Doanh nghiệp cần gì để thực sự hưởng lợi từ cải cách và chính sách hỗ trợ?

Hơn 222.000 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại thị trường trong 10 tháng đầu năm 2026, nhưng cũng có khoảng 180.000 doanh nghiệp rút lui - Ảnh: ST

Cải cách thủ tục phải mang lại lợi ích thực chất cho doanh nghiệp

Cải cách thủ tục hành chính đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, nhưng doanh nghiệp thực sự tiết kiệm được bao nhiêu thời gian và chi phí vẫn là vấn đề cần làm rõ. Đây là nội dung được đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) đặt ra khi chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn về cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

Dẫn số liệu trong báo cáo của Bộ Tài chính, đại biểu cho biết đã cắt giảm, đơn giản hóa 83% thủ tục hành chính và giảm 53,52% chi phí tuân thủ. Tuy nhiên, theo đại biểu, thước đo của cải cách không chỉ nằm ở tỷ lệ thủ tục được cắt giảm mà còn ở mức độ thuận lợi và chi phí thực tế doanh nghiệp phải bỏ ra khi thực hiện các thủ tục.

Từ đó, đại biểu đề nghị Bộ trưởng xác định những điểm nghẽn cần ưu tiên tháo gỡ để kết quả cải cách thực sự chuyển thành lợi ích thiết thực cho cộng đồng doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đồng thời, làm rõ các giải pháp cụ thể để doanh nghiệp cảm nhận được môi trường kinh doanh thuận lợi hơn, chi phí tuân thủ thấp hơn trong năm 2027 và những năm tiếp theo.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, thời gian tuân thủ thủ tục hành chính đã giảm khoảng 53%, trong khi chi phí tuân thủ giảm 55%. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục rà soát, cắt giảm thủ tục theo hướng thông thoáng nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân và doanh nghiệp.

Theo Bộ trưởng, một trong những lĩnh vực đã có nhiều cải thiện là thủ tục đăng ký gia nhập thị trường. Cùng với đó, việc thanh quyết toán thuế được đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, đặc biệt thông qua ứng dụng eTax Mobile, nhằm tạo thuận lợi cho người nộp thuế.

Việc phát triển các ứng dụng phục vụ người dân và doanh nghiệp cũng được đặt cùng yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh mạng và bảo vệ cơ sở dữ liệu người nộp thuế.

Không chỉ liên quan đến thủ tục hành chính, những khó khăn trong tiếp cận các điều kiện phục vụ sản xuất, kinh doanh cũng được Bộ trưởng đề cập khi trả lời đại biểu.

Về đất đai, Bộ trưởng cho biết Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đã quy định các địa phương phải dành tối thiểu 5% quỹ đất hoặc 20 ha trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đối với chính sách thuế, Bộ trưởng cho biết việc nâng ngưỡng để hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỷ đồng được lựa chọn phương pháp nộp thuế theo khấu trừ hoặc doanh thu. Phạm vi chính sách này bao quát trên 90% doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Mở rộng cơ hội để doanh nghiệp nhỏ tham gia chuỗi giá trị lớn

Nếu cải cách thủ tục hành chính nhằm giảm bớt những trở ngại trong hoạt động thường xuyên của doanh nghiệp, thì khả năng tham gia các chuỗi sản xuất, cung ứng lớn lại là vấn đề được đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) quan tâm khi chất vấn về chính sách phát triển doanh nghiệp.

Theo đại biểu, Đảng đã có chủ trương, định hướng phát triển đối với cả ba khu vực kinh tế gồm kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, sự liên kết giữa các khu vực vẫn còn hạn chế, đặc biệt là khả năng tham gia của doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa vào những chuỗi giá trị lớn và chuỗi giá trị toàn cầu.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng cho biết Bộ Tài chính sẽ tham mưu Chính phủ ban hành những cơ chế, chính sách gì nhằm tăng cường liên kết, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường và tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Bộ Tài chính đang tham mưu sửa đổi Luật Đầu tư theo tinh thần Nghị quyết 10, trong đó hướng đến việc gắn các tiêu chí, nhiệm vụ chuyển giao công nghệ và liên kết sản xuất của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài với doanh nghiệp trong nước.

Cùng với đó là phát huy vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước trong thúc đẩy liên kết giữa các khu vực kinh tế.

Đề cập cơ cấu doanh nghiệp hiện nay, Bộ trưởng cho biết, cả nước có khoảng 1.080.000 doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp nhỏ chiếm 98,4%. Đáng chú ý, 76% hoạt động trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ.

Từ thực tế này, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp nhỏ chuyển dịch sang những lĩnh vực như công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghiệp hỗ trợ.

Một nội dung cụ thể được Bộ trưởng đề cập là việc Bộ Tài chính đã trực tiếp làm việc với các tập đoàn lớn, trong đó có Samsung, nhằm thúc đẩy kết nối với các viện nghiên cứu, trường đại học và lựa chọn doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng.

Theo đó, hoạt động kết nối không chỉ hướng đến việc tạo cơ hội tham gia chuỗi cung ứng mà còn gắn với hỗ trợ doanh nghiệp trong nước về đào tạo quản trị và quy trình kiểm soát sản phẩm.

Đây cũng là những nội dung được Bộ trưởng đặt ra trong quá trình xây dựng cơ chế thúc đẩy liên kết sản xuất, chuyển giao công nghệ và mở rộng cơ hội tham gia thị trường cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Hỗ trợ doanh nghiệp và thực hiện mục tiêu tăng trưởng năm 2027

Bên cạnh yêu cầu cải thiện môi trường kinh doanh và mở rộng cơ hội tham gia chuỗi giá trị, tình hình doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng được đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn Cà Mau) đặt ra tại phiên chất vấn.

Theo đại biểu, trong 10 tháng đầu năm 2026 có khoảng 180.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường, trong khi số doanh nghiệp giải thể tăng khoảng 110%. Đại biểu đề nghị Bộ trưởng làm rõ nguyên nhân của tình trạng này.

Đồng thời, đại biểu đặt câu hỏi về chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng dự kiến hết hạn vào ngày 31/12/2026. Chính phủ có định hướng tiếp tục kéo dài chính sách sang năm 2027 hay không và nếu không kéo dài thì sẽ có những giải pháp gì nhằm kích cầu sức mua, hỗ trợ đầu ra cho doanh nghiệp?

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, trong số khoảng 180.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường trong 10 tháng đầu năm, có 50% tạm ngừng kinh doanh, 30% đã hoàn thành giải thể và 20% đang làm thủ tục giải thể.

Phân tích thêm về cơ cấu doanh nghiệp rút lui, Bộ trưởng cho biết, khoảng 90% thuộc lĩnh vực thương mại, dịch vụ; 89% không phát sinh doanh thu trong năm 2026 và 70% đã ngừng hoạt động từ trước năm 2026.

Ở chiều ngược lại, trong cùng thời gian, cả nước có hơn 222.000 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại thị trường, với vốn đăng ký tăng 38% so với cùng kỳ.

Đối với chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng, Bộ trưởng cho biết, Thủ tướng Chính phủ đang chỉ đạo Bộ Tài chính nghiên cứu, đánh giá kỹ tác động của chính sách cùng diễn biến thị trường nguyên, nhiên vật liệu để có phương án kịp thời.

Việc nghiên cứu chính sách được đặt trong yêu cầu thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế trên 10% và kiểm soát lạm phát khoảng 4,5%.

Cùng với những giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, việc huy động và sử dụng nguồn lực để thực hiện các mục tiêu ngân sách, tăng trưởng năm 2027 cũng được đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn TP.HCM) quan tâm.

Đại biểu cho biết ngày 9/11, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về dự toán ngân sách nhà nước năm 2027, trong đó đặt ra những chỉ tiêu đầy thách thức. Cụ thể, dự toán thu ngân sách nhà nước tăng 31,8%, chi đầu tư phát triển tăng 56,7% so với dự toán năm 2026.

Từ những mục tiêu này, đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Tài chính làm rõ các giải pháp quan trọng để tổ chức thực hiện, đồng thời bày tỏ mong muốn ngành tài chính tiếp tục có những giải pháp điều hành linh hoạt trong năm 2027.

Trả lời đại biểu, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, dự toán ngân sách nhà nước năm 2027 được xây dựng trên cơ sở phân tích, dự báo sát thực tiễn, rà soát chặt chẽ những nguồn thu ổn định và các nguồn thu mới phát sinh.

Theo Bộ trưởng, giải pháp căn cơ nhất là đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công vào những dự án trọng điểm có sức lan tỏa nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Đối với giai đoạn 2026-2030, Bộ trưởng cho biết, nhu cầu vốn đầu tư tăng 2,21 lần, riêng đầu tư công tăng 2,6 lần. Cùng với việc sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư công, Bộ Tài chính xác định cần phát triển thị trường vốn để thu hút thêm nguồn lực phục vụ phát triển.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, việc thực hiện nghiêm Kết luận 18 của Trung ương và Chỉ thị 16 của Thủ tướng Chính phủ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, phấn đấu đưa hệ số ICOR về mức 4,5-4,8.