Huy động nguồn lực cho tăng trưởng, giữ vững mục tiêu kiểm soát lạm phát

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu trước Quốc hội (Ảnh quochoi.vn)

Kiểm soát lạm phát, huy động nguồn lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số

Phát biểu tiếp thu, giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, qua thảo luận tại tổ về tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026, phương án năm 2027, tình hình thực hiện ngân sách năm 2026, dự toán ngân sách năm 2027 và quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025, đã có 241 lượt ý kiến đại biểu phát biểu. Bên cạnh đó, các đoàn và tổ đại biểu còn gửi nhiều ý kiến bằng văn bản. Bộ Tài chính đã có Báo cáo số 88, dài 26 trang, giải trình đầy đủ những nội dung được các đại biểu quan tâm.

Tại phiên thảo luận hội trường từ chiều 30/10 đến sáng 31/10, có hơn 120 đại biểu đăng ký và 60 đại biểu đã phát biểu. Theo Bộ trưởng, các ý kiến đều đánh giá khách quan, công tâm, ghi nhận kết quả đạt được, đồng thời thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế, phân tích nguyên nhân và đóng góp nhiều nhiệm vụ, giải pháp sát thực tiễn, có tính khả thi.

Trên cơ sở những ý kiến này, Bộ Tài chính sẽ tiếp thu đầy đủ để báo cáo Thủ tướng Chính phủ, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội và báo cáo Quốc hội xem xét, thông qua các nghị quyết về phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2027. Bộ trưởng cho biết, các ý kiến đóng góp sẽ được nghiên cứu để tiếp tục hoàn thiện 11 nhóm nhiệm vụ, giải pháp, hướng tới mục tiêu tăng trưởng trên 10% và kiểm soát lạm phát khoảng 4,5%.

Đề cập vấn đề tăng trưởng và lạm phát, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, trong 9 tháng đầu năm 2026, kinh tế Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng 9,01%, trong khi lạm phát ở mức 4,52%. Theo Bộ trưởng, đây là kết quả của những nỗ lực lớn trong điều hành kinh tế vĩ mô, nhất là khi tình hình kinh tế thế giới tiếp tục chịu tác động từ xung đột địa chính trị và biến động giá cả.

Dẫn dự báo của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Bộ trưởng cho biết, tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 được dự báo ở mức 3,1%, so với mức dự báo đầu năm khoảng 2,8–3,0%; lạm phát toàn cầu khoảng 4,5–4,7%.

Một trong những yếu tố được Bộ trưởng đề cập là biến động giá dầu do xung đột địa chính trị. Theo số liệu Bộ trưởng dẫn tại phiên họp, giá dầu Brent bình quân năm 2026 ở mức khoảng 79 USD/thùng, nhưng đến thời điểm hiện nay đã dao động quanh 118–120 USD/thùng, tăng trên 50%. Xung đột không chỉ tác động đến giá dầu mà còn gây đứt gãy nguồn cung, ảnh hưởng đến các cơ sở lọc hóa dầu.

Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng đánh giá việc kiểm soát lạm phát ở mức 4,52% là kết quả đáng ghi nhận. Để làm rõ hơn diễn biến giá cả, Bộ trưởng dẫn một số thông số so sánh từ trang livingcost.org. Theo cách so sánh được Bộ trưởng trình bày, nếu lấy Việt Nam làm mốc 1 thì các mức tương ứng của Mỹ là 3,1 lần, Liên minh châu Âu khoảng 2,5 lần, Lào 1,3 lần, Thái Lan 1,5 lần, Malaysia 1,24 lần và Singapore 3,13 lần.

Đối với một số nhóm hàng hóa, dịch vụ trong nước, Bộ trưởng cho biết chỉ số giá lương thực tăng 0,7%, thực phẩm tăng 4,17%, dịch vụ y tế tăng 1,12% và dịch vụ giáo dục tăng khoảng 1,39%.

Về các giải pháp điều hành, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, bên cạnh chính sách tiền tệ được điều hành linh hoạt, chặt chẽ, góp phần bình ổn tỷ giá và lãi suất, Chính phủ đã triển khai nhiều chính sách tài khóa nhằm hỗ trợ nền kinh tế. Riêng năm 2026, quy mô miễn, giảm thuế khoảng 240.000 tỷ đồng và gia hạn thuế khoảng 120.000 tỷ đồng, tổng cộng khoảng 360.000 tỷ đồng.

Theo Bộ trưởng, lãnh đạo Đảng, nhà nước đã chỉ đạo quyết liệt việc giữ lạm phát năm 2026 quanh mức 4,5%. Trong thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ báo cáo phương án tính toán giá điện, đồng thời báo cáo Chính phủ về việc tiếp tục lùi áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng. Theo phương án được Bộ trưởng đề cập, toàn bộ thuế đối với xăng dầu sẽ về mức 0%, với phần nguồn lực bổ sung khoảng 4.000 tỷ đồng.

Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu tăng trưởng phải đi cùng với việc người dân được thụ hưởng thành quả, trong đó tiếp tục kiểm soát lạm phát quanh mức 4,5% và phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng trên 10%.

Chuyển sang vấn đề huy động nguồn lực, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Kế hoạch tài chính 5 năm giai đoạn 2026–2030 đã được thông qua. Để thực hiện mục tiêu tăng trưởng trên 10%, cần huy động tổng vốn đầu tư toàn xã hội ở mức 40%, đồng thời đưa hệ số hiệu quả sử dụng vốn đầu tư (ICOR) về khoảng 4,0–4,8. Theo Bộ trưởng, mức huy động nguồn lực cho tăng trưởng trong giai đoạn này tăng 2,21 lần so với giai đoạn 2021–2025.

Liên quan đến cơ cấu huy động vốn, Bộ trưởng cho biết Chính phủ đã sớm nhận diện vấn đề nền kinh tế phụ thuộc lớn vào thị trường tín dụng và đã thông qua Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán. Trong 9 tháng đầu năm 2026, huy động vốn trên thị trường tăng 15% so với cùng kỳ; phát hành trái phiếu ra công chúng tăng 860% và phát hành cổ phiếu riêng lẻ tăng 80%.

Đáng chú ý, từ cuối năm 2025 đến thời điểm báo cáo, đã có 10 doanh nghiệp thực hiện chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), huy động trên 60.000 tỷ đồng, gấp 9 lần cả giai đoạn 2021–2025. Bộ trưởng cũng dẫn các số liệu về thị trường cổ phiếu, trong đó phát hành ra công chúng tăng 26,3% và phát hành cổ phiếu riêng lẻ tăng 1,62%.

Về định hướng phát triển thị trường vốn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, mục tiêu đến năm 2030 là đưa quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt 120% GDP, so với mức hiện nay khoảng 90%; quy mô thị trường trái phiếu đạt khoảng 50% GDP và thị trường sản phẩm phái sinh đạt khoảng 20–30% GDP.

Để thực hiện các mục tiêu này, Bộ trưởng đề cập việc tiếp tục củng cố khuôn khổ pháp lý theo hướng công khai, minh bạch; đẩy mạnh cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước và phát triển các tổ chức đầu tư chuyên nghiệp.

Quang cảnh phiên họp (Ảnh quochoi.vn)

Tăng cường kỷ luật ngân sách, nâng hiệu quả đầu tư công và bố trí nguồn lực cho các vùng

Đối với công tác quản lý ngân sách nhà nước, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn dành thời gian giải trình những vấn đề được đại biểu Quốc hội quan tâm về chênh lệch giữa dự toán và thực hiện thu ngân sách, chuyển nguồn và tạm ứng vốn đầu tư công.

Theo Bộ trưởng, số thực hiện ngân sách năm 2025 tăng 36% so với dự toán và tăng 34% so với thực hiện năm 2024. Bộ trưởng nhìn nhận một trong những nguyên nhân là công tác phân tích, dự báo còn hạn chế, cần tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin để nâng cao chất lượng dự báo và xây dựng dự toán.

Bên cạnh nguyên nhân chủ quan, Bộ trưởng cũng đề cập những yếu tố phát sinh ngoài dự kiến. Trong đó, tăng trưởng GDP năm 2025 đạt 8,02%, vượt dự báo; thu tiền sử dụng đất tăng mạnh, đạt trên 700.000 tỷ đồng, tăng 98%. Ngoài ra, còn có một số khoản thu bất thường như chênh lệch thu, chi ngân hàng, thu từ bán vốn nhà nước và cổ tức.

Liên quan đến vấn đề chuyển nguồn ngân sách, Bộ trưởng cho biết năm 2025, số chuyển nguồn đạt khoảng 1,8 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 40% dự toán. Bộ trưởng lý giải nguyên nhân có phần do số tăng thu lớn vào cuối năm, trong khi nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn được khởi công và cần thời gian dài để triển khai.

Đối với tạm ứng vốn đầu tư công, Bộ trưởng thông tin trong 9 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ giải ngân đạt 62,9%, tương ứng khoảng 203.000 tỷ đồng; trong đó tạm ứng chiếm 37%, chủ yếu dành cho các công trình hạ tầng quan trọng.

Về giải pháp xử lý, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 312, yêu cầu tăng cường kỷ luật, kỷ cương và đẩy mạnh thanh toán các khoản tạm ứng. Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu đưa công trình sớm vào sử dụng nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư, góp phần giảm hệ số ICOR.

Theo Bộ trưởng, khâu chuẩn bị dự án và tổ chức thực hiện có vai trò đặc biệt quan trọng đối với tiến độ giải ngân và hiệu quả sử dụng vốn. Riêng các dự án sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA), quy trình thực hiện phức tạp hơn, đòi hỏi phải chú trọng công tác chuẩn bị và triển khai.

Vấn đề cuối cùng được Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn giải trình liên quan đến bố trí nguồn lực phòng, chống thiên tai, lũ lụt và xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo Bộ trưởng, trong kế hoạch đầu tư công giai đoạn 2026–2030, ngân sách trung ương đang bố trí khoảng 214.000 tỷ đồng vốn hỗ trợ có mục tiêu cho sáu vùng, cùng khoảng 56.600 tỷ đồng vốn ODA.

Bộ trưởng cho biết nguồn lực hỗ trợ dành cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long chiếm khoảng 18% tổng mức hỗ trợ có mục tiêu của ngân sách trung ương. Khi so sánh với giai đoạn 2021–2025, Bộ trưởng dẫn mức vốn 108.000 tỷ đồng và cho biết quy mô bố trí nguồn lực trong giai đoạn mới tăng gấp đôi.

Cùng với nguồn vốn đã được bố trí trong kế hoạch đầu tư công, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết Chính phủ sẽ tiếp tục đàm phán với các tổ chức quốc tế để huy động thêm nguồn lực phục vụ các nhiệm vụ phòng, chống thiên tai, lũ lụt và xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long.