Chống lừa đảo trực tuyến: Việt Nam sẽ xây dựng mạng lưới cảnh báo liên ngành

“Xây dựng mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến tại Việt Nam” - Ảnh TH

Từ cảnh báo riêng lẻ đến phòng vệ liên ngành

Sáng 13/11/2026 tại Hà Nội, tọa đàm “Xây dựng mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến tại Việt Nam” diễn ra dưới sự bảo trợ của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an. Chương trình do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia và Google tổ chức, phối hợp với Liên minh Niềm tin số, MoMo.

Vấn đề đặt ra tại tọa đàm xuất phát từ cách thức lừa đảo diễn ra trên nhiều nền tảng. Đối tượng có thể tiếp cận người dùng qua mạng xã hội, dẫn dụ bằng tin nhắn hoặc cuộc gọi, đưa họ tới trang web giả mạo rồi thao túng để chuyển tiền. Nhà mạng có thể ghi nhận số điện thoại đáng ngờ, nền tảng số phát hiện đường dẫn giả mạo, trong khi ngân hàng nắm thông tin về tài khoản nhận tiền. Nhưng nếu những tín hiệu ấy nằm riêng tại từng đơn vị, việc nhận diện toàn bộ chuỗi hành vi gặp khó khăn, nhiều trường hợp chỉ phát hiện khi nạn nhân đã chuyển tiền.

Phát biểu khai mạc, Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng A05, nhấn mạnh không thể phòng, chống lừa đảo trên không gian mạng có tính kết nối cao bằng các cơ chế cảnh báo phân tán, riêng lẻ. Theo ông, chia sẻ tín hiệu cần hướng tới phát hiện, kiểm chứng và chuyển thành cảnh báo kịp thời, ngăn chặn hành vi trước khi gây thiệt hại. Mục tiêu không phải thu thập càng nhiều dữ liệu càng tốt, mà là sử dụng đúng những thông tin cần thiết để bảo vệ người dân hiệu quả hơn.

Kinh nghiệm quốc tế và mô hình cảnh báo tại Việt Nam

Một mô hình được giới thiệu tại tọa đàm là Global Signal Exchange (GSE), sáng kiến phi lợi nhuận do Google, Liên minh Chống lừa đảo Toàn cầu và Oxford Information Labs đồng sáng lập. Công bố tháng 10/2024 và vận hành từ đầu năm 2025, GSE hoạt động như trung tâm đối chiếu, chia sẻ dấu hiệu cảnh báo lừa đảo xuyên biên giới. Theo các chuyên gia Google, đến tháng 10/2026, nền tảng đã ghi nhận hơn 1,5 tỷ tín hiệu, có khoảng 140 tổ chức tham gia; tốc độ chuyển tín hiệu trực tiếp đến thành viên dưới một giây.

Tín hiệu là chỉ dấu kỹ thuật nghi vấn như đường dẫn, tên miền, số điện thoại, địa chỉ IP hoặc thông tin liên quan đến giao dịch. Chúng không đồng nghĩa với kết luận pháp lý về hành vi phạm tội. GSE áp dụng cơ chế chia sẻ theo mức độ nhạy cảm, từ nhóm chỉ dấu hạ tầng có thể trao đổi rộng đến nhóm thông tin được giới hạn cho các đối tác đủ điều kiện.

Kinh nghiệm thực tế được các chuyên gia Google dẫn chứng đã cho thấy hiệu quả của việc kết nối dữ liệu với hành động. Trong chương trình hợp tác với Cơ quan Phòng chống Tội phạm Quốc gia Anh, từ hơn 1.000 tín hiệu được chia sẻ, Google mở rộng điều tra và vô hiệu hóa khoảng 50.000 tài khoản gian lận cùng 5.000 trang web giả mạo ngân hàng. Tại Singapore, việc chia sẻ đường dẫn độc hại đã được xác minh qua GSE hỗ trợ GovTech phối hợp với Meta gỡ bỏ hơn 30.000 thực thể lừa đảo trên Facebook và Instagram.

Từ kinh nghiệm đó, các chuyên gia giới thiệu mạng lưới đa ngành tại Việt Nam đề xuất mô hình kết nối do A05 chủ trì, quy tụ cơ quan quản lý và doanh nghiệp trong các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, ví điện tử, viễn thông, mạng xã hội, thương mại điện tử và giao vận. Mỗi thành viên đóng góp tín hiệu từ phản ánh của người dân hoặc hệ thống phát hiện riêng. Một đầu mối tập trung dự kiến đối chiếu, liên kết và đánh giá rủi ro bằng trí tuệ nhân tạo, sau đó chuyển thông tin tới thành viên để chủ động cảnh báo khách hàng.

Trong mô hình minh họa Anti-Scam Hub, hệ thống có thể tổng hợp báo cáo theo kịch bản lừa đảo, xếp hạng định danh rủi ro cao và tra cứu quan hệ giữa số tài khoản, số điện thoại, đường dẫn với những báo cáo liên quan. Đối với ngân hàng hoặc ví điện tử, thông tin tham khảo này được định hướng phục vụ rà soát, cảnh báo trước khi xử lý giao dịch hoặc phản hồi khách hàng.

Tuy nhiên, việc xác định rõ AI Central Hub và các giao diện nêu trên mới là ý tưởng mô phỏng. Điểm rủi ro cũng chỉ mang tính khuyến nghị, còn báo cáo ở trạng thái đã xác minh mới được coi là tín hiệu xác thực.

Chia sẻ có kiểm soát, bảo vệ dữ liệu người dùng

Khả năng kết nối nhiều nguồn thông tin cũng đặt ra yêu cầu bảo vệ dữ liệu nghiêm ngặt. Đại tá Nguyễn Hồng Quân lưu ý, dữ liệu vừa là nguồn lực nhận diện rủi ro, vừa là tài sản phải được bảo vệ trước nguy cơ xâm nhập, đánh cắp và khai thác trái phép. Vì vậy, hợp tác giữa các tổ chức phải xác định rõ mục đích, phạm vi, trách nhiệm và cơ chế bảo vệ thông tin; không được tạo thêm rủi ro đối với quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng.

Theo thiết kế dự kiến, thành viên mạng lưới phải được thẩm định trước khi tham gia; tín hiệu chia sẻ theo tầng tùy độ nhạy cảm. Quản trị viên có chức năng rà soát báo cáo và điều phối, trong khi thành viên chỉ được truy cập dữ liệu trong phạm vi phân quyền. Những nội dung phản ánh chi tiết của đơn vị khác không tự động được mở rộng quyền xem.

Cách tổ chức này gắn với nguyên tắc phân biệt tín hiệu nghi vấn và kết luận pháp lý. Một số điện thoại, tài khoản hay đường dẫn bị phản ánh cần được kiểm chứng, đánh giá mức độ rủi ro trước khi sử dụng để cảnh báo. Cơ chế phản hồi kết quả xử lý và chính sách thành viên, bao gồm quyền lợi, nghĩa vụ, khiếu nại, được đặt ra nhằm bảo đảm việc chia sẻ có trách nhiệm.

Tại phiên thảo luận, các chuyên gia trao đổi về điểm nghẽn chia sẻ thông tin liên ngành và mô hình phối hợp giữa cơ quan nhà nước với doanh nghiệp. Phát biểu bế mạc, ông Norman Ng, đại diện Google, nhấn mạnh sự kết hợp giữa công cụ bảo vệ tích hợp trên thiết bị, nền tảng, hợp tác với đối tác và nâng cao nhận thức người dùng. Theo ông, các cơ chế bảo vệ sẵn có là tuyến phòng thủ đầu tiên cho những dịch vụ được sử dụng hằng ngày.

Với mạng lưới dự kiến tại Việt Nam, định hướng được nêu là mỗi phản ánh từ người dân hoặc tín hiệu do một thành viên phát hiện có thể hỗ trợ nhiều tổ chức cùng cảnh báo. Hiệp hội An ninh mạng quốc gia kỳ vọng những nguyên tắc hợp tác được trao đổi tại tọa đàm sẽ tạo cơ sở nghiên cứu, từng bước hình thành cơ chế phối hợp phù hợp pháp luật Việt Nam, hướng tới cảnh báo sớm hơn thay vì chỉ xử lý khi thiệt hại đã xảy ra.

Tài liệu về mạng lưới cũng đặt mục tiêu kết nối với GSE và Liên minh Chống lừa đảo Toàn cầu. Theo định hướng này, tín hiệu phát hiện tại Việt Nam đóng góp cho phòng vệ ở quốc gia khác; ngược lại, tín hiệu quốc tế sẽ hỗ trợ cảnh báo sớm thủ đoạn tiếp cận người dùng trong nước.