Gỡ ‘nút thắt’ nội địa hóa để vốn FDI thực sự lan tỏa

Dù thu hút FDI lập kỷ lục 54,85 tỷ USD, tỷ lệ nội địa hóa tại Việt Nam mới đạt 20 - 25%. Gắn ưu đãi đầu tư với cam kết phát triển nhà cung ứng nội địa là chìa khóa nâng tầm doanh nghiệp Việt.
Tăng cường liên kết và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa là chìa khóa giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI
Tăng cường liên kết và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa là chìa khóa giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI - ảnh: ST

Bức tranh thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) 10 tháng đầu năm nay ghi nhận những con số ấn tượng với 54,85 tỷ USD vốn đăng ký là mức cao nhất trong vòng 17 năm qua, cùng lượng vốn giải ngân lập đỉnh 5 năm. Tuy nhiên, đằng sau sự tăng trưởng mạnh mẽ về quy mô dòng vốn, bài toán về tính kết nối và khả năng lan tỏa thực chất sang khu vực kinh tế nội địa vẫn là một khoảng trống lớn cần sớm được lấp đầy.

Nút thắt nội địa hóa và khoảng trống chuyển giao công nghệ

Khu vực FDI hiện đóng góp tỷ trọng áp đảo trong tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, nhưng giá trị thực giữ lại trong nước lại chưa tương xứng. Phần lớn hoạt động xuất khẩu vẫn phụ thuộc nặng nề vào nguyên vật liệu và linh kiện nhập khẩu, khiến tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa chỉ đạt dưới 50%. Con số này thấp hơn đáng kể so với mặt bằng chung của khu vực Đông Á và Đông Nam Á, đặc biệt ở nhóm ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và điện tử.

Đáng chú ý, tỷ lệ nội địa hóa trong chuỗi sản xuất của khối doanh nghiệp FDI tại Việt Nam hiện chỉ dừng ở mức khiêm tốn 20 - 25%. Doanh nghiệp Việt chủ yếu mới tham gia được vào các khâu gia công đơn giản, thâm dụng lao động với hàm lượng giá trị gia tăng thấp, thay vì nắm giữ các mắt xích công nghệ cốt lõi.

Phân tích sâu về nguyên nhân, bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) chỉ ra rằng, tỷ lệ chuyển giao công nghệ từ khối FDI sang doanh nghiệp trong nước vẫn ở mức thấp và chậm được cải thiện qua các giai đoạn.

Dẫn số liệu từ Bộ Khoa học và Công nghệ, bà Thủy cho biết, giai đoạn 2006 - 2016, cả nước chỉ ghi nhận khoảng 600 hợp đồng chuyển giao công nghệ được đăng ký, chiếm chưa đầy 4,3% tổng số dự án FDI. Bước sang giai đoạn 2018 - 2022, con số này giảm xuống còn khoảng 400 hợp đồng. Đáng nói, phần lớn các hợp đồng lại là chuyển giao nội bộ giữa công ty mẹ và chi nhánh tại Việt Nam để phục vụ trực tiếp quá trình vận hành của chính doanh nghiệp ngoại.

Cơ cấu hoạt động chuyển giao chủ yếu xoay quanh hỗ trợ kỹ thuật (77%), quy trình sản xuất (73%) và đào tạo (71%), trong khi chuyển giao tài sản sở hữu trí tuệ chỉ vỏn vẹn 13%. “Thực trạng này hạn chế khả năng hấp thụ và cải tiến công nghệ của doanh nghiệp trong nước, yếu tố then chốt để thúc đẩy tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ nội sinh”, bà Thủy nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, khoảng cách giữa vốn đăng ký và vốn thực hiện vẫn còn khá lớn. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài nhận định, dư địa thúc đẩy giải ngân vốn FDI còn rất rộng mở, đòi hỏi phải quyết liệt tháo gỡ các điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng, quỹ đất và thủ tục hành chính để dòng vốn sớm đi vào vận hành thực tế.

Chuyển dịch từ thu hút thụ động sang kiến tạo hệ sinh thái liên kết

Trước yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã đánh dấu bước ngoặt quan trọng: chuyển tư duy từ thu hút thụ động sang chủ động lựa chọn dòng vốn chất lượng cao, có hàm lượng công nghệ lớn và khả năng tạo tác động lan tỏa mạnh mẽ.

Với tầm nhìn đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu thu hút 40 - 50 tỷ USD vốn đăng ký và 30 - 40 tỷ USD vốn thực hiện mỗi năm; đồng thời đưa khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia vào chuỗi cung ứng của khối FDI, trong đó có 500 - 1.000 nhà cung ứng cấp I.

Thực tiễn thị trường đã bắt đầu xuất hiện những điểm sáng tích cực trong việc mở rộng chuỗi cung ứng nội địa. Điển hình như nhà máy xe điện tại Bắc Ninh, sau 8 năm hoạt động, từ chỗ nhập khẩu toàn bộ linh kiện lắp ráp đã nâng tỷ lệ nội địa hóa trung bình lên trên 50%, thậm chí đạt 80% ở một số dòng xe.

Ông Liu Jia, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Khoa học kỹ thuật Yadea Việt Nam chia sẻ, nhờ sự gắn kết hiệu quả với các đối tác trong nước, doanh nghiệp sẽ triển khai nhà máy giai đoạn hai vào năm tới và dự kiến kéo thêm các nhà sản xuất linh kiện phụ trợ như động cơ điện, bộ điều khiển cùng sang đầu tư.

Tương tự, Samsung Việt Nam cũng đang dịch chuyển trọng tâm từ hỗ trợ năng lực sản xuất sang phát triển chiều sâu chuyên môn và xây dựng hệ sinh thái nhà cung ứng. Ông Cha Ji Ho, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Trung tâm mua hàng Samsung Việt Nam cho biết, tập đoàn sẽ mở rộng chương trình hỗ trợ ra nhiều địa phương như Phú Thọ, Hải Phòng, Thái Nguyên bên cạnh Bắc Ninh và TP. Hồ Chí Minh. Đồng thời, Samsung đề xuất thiết lập cơ chế hợp tác có hệ thống với Chính phủ dựa trên cơ sở dữ liệu nhà cung ứng minh bạch để nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt.

Để hiện thực hóa làn sóng dịch chuyển và nội địa hóa này, hạ tầng các khu công nghiệp cần được quy hoạch quỹ đất chuyên biệt cho cụm công nghiệp ngành nghề, đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất xanh phục vụ xuất khẩu. Về mặt thể chế, Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026 - 2035 (theo Quyết định số 929/2026/QĐ-TTg) cùng dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư đang được hoàn thiện theo hướng gắn chặt ưu đãi đầu tư với cam kết phát triển nhà cung ứng nội địa.

Thu hút được dòng vốn lớn mới chỉ là bước khởi đầu; sự trưởng thành và lớn mạnh của cộng đồng doanh nghiệp Việt thông qua quá trình liên kết, nhận chuyển giao công nghệ mới chính là thước đo chuẩn xác nhất cho hiệu quả thu hút FDI trong giai đoạn mới.

Đường dẫn bài viết: https://thoibaonganhang.vn/go-nut-that-noi-dia-hoa-de-von-fdi-thuc-su-lan-toa-190781.htmlIn bài viết

Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản. Copyright © 2026 https://thoibaonganhang.vn/ All right reserved.