Linh hoạt hoán đổi ngoại tệ để chủ động điều tiết thanh khoản

PV: Trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế ngày càng gia tăng, bà đánh giá như thế nào về sự chủ động của NHNN trong việc sử dụng công cụ hoán đổi ngoại tệ để hỗ trợ thanh khoản VND và đáp ứng nhu cầu cân đối nguồn vốn của hệ thống ngân hàng?

PGS.TS. Hoàng Hải Yến: Theo tôi, việc NHNN triển khai nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ USD/VND kỳ hạn 6 tháng là bước điều chỉnh kịp thời, thể hiện sự chủ động và linh hoạt trong điều hành chính sách tiền tệ, nhất là trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế tiếp tục gia tăng, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc cân đối thanh khoản và kỳ hạn nguồn vốn của hệ thống ngân hàng.

Trong giai đoạn 2025-2026, nhu cầu vốn không chỉ gia tăng về quy mô mà còn đòi hỏi sự phù hợp hơn về kỳ hạn và cơ cấu nguồn vốn. Việc triển khai nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ cho phép NHNN hỗ trợ các tổ chức tín dụng chuyển đổi nguồn USD thành VND trong một thời hạn xác định, qua đó bổ sung thanh khoản nội tệ và giảm áp lực huy động vốn trên thị trường. Đây cũng là điểm đáng chú ý khi NHNN không chỉ sử dụng các công cụ điều tiết truyền thống mà còn chủ động khai thác những công cụ có tính linh hoạt cao hơn để đáp ứng nhu cầu thanh khoản của hệ thống.

Đặc biệt, việc giới hạn quy mô giao dịch tối đa 2 tỷ USD, kéo dài kỳ hạn lên 6 tháng và quy định điều kiện tham gia cho thấy sự tính toán về liều lượng cũng như thời gian hỗ trợ. Cách thức này giúp NHNN bổ sung thanh khoản VND có mục tiêu, đồng thời hạn chế những tác động quá lớn đến mặt bằng lãi suất và các cân đối tiền tệ. Trong bối cảnh phải đồng thời hỗ trợ tăng trưởng tín dụng, kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá, việc phối hợp linh hoạt nhiều công cụ điều hành có ý nghĩa quan trọng.

Theo tôi, giá trị của nghiệp vụ này không chỉ nằm ở lượng thanh khoản VND có thể cung ứng, mà còn ở khả năng cải thiện tính chủ động trong quản trị nguồn vốn của các ngân hàng. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế cần được đánh giá thông qua khối lượng giao dịch thành công, mức độ cải thiện thanh khoản trên thị trường liên ngân hàng và khả năng truyền dẫn đến chi phí vốn, lãi suất cho vay. Bên cạnh đó, các tổ chức tín dụng cũng cần chủ động xây dựng phương án cân đối nguồn vốn, sử dụng vốn và hoàn trả khi giao dịch đáo hạn, tránh phát sinh áp lực thanh khoản mới. Đây là điều kiện quan trọng để công cụ hoán đổi ngoại tệ phát huy hiệu quả, góp phần hỗ trợ tăng trưởng kinh tế nhưng vẫn bảo đảm ổn định tiền tệ và an toàn hệ thống ngân hàng.

PGS.TS. Hoàng Hải Yến – Trưởng Khoa Ngân hàng, Trường Kinh doanh, Đại học Kinh tế TP.HCM

PV: Trước đây, NHNN chủ yếu thực hiện hoán đổi ngoại tệ với kỳ hạn ngắn như 7 ngày, 14 ngày hoặc 21 ngày, nhưng lần này đã kéo dài lên 6 tháng. Bà đánh giá sự điều chỉnh này có ý nghĩa như thế nào đối với khả năng cân đối nguồn vốn và kế hoạch thanh khoản của các ngân hàng?

PGS.TS. Hoàng Hải Yến: Diễn biến một năm qua cho thấy hệ thống ngân hàng Việt Nam đang chịu áp lực vừa về lượng vốn, vừa về cấu trúc kỳ hạn. Theo số liệu của NHNN, tính đến ngày 26/10/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt khoảng 20,8 triệu tỷ đồng, tăng 11,94% so với cuối năm 2025. Đây là những dấu hiệu cho thấy nhu cầu vốn trong nền kinh tế rất lớn gây sức ép lên chính sách lãi suất của các NHTM.

Việc NHNN điều chỉnh kỳ hạn hoán đổi ngoại tệ từ 7; 21 ngày lên thời hạn 6 tháng, giúp ngân hàng chủ động kế hoạch sử dụng vốn, tăng khả năng dự báo dòng vốn và giảm bất định về khả năng tiếp cận thanh khoản trong thời gian dài hơn.

Bên cạnh đó, các ngân hàng chủ động dự báo nguồn VND và USD trong thời gian dài và được xác định trước (6 tháng) giúp bộ phận Quản trị ngân quỹ (Treasuary management) bộ phận quản trị nguồn vốn, tài sản (ALM) của ngân hàng cân đối dòng tiền theo các “rổ kỳ hạn” thay vì ngắn hạn (7-21 ngày như trước đây).

Ngoài ra, trong bối cảnh NHNN yêu cầu giảm lãi suất huy động kỳ hạn từ 6 tháng và giảm lãi suất cho vay đối với khu vực sản xuất, kinh doanh, hoán đổi ngoại tệ kỳ hạn 182 ngày làm tăng nguồn cung VND giúp bình ổn mặt bằng lãi suất cho vay. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý việc điều chỉnh kỳ hạn hoán đổi sang 182 ngày không đồng nghĩa với giảm rủi ro tín dụng hay cung ứng đủ nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế. Đây cũng là cơ chế điều tiết nhằm tăng cung nguồn vốn VND ngắn hạn cho các ngân hàng.

PV: Theo bà, NHNN có nên thường xuyên triển khai các phiên hoán đổi ngoại tệ với kỳ hạn dài hơn trong thời gian tới hay không? Và những chỉ báo nào cần được quan tâm để xác định quy mô và kỳ hạn phù hợp cho các phiên tiếp theo, thưa bà?

PGS.TS. Hoàng Hải Yến: Theo tôi, với những lợi thế của cơ chế điều chỉnh kỳ hạn hoán đổi và xác định khối lượng cũng như điều kiện hoán đổi như đã phân tích ở trên, NHNN hoàn toàn có cơ sở để tiếp tục duy trì nghiệp vụ hoán đổi USD/VND kỳ hạn tương đối dài như một công cụ hỗ trợ thanh khoản có điều kiện; tuy nhiên không nên triển khai thường xuyên, mở rộng đại trà. Quyết định cần dựa trên nhu cầu VND thực tế, áp lực tỷ giá, lạm phát, chi phí vốn và khả năng hoàn trả khi đến hạn.

Để xác định có tiếp tục triển khai các phiên hoán đổi ngoại tệ với kỳ hạn dài hơn trong thời gian tới hay không, tôi cho rằng NHNN cần cập nhật dự báo về thanh khoản trong tương lai: Nếu thanh khoản tiếp tục căng thẳng, lãi suất liên ngân hàng tăng kéo dài và khả năng huy động không đáp ứng nhu cầu cung ứng vốn, NHNN có thể tiếp tục triển khai hoán đổi 3 đến 6 tháng, đi kèm giới hạn quy mô và giám sát đối tượng tham gia.

Nếu thanh khoản ổn định hay NHTM chủ động cân đối được dòng tiền và thị trường tiền tệ hoạt động thông suốt, NHNN có thể giảm tần suất triển khai hoán đổi dài hạn, ưu tiên công cụ điều tiết ngắn hạn hơn.

Tuy nhiên, nếu áp lực lạm phát hoặc tỷ giá gia tăng, NHNN cần thận trọng với việc tiếp tục triển khai hoán đổi ngoại hối dài hạn (182 ngày), phối hợp chính sách tiền tệ thắt chặt và ưu tiên kiểm soát bất ổn vĩ mô.

Như vậy, theo tôi, vấn đề không phải tiếp tục hay chấm dứt hoán đổi ngoại tệ kỳ hạn dài một cách tuyệt đối, mà là lựa chọn thời điểm, quy mô, đối tượng và kỳ hạn phù hợp. Trong giai đoạn nhu cầu vốn lớn và chênh lệch kỳ hạn của hệ thống ngân hàng còn đáng kể, hoán đổi ngoại tệ 6 tháng có thể giúp giảm rủi ro tái cấp vốn và tăng độ chắc chắn cho kế hoạch thanh khoản. Tuy nhiên, nếu được sử dụng lặp lại thường xuyên, công cụ này có nguy cơ tạo sự phụ thuộc, dồn rủi ro sang ngày đáo hạn và gây sức ép lên tỷ giá, lạm phát. Vì thế, NHNN cần coi hoán đổi ngoại tệ dài hạn là công cụ hỗ trợ có điều kiện, kết hợp với chính sách điều tiết thanh khoản ròng và yêu cầu NHTM củng cố cơ cấu nguồn vốn hợp lý.

PV: Xin cảm ơn bà!