Xử lý vi phạm hành chính: Tăng tính răn đe song đảm bảo lợi ích của người dân

Toàn cảnh phiên thảo luận

Đạo luật liên quan trực tiếp đến đời sống hàng ngày

Theo các đại biểu, đây là đạo luật liên quan trực tiếp đến đời sống hàng ngày của người dân và doanh nghiệp. Bên cạnh yêu cầu siết chặt kỷ cương, nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước, dự thảo Luật cần thiết lập những cơ chế kiểm soát chặt chẽ, áp dụng công nghệ, tăng thời hiệu, mức phạt và phân cấp thẩm quyền đồng thời đảm bảo mục tiêu xử lý đúng người, đúng vi phạm, đề cao tính nhân văn và không làm tổn hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, công dân.

Đề cập về các biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính tại Điều 117, Điều 118 và Điều 119, đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo đã tiếp thu ý kiến của ĐBQH, chuyển các biện pháp ngừng cung cấp điện, nước, dịch vụ Internet, viễn thông và tạm dừng một số thủ tục liên quan đến phương tiện từ nhóm biện pháp cưỡng chế sang nhóm biện pháp ngăn chặn và bảo đảm xử lý vi phạm hành chính; đồng thời bổ sung các điều quy định cụ thể về điều kiện, thẩm quyền, trình tự áp dụng.

Song, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị, cần tiếp tục cân nhắc hai vấn đề. Một là, cho phép áp dụng biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ khi tổ chức, cá nhân đã được yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm bằng văn bản nhưng không chấp hành. Như vậy, biện pháp này có thể được áp dụng ngay trong quá trình xử lý, trước khi có quyết định xử phạt. Trong khi đó, điện, nước và hạ tầng viễn thông là những dịch vụ thiết yếu, việc ngừng cung cấp có thể ảnh hưởng không chỉ đến người vi phạm mà còn đến người lao động, khách hàng hoặc các chủ thể khác cùng sử dụng công trình, hạ tầng.

Các đại biểu Quốc hội thảo luận tại phiên họp

“Tôi đề nghị quy định chặt chẽ hơn về căn cứ xác định sự cần thiết, phạm vi tác động, thời hạn áp dụng; Bảo đảm không làm gián đoạn các dịch vụ thiết yếu và quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba. Đồng thời, Luật cần quy định rõ trách nhiệm khôi phục dịch vụ kịp thời khi căn cứ áp dụng không còn,” đại biểu Dương Khắc Mai nói.

Hai là quy định cho phép tạm dừng đăng kiểm, đăng ký phương tiện hoặc cấp giấy phép điều khiển phương tiện khi quá thời hạn hẹn giải quyết vụ việc mà tổ chức, cá nhân chưa đến giải quyết. Về điều này, đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị làm rõ điều kiện áp dụng đối với từng chủ thể, nhất là trường hợp phương tiện đã chuyển nhượng nhưng chưa hoàn tất thủ tục đăng ký, nhằm tránh áp dụng biện pháp đối với người không trực tiếp thực hiện hành vi vi phạm.

Phải có cơ chế bảo vệ người dân, người lao động

Cũng chia sẻ về vấn đề này, đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn Khánh Hòa) cho rằng, đây là biện pháp có tác động rất lớn không chỉ đối với tổ chức vi phạm mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến người lao động, người dân sinh sống trong khu vực và các chủ thể không có hành vi vi phạm. Do đó, đại biểu đề nghị cần làm rõ 4 nội dung. Đó là chỉ áp dụng biện pháp này đối với những hành vi vi phạm được quy định cụ thể trong luật, có tính chất nghiêm trọng, gây nguy cơ hoặc hậu quả rõ ràng và không ra quy định quá rộng cho các văn bản dưới luật; phải xác định rõ điều kiện, trình tự, thời hạn ngừng cung cấp và trách nhiệm của cơ quan ra quyết định, đơn vị cung cấp dịch vụ.

Bên cạnh đó, phải có cơ chế bảo vệ người dân, người lao động và các tổ chức không vi phạm nhưng cùng sử dụng chung hệ thống điện nước, có phương án xử lý đối với các trường hợp đặc biệt liên quan đến bệnh viện, cơ sở chăm sóc sức khỏe và các nhu cầu thiết yếu khác; cần quy định rõ việc khôi phục cung cấp dịch vụ ngay khi các căn cứ áp dụng biện pháp không còn hoặc khi quyết định bị hủy bỏ, đồng thời có cơ chế bồi thường nếu tiếp tục áp dụng trái pháp luật, gây thiệt hại.

“Các biện pháp trên phải nhằm ngăn chặn, chấm dứt vi phạm, không được trở thành công cụ gây sức ép hoặc tạo ra những hệ lụy lớn hơn chính hành vi vi phạm cần xử lý”, đại biểu Lê Hữu Trí nhấn mạnh.

Tiếp cận dự thảo Luật từ góc độ tác động xã hội của các biện pháp chế tài, nhiều đại biểu cho rằng cần có sự tính toán kỹ lưỡng, đặc biệt là khi mở rộng thẩm quyền hoặc áp dụng các biện pháp mạnh. Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Đoàn Vĩnh Long) bày tỏ sự đồng tình với định hướng nâng mức phạt tiền tối đa (từ 1 tỷ lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và từ 2 tỷ lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức) nhằm tăng tính răn đe, đặc biệt trong các lĩnh vực “nóng” như môi trường, vi phạm an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy và những lĩnh vực có nguy cơ gây thiệt hại lớn cho cộng đồng.

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang giải trình những ý kiến của các ĐBQH nêu tại phiên họp

Dù vậy, đại biểu cũng cảnh báo về ranh giới giữa việc "tăng mức phạt để răn đe" và "tăng nhưng không thể thi hành." Nếu quyết định xử phạt áp dụng số tiền quá lớn vượt quá khả năng chi trả của người vi phạm, mục tiêu quản lý Nhà nước sẽ không đạt được đồng thời tạo thêm gánh nặng cho người dân và doanh nghiệp. Đại biểu đề xuất Chính phủ cần ưu tiên áp dụng đồng bộ các biện pháp khắc phục hậu quả, như buộc khôi phục tình trạng ban đầu hay thu hồi lợi ích bất hợp pháp. Bởi, điều xã hội thực sự cần là chấm dứt vi phạm thay vì chỉ thu tiền phạt.

Phân tích từ góc độ thời hiệu xử phạt, đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn Lâm Đồng) phản biện lại đề xuất tăng thời hiệu xử phạt giao thông đường bộ. Theo hồ sơ, Cơ quan soạn thảo đã rút từ 3 năm xuống 2 năm, nhưng đại biểu kiến nghị giữ nguyên mức 1 năm như hiện hành. Ông lập luận việc xử lý vi phạm hành chính phải bảo đảm tính kịp thời. Ông dẫn chứng việc báo chí phản ánh trường hợp một xe tải vi phạm tốc độ tới 32 lần trong vòng hai tháng mà không bị ngăn chặn kịp thời, đây là minh chứng cho thấy sự chậm trễ sẽ khiến người dân tiếp tục vi phạm vô ý nhiều lần và phải chịu tình tiết tăng nặng. Trong khi tiến trình chuyển đổi số, việc xử lý đang trở nên rất nhanh chóng, hiện ứng dụng VNeID và VNeTraffic có thể thông báo vi phạm cho chủ xe chỉ sau khoảng 2 giờ.

Vấn đề bảo đảm quyền giải trình của người dân cũng được đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Đoàn Đắk Lắk) chỉ ra một số điểm. Cụ thể, dự thảo Luật khi yêu cầu cơ quan chức năng phải xác minh tình tiết trước khi lập biên bản. Song thực tế, quy trình khả thi là phải lập biên bản ban đầu để thu thập thông tin rồi mới xác minh, từ đó mới ra quyết định xử phạt. Liên quan đến quyền giải trình, đại biểu cho rằng dự thảo Luật chưa quy định rõ hình thức gửi và cách xác định thời điểm người dân nhận được thông báo, dẫn đến những tranh cãi về thời hạn. Bên cạnh đó, đại biểu kiến nghị cần có cơ chế mở để cơ quan Nhà nước tiếp nhận, xem xét ý kiến giải trình của công dân trong mọi trường hợp, kể cả khi đã ban hành quyết định xử phạt. Theo đại biểu, quyền được lên tiếng và cung cấp chứng cứ bảo vệ mình là quyền lợi chính đáng.

Giải trình những ý kiến của các ĐBQH về biện pháp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước, tạm dừng đăng kiểm, đăng ký giấy phép điều khiển phương tiện, ngừng cung cấp dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, cơ quan soạn thảo dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) đề xuất chỉnh lý theo hướng không coi các biện pháp ngừng cung cấp này là biện pháp cưỡng chế mà chuyển thành các biện pháp ngăn chặn để bảo đảm xử lý vi phạm hành chính; đồng thời bổ sung quy định chặt chẽ về điều kiện, thẩm quyền, nguyên tắc, trình tự, thủ tục, phạm vi áp dụng các biện pháp này để đảm bảo quyền con người, quyền công dân. Chính phủ sẽ quy định cụ thể bảo đảm phù hợp với thực tiễn lĩnh vực, tính chất, mức độ của các hành vi vi phạm.