Đấu giá phải phản ánh đúng giá trị tài sản, hạn chế thất thoát tài sản công

Toàn cảnh phiên thảo luận chiều 3/11. Ảnh: Khánh Duy

Các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị tài sản đấu giá

Đánh giá về dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), đại biểu Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) cho rằng, dự thảo đã cơ bản giải quyết những hạn chế, bất cập trong quá trình thi hành Luật Đấu giá tài sản năm 2016; thể hiện tinh thần đổi mới công tác xây dựng pháp luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, góp ý về điều kiện hoạt động của doanh nghiệp đấu giá tại Điều 19, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang cho biết, doanh nghiệp đấu giá tài sản có những đặc thù so với các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ thông thường. Hoạt động đấu giá không chỉ liên quan đến tài sản của người có nhu cầu bán mà còn liên quan đến tài sản công, tài sản thi hành án dân sự, tài sản bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và nhiều loại tài sản có giá trị lớn. Những sai phạm trong quá trình tổ chức đấu giá không chỉ gây thiệt hại về kinh tế mà còn có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của nhiều chủ thể, làm phát sinh tranh chấp, khiếu kiện phức tạp. Vì vậy, hoạt động này đòi hỏi trách nhiệm nghề nghiệp và trách nhiệm pháp lý rất cao.

Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang thảo luận về dự thảo Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) Ảnh: Khánh Duy

Cải cách thủ tục không đồng nghĩa với nới lỏng các điều kiện bảo đảm chất lượng hoạt động và quản lý rủi ro. Do đó chúng ta cần có quy định kiểm soát ngay từ đầu và trong suốt quá trình tổ chức đấu giá, thay vì chỉ dựa vào hậu kiểm; cần cân nhắc tiếp tục duy trì điều kiện tại điểm a khoản 3 Điều 23 Luật Đấu giá tài sản hiện hành. Theo đó, chủ doanh nghiệp đấu giá tư nhân đồng thời là giám đốc phải là đấu giá viên; công ty đấu giá hợp danh phải có ít nhất một thành viên hợp danh là đấu giá viên và giám đốc hoặc tổng giám đốc phải là đấu giá viên. Đây không đơn thuần là điều kiện về nhân sự mà còn là cơ chế gắn trách nhiệm quản lý, điều hành doanh nghiệp với trách nhiệm nghề nghiệp của đấu giá viên. Đồng thời, bổ sung cơ chế xử lý đối với doanh nghiệp không còn đấu giá viên đáp ứng điều kiện hành nghề; tăng cường kiểm soát việc quản lý tiền đặt trước và xử lý nghiêm hành vi cho thuê, cho mượn chứng chỉ hành nghề…đại biểu Hoàng Thị Thu Trang đề xuất.

Đại biểu Hoàng Thị Thơ (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Đồng Tháp) đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định về trách nhiệm cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về tình trạng pháp lý, hiện trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến giá trị tài sản đấu giá. Đặc biệt, cần có cơ chế giám định, kiểm tra lại trong trường hợp có căn cứ cho rằng thông tin về tài sản không chính xác hoặc giá khởi điểm có dấu hiệu bất thường, nhằm hạn chế tình trạng cố ý làm sai lệch giá trị tài sản, gây thất thoát tài sản nhà nước và ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của các bên tham gia.

Ngăn chặn tạo lập sự cạnh tranh không thực chất

Liên quan đến phân cấp thẩm quyền cấp, cấp lại, thu hồi Chứng chỉ hành nghề đấu giá tại Điều 13, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang đánh giá việc chuyển thẩm quyền từ Bộ trưởng Bộ Tư pháp về Chủ tịch UBND cấp tỉnh là hướng đi phù hợp với yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, để các địa phương quản lý hiệu quả đội ngũ đấu giá viên, cần có điều kiện bảo đảm, đặc biệt là hệ thống dữ liệu thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Đại biểu Hoàng Thị Thơ đề nghị bổ sung cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan như cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế, cơ quan đăng ký đất đai và các cơ quan chức năng khác. Theo đại biểu, việc này nhằm phục vụ xác minh thông tin về tổ chức, cá nhân tham gia đấu giá, đặc biệt là các mối quan hệ về sở hữu, kiểm soát doanh nghiệp và chủ sở hữu hưởng lợi cuối cùng. Đây là cơ sở quan trọng để phát hiện trường hợp sử dụng nhiều pháp nhân, nhiều cá nhân đứng tên nhưng thực chất do một chủ thể chi phối hoặc cùng hướng đến một lợi ích chung nhằm thao túng hoạt động đấu giá.

Các đại biểu tham dự phiên họp Ảnh: Khánh Duy

Đặc biệt, hành vi thao túng đấu giá ngày càng được thực hiện dưới nhiều hình thức tinh vi, không nhất thiết những người tham gia đấu giá phải trực tiếp gặp gỡ, thỏa thuận hoặc có quan hệ sở hữu chung. Việc thao túng có thể thực hiện thông qua các công ty có quan hệ liên kết, người thân trong gia đình, người lao động, người đại diện, người được ủy quyền hoặc cá nhân đứng tên độc lập. Thậm chí, các chủ thể có thể tạo lập những giao dịch, hợp đồng, hồ sơ, tài liệu có hình thức hợp pháp nhưng thực chất chỉ nhằm che giấu mối quan hệ lợi ích, tạo ra sự cạnh tranh giả tạo, nâng giá hoặc hợp thức hóa kết quả đấu giá.

“Nếu pháp luật chỉ tập trung cấm hành vi thông đồng, móc nối trực tiếp thì có nguy cơ bỏ lọt những hành vi thao túng được thực hiện thông qua người thứ ba hoặc các giao dịch giả tạo”, đại biểu Hoàng Thị Thơ nhấn mạnh.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 10 quy định nghiêm cấm hành vi trực tiếp hoặc thông qua cá nhân, tổ chức khác tạo lập giao dịch, thỏa thuận, hồ sơ, tài liệu giả tạo; lợi dụng các giao dịch có hình thức hợp pháp nhưng không phản ánh đúng thực chất sự việc nhằm che giấu quan hệ lợi ích, hạn chế cạnh tranh, tạo giá ảo, nâng giá hoặc làm sai lệch kết quả đấu giá. Đồng thời, cần bổ sung trách nhiệm của tổ chức hành nghề đấu giá và người có tài sản đấu giá trong việc phát hiện, ghi nhận, bảo quản thông tin và chuyển cơ quan có thẩm quyền xác minh khi có dấu hiệu thông đồng, thao túng thông qua các chủ thể trung gian.

Việc bổ sung quy định này không nhằm hạn chế quyền tự do kinh doanh hay quyền tham gia đấu giá của tổ chức, cá nhân có quan hệ liên kết hợp pháp, mà nhằm ngăn chặn việc lợi dụng các mối quan hệ để tạo lập sự cạnh tranh không thực chất, thao túng thị trường và trục lợi từ hoạt động đấu giá. Đây là yêu cầu cần thiết để pháp luật không chỉ kiểm soát hình thức của người tham gia đấu giá, mà phải kiểm soát cả bản chất của quan hệ lợi ích và hành vi thực tế phía sau mỗi cuộc đấu giá, đại biểu Hoàng Thị Thơ nhấn mạnh.