Cân đối nguồn lực đầu tư cao tốc, giảm áp lực vốn cho ngân sách

Tỉnh Lai Châu đang chuẩn bị cho việc xây dựng tuyến cao tốc Bảo Hà - Lai Châu. Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Hỗ trợ thu hẹp khoảng cách phát triển vùng miền

Thừa uỷ quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh khẳng định, việc sớm đầu tư dự án là cấp thiết, nhằm cụ thể hóa chủ trương, định hướng của Đảng. Trong nhiều văn kiện, Đảng, Nhà nước đã xác định mục tiêu đầu tư các tuyến đường bộ cao tốc này nhằm tạo tiền đề quan trọng để phát triển đất nước. Bởi các quốc lộ hiện hữu kết nối Lai Châu với trung tâm kinh tế vùng có quy mô nhỏ, tiêu chuẩn thấp, thường xuyên sạt lở vào mùa mưa lũ. Khi có đường cao tốc, thời gian di chuyển rút ngắn khoảng 50 - 60% so với thời gian di chuyển trên quốc lộ, tạo điều kiện thu hút đầu tư, phát huy tiềm năng của các địa phương.

Ngoài ra, dự án sẽ tháo gỡ điểm nghẽn, từng bước hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc theo quy hoạch. Đường bộ cao tốc với năng lực vận tải lớn, thuận lợi, tiện nghi, an toàn giữ vững vai trò chủ đạo quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương. Bên cạnh đó, đầu tư tuyến Bảo Hà - Lai Châu để bảo đảm hệ thống đường cao tốc bao phủ là 34/34 địa phương trên toàn quốc.

Bên cạnh đó, dự án sẽ thu hẹp khoảng cách phát triển vùng miền, xóa đói giảm nghèo cho đồng bào các dân tộc thiểu số. Tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh Lai Châu là 17,24% (đứng thứ 2 toàn quốc). Đầu tư tuyến cao tốc sẽ tạo đột phá để khơi thông các tiềm năng, mở ra không gian phát triển mới, nâng cao năng lực cạnh tranh của các tỉnh, thu hẹp khoảng cách phát triển với các địa phương khác, thúc đẩy quá trình đô thị hóa, hình thành các khu đô thị, khu công nghiệp, khu thương mại dịch vụ mới dọc tuyến, góp phần xóa đói giảm nghèo bền vững cho các đồng bào dân tộc, tăng cường giao thương quốc tế qua các cửa khẩu như Tây Trang, Chiềng Khương, Lóng Sập, Ma Lù Thàng, Bờ Y.

Theo Bộ trưởng, dự án đã nghiên cứu phương án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (hợp đồng BOT). Kết quả tính toán thấy với mức vốn nhà nước hỗ trợ từ 50 - 70% thì sơ bộ tổng mức đầu tư vẫn không xác định được thời gian hoàn vốn. Bên cạnh đó, dự án đi qua khu vực miền núi, biên giới, nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế rất khó khăn, là công trình thiết yếu liên vùng cần giảm chi phí vận tải, góp phần thu hút đầu tư. Do vậy, đề xuất đầu tư dự án theo hình thức đầu tư công. Áp dụng công nghệ tiên tiến, hiện đại nhằm bảo đảm an toàn, thuận tiện cho người sử dụng dịch vụ và các cơ quan quản lý khai thác. Giải pháp thiết kế về hướng tuyến được nghiên cứu lựa chọn bảo đảm phù hợp với quy hoạch với chiều dài ngắn nhất có thể, hạn chế khối lượng giải phóng mặt bằng, xây dựng các nút giao liên thông, hệ thống giao thông thông minh, trung tâm quản lý điều hành giao thông, trạm dừng nghỉ bảo đảm đồng bộ, hiện đại.

Tán thành sự cần thiết đầu tư các dự án đường bộ cao tốc song thảo luận tại Tổ, ĐBQH Thái Thị An Chung (Nghệ An) đề nghị nghiên cứu đầu tư quy mô 6 làn xe thay vì 4 làn xe như phương án dự kiến, đồng thời xem xét nâng tốc độ tối đa từ 80 km/h lên 100 km/h. Một số đoạn cao tốc 4 làn xe hiện nay còn hạn chế về khả năng lưu thông, dễ xảy ra ùn tắc khi có sự cố và phải tiếp tục mở rộng sau khi đưa vào khai thác. Vì vậy, cần tính toán quy mô phù hợp ngay từ đầu, nghiên cứu giải phóng mặt bằng theo quy mô 6 làn xe nhằm hạn chế phát sinh chi phí khi mở rộng trong tương lai.

Hạn chế phát sinh chi phí khi mở rộng, giảm áp lực ngân sách

Đối với các dự án Bảo Hà - Lai Châu, đại biểu băn khoăn về phương án địa phương bố trí 50% kinh phí giải phóng mặt bằng, tương ứng khoảng 2.000 tỷ đồng đối với Lai Châu và 2.047 tỷ đồng đối với Quảng Ngãi. Từ thực tiễn cân đối ngân sách tại Nghệ An, đại biểu Thái Thị An Chung đề nghị Trung ương nghiên cứu hỗ trợ thêm kinh phí giải phóng mặt bằng cho hai địa phương, tương tự phương án đối với Sơn La, nhằm giảm áp lực ngân sách và tạo thuận lợi cho quá trình triển khai.

Cùng quan tâm đến phương án bố trí vốn, ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đề nghị, Chính phủ nghiên cứu hỗ trợ toàn bộ vốn đầu tư tuyến cao tốc từ ngân sách Trung ương, thay vì yêu cầu Lai Châu bố trí khoảng 2.000 tỷ đồng vốn đối ứng. Việc phải cân đối nguồn kinh phí lớn có thể ảnh hưởng đến các nhiệm vụ đầu tư, phát triển khác của địa phương. Đối với những tuyến đường kết nối từ cao tốc vào trung tâm đô thị và các khu vực trên địa bàn, địa phương cần chủ động bố trí nguồn lực thực hiện.

Cùng chung nhận định này, trong Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cũng đề nghị, Dự án Bảo Hà - Lai Châu cần làm rõ lộ trình đầu tư đoạn còn lại đến cửa khẩu Ma Lù Thàng, đồng thời với tuyến cao tốc CT12, quy hoạch sử dụng đất lâm nghiệp, thủy lợi, đặc biệt là giải pháp xử lý phạm vi chồng lấn với ranh giới mỏ quặng sắt Đông Nam Làng Nhè đã được cấp phép và khu vực quy hoạch thăm dò đất hiếm tại Tân An.

Về hình thức đầu tư và quy mô, tiêu chuẩn kỹ thuật, Ủy ban Kinh tế và Tài chính thống nhất thực hiện dự án theo hình thức đầu tư công. Kết quả tính toán sơ bộ cho thấy phương thức đầu tư theo phương thức đối tác công tư, loại hợp đồng BOT không bảo đảm tính khả thi và tài chính do thời gian hoàn vốn quá dài hoặc không xác định được. Đồng thời, dự án nằm ở khu vực miền núi đặc biệt khó khăn, có ý nghĩa quan trọng về quốc phòng, an ninh và kết nối với các đoạn tuyến liền kề cũng đang được triển khai bằng nguồn vốn đầu tư công.

Về bồi thường hỗ trợ tái định cư, nhu cầu sử dụng đất và chuyển mục đích sử dụng đất rừng, do dự án đi qua vùng đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực sinh thái đầu nguồn nhạy cảm, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị đối với rừng, tiếp tục rà soát, tăng cường giải pháp cầu cạn, hầm xuyên núi để giảm tối đa việc xâm phạm rừng tự nhiên, rừng phòng hộ đầu nguồn và rừng đặc dụng; thực hiện đầy đủ kinh phí và quỹ đất trồng rừng thay thế theo quy định. Đối với tái định cư và sinh kế, tỉnh Lào Cai, Lai Châu phải lập quy hoạch khu tái định cư đồng bộ hạ tầng thiết yếu (điện, nước, trường học, y tế, thiết chế văn hóa) trước khi di dân; thực hiện chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp gắn với nơi ở mới, với đất sản xuất nông - lâm nghiệp, bảo đảm đời sống của người dân bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ và bảo tồn không gian văn hóa cộng đồng.

Bên cạnh đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đánh giá tiến độ giải ngân thực tế bị dồn áp lực rất lớn vào các năm cuối của giai đoạn 2030 - 2031, tạo rủi ro kéo dài thời gian hoàn thành thực tế sang kỳ đầu tư công 2031 - 2035. Bởi Lai Châu là tỉnh đặc biệt khó khăn, việc phải cân đối 2.004 tỷ đồng chiếm đến 38,7% tổng kế hoạch đầu tư công trung hạn của tỉnh. Do đó, một số ý kiến đề nghị Chính phủ xem xét phương án dùng 100% vốn ngân sách trung ương hoặc đề xuất cơ chế điều tiết tiết kiệm từ các dự án khác để hỗ trợ toàn bộ phần nghĩa vụ tài chính cho Lai Châu; cần rà soát, cân nhắc kỹ đối với đề xuất chỉ định thầu, thực hiện đấu thầu theo quy định đối với các gói thầu có đủ điều kiện cạnh tranh, bảo đảm công khai, minh bạch, cạnh tranh và hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.