Tạo động lực đầu tư từ thị trường carbon

Thị trường carbon đang mở ra hướng tiếp cận mới trong huy động nguồn lực cho chuyển đổi xanh tại Việt Nam. Thông qua cơ chế định giá phát thải, doanh nghiệp có thêm động lực đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đầu tư giảm phát thải. Tuy nhiên, để những cơ hội này chuyển hóa thành dòng vốn thực tế, thị trường cần được vận hành minh bạch, đồng thời bảo đảm tính khả thi về tài chính của các dự án đầu tư.

Từ định giá phát thải đến động lực đầu tư xanh

Trong khuôn khổ Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (COP31), Việt Nam ra mắt Cổng thông tin thị trường carbon, đánh dấu thêm một bước tiến trong quá trình hoàn thiện hạ tầng và cơ chế vận hành thị trường. Việc công khai thông tin về chính sách, quy định và hoạt động giao dịch được kỳ vọng tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, nhà đầu tư tiếp cận thị trường, đồng thời thúc đẩy huy động nguồn lực cho các hoạt động giảm phát thải.

Trước đó, ngày 29/6/2026, Sàn giao dịch carbon Việt Nam chính thức khai trương tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội, cùng với việc đưa vào vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Việc từng bước hoàn thiện các cấu phần của thị trường tạo nền tảng cho hoạt động giao dịch minh bạch, hình thành cơ chế định giá carbon và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào các giải pháp giảm phát thải.

Tạo động lực đầu tư từ thị trường carbon

Theo lộ trình, khoảng 511 triệu tấn CO₂ tương đương hạn ngạch phát thải được phê duyệt phân bổ thí điểm trong giai đoạn 2025–2026 cho 110 cơ sở thuộc ba lĩnh vực nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng. Đây đều là những ngành sử dụng nhiều năng lượng, có nhu cầu lớn về đổi mới dây chuyền sản xuất và áp dụng công nghệ giảm phát thải. Việc đưa các cơ sở này vào cơ chế phân bổ hạn ngạch không chỉ tăng trách nhiệm kiểm soát phát thải mà còn đặt doanh nghiệp trước yêu cầu tính toán lại hiệu quả đầu tư trong dài hạn.

Theo ông Bùi Đức Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, tín chỉ carbon không chỉ là công cụ quản lý phát thải mà còn phải tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, sử dụng năng lượng hiệu quả và đầu tư vào các giải pháp giảm phát thải. Tuy nhiên, để thị trường phát huy vai trò này, việc hoàn thiện khung pháp lý và hạ tầng kỹ thuật cần đi cùng nâng cao chất lượng đo đạc, báo cáo, thẩm định phát thải cũng như năng lực tham gia của doanh nghiệp.

Khi chi phí phát thải được đưa vào tính toán sản xuất, doanh nghiệp có thêm động lực đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu quả đầu tư. Những đơn vị duy trì dây chuyền tiêu hao nhiều năng lượng có thể phải đối mặt với chi phí tuân thủ gia tăng; còn nếu doanh nghiệp chủ động cải tiến quy trình, giảm mức phát thải sẽ có thêm lợi thế trong kiểm soát chi phí và tổ chức sản xuất. Đây cũng là yếu tố thúc đẩy dòng vốn từng bước hướng vào các dự án công nghệ sạch, sử dụng năng lượng hiệu quả và phát triển sản xuất theo hướng bền vững.

Cùng với đó, cơ chế giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon mở ra khả năng tạo thêm nguồn thu từ kết quả giảm phát thải đáp ứng điều kiện được công nhận và chuyển nhượng. Dù nguồn thu này phụ thuộc vào quy định, khả năng giao dịch và diễn biến giá trên thị trường, triển vọng thương mại hóa kết quả giảm phát thải có thể trở thành yếu tố được doanh nghiệp cân nhắc khi xây dựng phương án đầu tư. Qua đó, thị trường carbon từng bước gắn mục tiêu môi trường với lợi ích kinh tế, tạo thêm động lực để doanh nghiệp chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng phát thải thấp.

Minh bạch thị trường để khơi thông nguồn vốn

Cùng với việc hình thành cơ chế định giá carbon, khả năng huy động nguồn lực cho các dự án giảm phát thải đang trở thành vấn đề được quan tâm. Nhu cầu đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu suất năng lượng và sử dụng nhiên liệu sạch ngày càng lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong việc cân đối nguồn vốn, nhất là với những dự án có chi phí ban đầu cao và thời gian thu hồi vốn kéo dài. Sự phát triển của thị trường carbon vì vậy được kỳ vọng tạo thêm động lực tài chính, hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện quá trình chuyển đổi xanh.

Theo ông John Robert Cotton, Giám đốc Chương trình Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Đông Nam Á (ETP) thuộc UNOPS, rất ít quốc gia có thể chuyển từ xây dựng khung pháp lý sang vận hành thị trường carbon bắt buộc trong thời gian ngắn như Việt Nam. Ông cho rằng việc định giá carbon có ý nghĩa quan trọng khi đưa chi phí phát thải vào tính toán tài chính của doanh nghiệp, qua đó tạo động lực đầu tư giảm phát thải. Đáng chú ý, từ năm 2029, khi cơ chế đấu giá hạn ngạch dự kiến được áp dụng, thị trường có thể tạo thêm nguồn thu ngân sách để tái đầu tư cho các hoạt động giảm phát thải trong công nghiệp.

Bên cạnh nguồn lực trong nước, hợp tác quốc tế cũng mở ra cơ hội huy động tài chính cho chuyển đổi xanh. Thông qua các cơ chế hợp tác theo Điều 6 của Thỏa thuận Paris, những dự án đáp ứng yêu cầu về giảm phát thải có thể tiếp cận các nguồn tài chính từ thị trường carbon quốc tế. Tuy nhiên, khả năng thu hút vốn còn phụ thuộc vào chất lượng dự án, tính minh bạch của kết quả giảm phát thải và việc đáp ứng các tiêu chuẩn giao dịch.

Trong khi thị trường carbon mở thêm cơ hội huy động nguồn lực, khả năng chuyển hóa cơ hội này thành vốn đầu tư thực tế vẫn phụ thuộc vào hiệu quả tài chính của từng dự án. Ở góc độ tín dụng, ông Bùi Minh Giáp, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, cho biết Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư bổ sung đến năm 2040 để thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao khả năng chống chịu và giảm phát thải, tương đương 6,8% GDP mỗi năm. Riêng lĩnh vực điện, nhu cầu đầu tư phát triển nguồn và lưới điện giai đoạn 2026 - 2030 theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh ước tính khoảng 136 tỷ USD. Quy mô vốn lớn cho thấy yêu cầu huy động đa dạng nguồn lực, trong đó tín dụng ngân hàng tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với các dự án chuyển đổi xanh.

Ông Bùi Minh Giáp cho rằng, thị trường carbon tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp giảm phát thải, trong khi tín dụng cung cấp nguồn vốn triển khai các dự án đầu tư. Tuy nhiên, hai công cụ chỉ phát huy hiệu quả khi bổ trợ lẫn nhau, trên cơ sở dự án có dòng tiền khả thi, khả năng trả nợ và kết quả giảm phát thải được kiểm chứng. Đối với các tổ chức tín dụng, việc đánh giá nguồn thu dự kiến từ tín chỉ carbon cần tính đến khả năng được cấp tín chỉ, sản lượng, giá bán, chi phí xác minh và thời điểm thu tiền trước khi đưa vào phương án trả nợ.

Dù mở ra cơ hội huy động nguồn lực mới, thị trường carbon chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi có cơ chế giao dịch minh bạch và dữ liệu phát thải đáng tin cậy. Với 2.441 cơ sở thuộc diện phải kiểm kê khí nhà kính, việc chuẩn hóa thông tin, nâng cao năng lực xác minh kết quả giảm phát thải và hoàn thiện hạ tầng thị trường là những yêu cầu cần được ưu tiên. Khi các điều kiện này được đáp ứng, thị trường carbon không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải mà còn tạo thêm cơ sở để các tổ chức tài chính mở rộng cấp vốn cho những dự án đầu tư xanh có hiệu quả.

Đường dẫn bài viết: https://thoibaonganhang.vn/tao-dong-luc-dau-tu-tu-thi-truong-carbon-190818.htmlIn bài viết

Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản. Copyright © 2026 https://thoibaonganhang.vn/ All right reserved.