Thị trường vốn vào giai đoạn mới: Cần gì để dòng tiền ở lại?

Ông Nguyễn Duy Linh, Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS)

Từ tăng quy mô sang nâng chất lượng dòng vốn

Nhìn lại gần 30 năm hình thành và phát triển của thị trường chứng khoán, ông Nguyễn Duy Linh nhắc đến thời điểm năm 2000, khi thị trường bắt đầu giao dịch với hai cổ phiếu REE và SAM cùng vài nghìn tài khoản. Đến nay, số tài khoản chứng khoán đã đạt gần 14,1 triệu, quy mô thị trường cổ phiếu vượt 10 triệu tỷ đồng. Vốn hóa cổ phiếu trên HOSE, HNX và UPCoM đạt hơn 10,57 triệu tỷ đồng, tương đương 82,3% GDP ước tính năm 2025; giá trị giao dịch bình quân gần 29.300 tỷ đồng mỗi phiên.

Tuy nhiên, điều ông Linh coi trọng hơn sự gia tăng quy mô là việc thị trường từng bước trở thành kênh huy động và phân bổ vốn cho nền kinh tế. Nhiều doanh nghiệp có thêm điều kiện phát triển, trong khi người dân có cơ hội tham gia đầu tư và chia sẻ thành quả tăng trưởng. Các biến động năm 2008, 2011-2012 và 2022 để lại bài học về minh bạch và quản trị rủi ro.

Dấu mốc nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp theo FTSE Russell ngày 21/9/2026, theo ông, là kết quả của quá trình cải cách kéo dài của các thành viên thị trường. Song nâng hạng mới mở thêm cơ hội tiếp cận dòng vốn quốc tế. Khả năng giữ chân và tiếp tục thu hút dòng vốn ấy phụ thuộc vào chất lượng doanh nghiệp, niềm tin và tính chuyên nghiệp của thị trường.

Ông Linh cho rằng Việt Nam đang cần những động lực tăng trưởng mới từ năng suất, công nghệ, hạ tầng, nguồn nhân lực và doanh nghiệp có sức cạnh tranh quốc tế. Nhu cầu vốn trung và dài hạn vì vậy rất lớn. Ngân hàng không thể là kênh duy nhất đáp ứng nhu cầu này; thị trường vốn phải đảm nhận vai trò lớn hơn trong việc đưa nguồn lực đến doanh nghiệp, dự án và lĩnh vực tạo ra giá trị cao.

Theo ông, chuyển dịch đầu tiên là từ mở rộng quy mô sang nâng chất lượng doanh nghiệp. Thị trường cần thêm doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh, quản trị tốt, minh bạch và hoạt động trong những lĩnh vực như công nghệ, công nghiệp, hạ tầng, logistics, y tế, tiêu dùng. Nhà đầu tư cần xét cả lượng vốn bỏ ra để tạo tăng trưởng. Hiệu quả sử dụng vốn, chất lượng lợi nhuận và dòng tiền kinh doanh thực trở thành những thước đo quan trọng.

Chuyển dịch thứ hai là từ dòng tiền ngắn hạn sang nguồn vốn dài hạn. Một thị trường trưởng thành cần hệ thống quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm, quỹ hưu trí và nhà đầu tư tổ chức đủ năng lực đồng hành cùng doanh nghiệp qua nhiều chu kỳ. Chuyển dịch thứ ba là nâng năng lực nhà đầu tư. Mở thêm tài khoản chỉ là bước đầu; người tham gia thị trường cần hiểu tài sản mình mua, biết kiểm soát rủi ro và xây dựng phương pháp tích lũy dài hạn.

Định chế trung gian phải làm nhiều hơn môi giới

Trong cấu trúc thị trường ấy, ông Nguyễn Duy Linh nhìn nhận vai trò công ty chứng khoán không còn giới hạn ở việc hỗ trợ mua bán, cung cấp thông tin và thực hiện giao dịch. Với doanh nghiệp, họ cần tư vấn cấu trúc vốn, phát hành, tái cấu trúc và kết nối nhà đầu tư chiến lược. Với khách hàng cá nhân, trách nhiệm không chỉ là giới thiệu cơ hội sinh lời mà còn giúp họ hiểu rủi ro và đưa ra quyết định tài chính phù hợp.

Để thực hiện vai trò đó, các thành viên thị trường phải cùng nâng chuẩn. Cơ quan quản lý bảo đảm hành lang pháp lý minh bạch; doanh nghiệp niêm yết quản trị tốt; ngân hàng, quỹ đầu tư, bảo hiểm, tổ chức lưu ký và công ty chứng khoán phát triển kênh dẫn vốn hiệu quả. Khi hội nhập sâu hơn, công ty chứng khoán cũng phải nâng năng lực nghiên cứu, công nghệ, quản trị rủi ro và phục vụ nhà đầu tư tổ chức quốc tế.

Với SHS, ông Linh cho biết doanh nghiệp được thành lập năm 2007 và đã trải qua nhiều chu kỳ thị trường. Năng lực trong quá khứ chưa chắc đáp ứng yêu cầu mới. Vì vậy, SHS lựa chọn định hướng phát triển thành định chế quản lý tài sản toàn diện, kết nối hoạt động tư vấn đầu tư với nhu cầu huy động vốn và quản trị tài chính của khách hàng.

Theo định hướng này, công ty muốn hỗ trợ nhà đầu tư cá nhân xây dựng danh mục, quản trị tài sản theo mục tiêu dài hạn; đồng thời đồng hành cùng doanh nghiệp trong huy động vốn, tối ưu cấu trúc tài chính và phát triển kinh doanh. Ông Linh cho biết SHS đang đầu tư vào con người, nghiên cứu, công nghệ và quản trị rủi ro, đặc biệt chú trọng chất lượng đội ngũ tư vấn.

Công nghệ giúp phục vụ nhiều khách hàng hơn, nhưng niềm tin phụ thuộc vào chất lượng tư vấn. Một người tư vấn giỏi không chỉ chỉ ra cơ hội đầu tư mà còn giúp khách hàng tránh quyết định có thể gây tổn thất lớn. Vì vậy, bên cạnh thị phần và quy mô, SHS quan tâm đến giá trị khách hàng nhận được, sự tiến bộ của đội ngũ và nền tảng phát triển bền vững.

Quản lý tài sản dài hạn cần hệ sinh thái quỹ và tư vấn

Lý giải nhu cầu phát triển quản lý tài sản toàn diện, ông Nguyễn Duy Linh bắt đầu từ những thay đổi trong cuộc sống mỗi người. Ở tuổi 25-30, một người có thể ưu tiên tiết kiệm, tích lũy khoản tiền đầu tiên, mua nhà hoặc xây dựng sự nghiệp. Đến tuổi 40-50, mối quan tâm chuyển sang phân bổ và bảo vệ tài sản, chuẩn bị tài chính cho con cái và cuộc sống hưu trí.

Những nhu cầu ấy không thể giải quyết chỉ bằng việc lựa chọn mua hay bán một cổ phiếu. Đầu tư chứng khoán chỉ là một phần của hành trình tài chính. Khi thu nhập và tài sản tăng, người dân cần cân đối nguồn tiền dành cho thanh khoản, tăng trưởng, bảo vệ tài sản và những mục tiêu lâu dài. Tổ chức tư vấn cần giúp khách hàng lập kế hoạch thay vì chạy theo lợi nhuận ngắn hạn.

Ông Linh cho rằng kinh nghiệm từ các thị trường phát triển cho thấy quỹ đầu tư, hệ thống hưu trí và dịch vụ phân bổ tài sản chuyên nghiệp giúp người dân chuyển thu nhập hiện tại thành nguồn lực cho tương lai. Tại Việt Nam, nhu cầu này đang tạo ra yêu cầu thay đổi đối với các định chế tài chính, từ cung cấp sản phẩm giao dịch sang đồng hành trong quá trình tích lũy, đầu tư, phát triển và bảo vệ tài sản.

Về chính sách, ông đánh giá cao việc Bộ Tài chính phê duyệt Đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán đến năm 2030. Theo các mục tiêu ông dẫn lại, thị trường hướng tới 500 quỹ đầu tư, 2,5 triệu nhà đầu tư nắm giữ chứng chỉ quỹ và tổng tài sản ròng của các quỹ đạt 5% GDP. Cùng với việc đa dạng hóa sản phẩm quỹ, nâng cao chất lượng tư vấn được xem là điều kiện để người dân tiếp cận những phương thức đầu tư chuyên nghiệp hơn.

Về hạ tầng, hệ thống KRX đã vận hành, các cơ chế hỗ trợ nhà đầu tư tổ chức nước ngoài tiếp tục hoàn thiện và lộ trình đưa cổ phiếu Việt Nam vào các bộ chỉ số toàn cầu của FTSE Russell từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Cơ chế đối tác bù trừ trung tâm cũng được định hướng triển khai từ năm 2027.

Những cải cách phải được chuyển thành sản phẩm minh bạch, hệ thống vận hành an toàn và dịch vụ tư vấn đặt lợi ích khách hàng lên trước. Các công ty chứng khoán không thể chỉ chờ chính sách tạo cơ hội mà phải tự nâng năng lực để phục vụ khách hàng.

Theo ông Linh, thước đo thành công không chỉ là số lượng quỹ, tài khoản hay quy mô dòng vốn, mà còn là khả năng ngày càng nhiều gia đình Việt Nam tích lũy tài sản một cách hiểu biết, bền vững và an tâm hơn về tương lai.