Đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên: Chỉ phân bổ vốn cho dự án đủ điều kiện triển khai

Đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên, Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang (Ảnh MĐ)

Những điểm nghẽn kéo dài nhiều năm

Đánh giá về phiên chất vấn Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên, đại biểu Quốc hội chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho biết, chỉ trong hơn một giờ đầu tiên đã có 26 lượt đại biểu đặt câu hỏi. Các vấn đề được nêu tập trung vào đầu tư công, tài chính, ngân sách và những khó khăn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Theo đại biểu, các câu hỏi đều trực diện, xuất phát từ những vấn đề cử tri và nhân dân quan tâm, đồng thời đặt ra yêu cầu về trách nhiệm và giải pháp cụ thể của người đứng đầu ngành Tài chính.

Riêng đối với đầu tư công, đại biểu cho rằng, những khó khăn được Bộ Tài chính nhận diện không phải hoàn toàn mới. Nhiều vướng mắc đã tồn tại qua nhiều năm, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các công trình, dự án, dù Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cùng các bộ, ngành, địa phương đã có nhiều nỗ lực thúc đẩy giải ngân.

Dẫn số liệu về tình hình thực hiện kế hoạch năm 2026, đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên cho biết, nguồn lực ngân sách nhà nước dành cho đầu tư công đã vượt một triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, sau 10 tháng, tỷ lệ giải ngân mới đạt hơn 70%. Theo đại biểu, để khắc phục tình trạng này cần nhìn nhận đầy đủ cả nguyên nhân khách quan và những hạn chế trong tổ chức thực hiện.

Trong nhóm nguyên nhân khách quan, khó khăn lớn nhất vẫn là công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư và giải phóng mặt bằng. Đối với các công trình trọng điểm có quy mô lớn, thời gian triển khai kéo dài, việc chưa có mặt bằng sạch khiến dự án không thể tổ chức thi công theo kế hoạch, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải ngân nguồn vốn đã bố trí.

Cùng với mặt bằng, biến động giá nguyên vật liệu, nhiên liệu và nhân công cũng tạo thêm khó khăn cho quá trình triển khai dự án. Đại biểu cho biết chi phí đầu vào tăng làm xuất hiện chênh lệch giữa giá thị trường và mức giá được tính toán tại thời điểm lựa chọn nhà thầu, dẫn đến việc phải điều chỉnh trong quá trình thực hiện. Ngoài ra, điều kiện thời tiết, thiên tai và đặc điểm địa hình cũng ảnh hưởng đến tiến độ thi công, nhất là đối với những dự án có thời gian thực hiện kéo dài.

Tuy nhiên, theo đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên, những khó khăn khách quan không phải là toàn bộ nguyên nhân khiến giải ngân chưa đạt kỳ vọng. Trong quá trình tổ chức thực hiện, công tác chuẩn bị đầu tư, hoàn thiện thủ tục dự án, phân bổ và điều chỉnh kế hoạch vốn vẫn còn chậm. Thời gian chuẩn bị và xử lý các thủ tục kéo dài, trong khi một số nguồn vốn được giao bổ sung trong năm còn gặp lúng túng khi phân bổ chi tiết.

Đại biểu cho biết Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt công tác phân bổ ngân sách ngay từ đầu năm 2026. Tuy nhiên, những hạn chế phát sinh trong quá trình triển khai cho thấy yêu cầu tháo gỡ không chỉ nằm ở việc đẩy nhanh tiến độ giải ngân trong những tháng cuối năm, mà còn phải tập trung xử lý các khâu chuẩn bị và tổ chức thực hiện dự án.

Chuẩn bị dự án từ sớm, không dồn việc đến cuối năm

Từ những vướng mắc trong năm 2026, đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên đề xuất ba nhóm giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công trong năm 2027. Trong đó, yêu cầu xuyên suốt là chủ động chuẩn bị dự án, bố trí vốn phù hợp với khả năng thực hiện và tăng cường giám sát ngay từ những tháng đầu năm.

Trước hết, các bộ, ngành và địa phương cần chuẩn bị dự án từ sớm, xác định rõ những công trình trọng điểm, tiến độ triển khai và thời hạn hoàn thành trong năm 2027. Trên cơ sở đó, việc bố trí nguồn vốn phải được thực hiện chủ động ngay từ đầu năm, gắn với tiến độ thực tế của từng dự án.

Đặc biệt, đại biểu đề nghị thay đổi cách tổ chức thanh quyết toán, thanh tra, kiểm tra và giám sát. Thay vì chờ đến cuối năm mới đánh giá tiến độ, xác định khó khăn rồi tìm giải pháp xử lý, các công việc này cần được triển khai thường xuyên, theo từng giai đoạn thực hiện dự án.

Theo đại biểu, dự án triển khai đến đâu cần tổ chức thanh quyết toán, kiểm tra, giám sát đến đó, giải quyết dứt điểm những công việc phát sinh. Việc phân bổ vốn cũng cần thực hiện theo từng giai đoạn trong năm, tránh tình trạng dồn khối lượng công việc và thủ tục vào những tháng cuối cùng, làm ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân.

Nhóm giải pháp thứ hai tập trung vào công tác giải phóng mặt bằng, được đại biểu xác định là một trong những khâu khó khăn nhất hiện nay. Đối với các dự án bắt đầu triển khai trong năm 2027, đại biểu đề nghị tách giải phóng mặt bằng thành dự án độc lập, thay vì để toàn bộ công việc bồi thường, hỗ trợ tái định cư và di dời hạ tầng kỹ thuật nằm chung trong dự án xây lắp.

Theo cách tiếp cận này, các cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư và nhu cầu nguồn lực dành cho giải phóng mặt bằng cần được xác định rõ để có phương án phân bổ, đánh giá phù hợp. Việc tổ chức thành dự án độc lập nhằm hạn chế tình trạng một cấu phần chậm triển khai làm ảnh hưởng đến tiến độ chung của toàn bộ công trình.

Đối với nhóm giải pháp thứ ba, đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu thay đổi tư duy trong chuẩn bị và phân bổ vốn đầu tư công. Theo đại biểu, các cơ quan thực hiện phải chủ động hoàn thiện thủ tục đầu tư, khảo sát kỹ thuật và hồ sơ pháp lý trước khi bố trí nguồn vốn, thay vì phân bổ vốn cho những dự án chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện triển khai.

Điều này đòi hỏi việc chuẩn bị dự án phải được tiến hành kỹ lưỡng, bảo đảm các điều kiện cần thiết để có thể triển khai ngay sau khi được bố trí vốn. Đại biểu đề nghị chỉ phân bổ vốn đối với những dự án đã đủ điều kiện thực hiện, đồng thời gắn việc phê duyệt, phân bổ vốn với các cơ chế đôn đốc, kiểm tra và giám sát chặt chẽ.

Theo đại biểu Nguyễn Quỳnh Liên, những giải pháp trên cần được triển khai ngay từ đầu năm 2027, thay vì tiếp tục xử lý các vướng mắc khi tiến độ giải ngân đã chậm. Việc chuẩn bị sớm, tổ chức thực hiện theo từng giai đoạn và chỉ bố trí vốn cho dự án đủ điều kiện là những yêu cầu đại biểu đặt ra nhằm bảo đảm tiến độ, chất lượng công trình và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư công.