AI có thể chọn hàng, nhưng không thể quyết định thay người tiêu dùng

AI đang tác động sâu sắc đến hành vi mua sắm, mở rộng cơ hội tiếp cận khách hàng, nhưng niềm tin, trải nghiệm và cảm xúc vẫn quyết định lựa chọn.
Đưa thẻ tín dụng nội địa đến gần hơn với người lao động Co-opBank thông báo về việc sửa đổi nội dung mức vốn điều lệ tại Giấy phép thành lập và hoạt động Doanh nghiệp lo tụt hậu nếu không ứng dụng AI
Diễn đàn VSMCamp và CSMOSummit 2026
Diễn đàn VSMCamp và CSMOSummit 2026

AI định hình hành vi mua sắm, nhưng chưa thay thế người tiêu dùng

Diễn đàn VSMCamp và CSMOSummit 2026, diễn ra ngày 19-20/11 tại Hà Nội với chủ đề “The Agentic Marketplace - Khi AI tham gia quyền lựa chọn”, đặt ra vấn đề AI đang tác động thế nào đến quyền lựa chọn và quyết định mua hàng.

Ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Le Bros dẫn báo cáo của Razorfish công bố tháng 9/2026 tại Mỹ, cho biết 94% người thường xuyên sử dụng AI được khảo sát sẵn sàng mua sản phẩm do AI lựa chọn. Đáng chú ý, 59% trong số đó từng mua sản phẩm của những thương hiệu mà trước đây họ chưa nghĩ đến.

Các số liệu cho thấy AI có thể mở rộng cơ hội tiếp cận khách hàng cho thương hiệu. Người tiêu dùng không chỉ tìm nhãn hàng quen thuộc mà còn tiếp nhận đề xuất mới từ hệ thống. Vì vậy, doanh nghiệp ngày càng phải quan tâm sản phẩm có được AI nhận diện, đánh giá và đưa vào danh sách gợi ý hay không.

Tuy nhiên, AI tác động mạnh hơn đến quyết định mua hàng không có nghĩa người tiêu dùng hoàn toàn tin tưởng công nghệ này. Theo ông Vinh, báo cáo Gartner tháng 9/2026 cho thấy 65% người tiêu dùng Mỹ được khảo sát cho rằng thương hiệu đang sử dụng quá nhiều nội dung do AI tạo ra; 57% nói sự phổ biến của nội dung này khiến họ giảm niềm tin vào thông điệp thương hiệu.

Ông Vinh nhận định, đây là hai xu hướng trái chiều cùng tồn tại. AI có thể thúc đẩy mua sắm, giúp khách hàng cân nhắc thương hiệu mới, nhưng nội dung do AI tạo ra cũng khiến họ nghi ngại về tính xác thực. Do đó doanh nghiệp cần khai thác công nghệ có chọn lọc; nếu quá phụ thuộc vào nội dung tự động, thiếu dấu ấn con người và thông tin đáng tin cậy, thương hiệu có thể làm suy giảm niềm tin khách hàng.

Từ góc nhìn người tiêu dùng, đạo diễn, nhà sản xuất Mai Thắm cho biết, bà cũng sử dụng trợ lý ảo, nhưng vẫn thích trao đổi với người thật. Với bà, AI trước hết là công cụ hỗ trợ công việc và tìm kiếm thông tin. Ưu điểm nổi bật của công nghệ này là khả năng cá nhân hóa: người dùng càng cung cấp nhiều thông tin về bản thân, sở thích và thói quen, tư vấn càng sát nhu cầu hơn.

Dù vậy, AI thường đưa ra nhiều phương án thay vì khẳng định một lựa chọn duy nhất. Theo bà Thắm, đây vừa là lợi thế vừa là hạn chế. Người mua có thêm lựa chọn, nhưng đề xuất đôi khi dàn trải, thương hiệu nào cũng có điểm tốt, khiến việc so sánh và chốt quyết định khó khăn hơn.

Bà Thắm cho rằng, AI chưa thể được tin tưởng tuyệt đối; người mua vẫn phải tự đánh giá gợi ý theo nhu cầu và điều kiện của mình. Trải nghiệm tìm màu xe hợp phong thủy là một ví dụ. Ban đầu, AI tư vấn màu sắc theo quan niệm ngũ hành. Khi nhận thấy bà yêu thích một màu khác, hệ thống điều chỉnh gợi ý, cho rằng không nhất thiết phải chọn màu xe hợp mệnh mà có thể bố trí một số vật dụng màu phù hợp bên trong xe. Theo bà Thắm, cách tư vấn này cho thấy AI có thể điều chỉnh theo sở thích cá nhân và đưa ra giải pháp thay thế. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra ranh giới cần lưu ý: hệ thống đang tư vấn dựa trên thông tin và nhu cầu thực tế, hay chỉ chiều theo điều người dùng muốn nghe? Điều đó cho thấy chỉ nên xem AI là công cụ tham khảo, không phải người quyết định thay mình.

Khi AI trở thành “đối thủ” của người bán, giá trị con người càng quan trọng

AI mở rộng lựa chọn cho người mua, nhưng cũng tạo thách thức với người bán. Bà Mai Thắm cho biết khách hàng ngày càng dùng AI tìm ý tưởng, tham khảo thiết kế và hình thành yêu cầu. Công cụ giúp doanh nghiệp hiểu khách, nhưng cũng kéo dài triển khai: khách liên tục đổi phương án theo gợi ý mới. Người cung cấp dịch vụ phải điều chỉnh, giải thích để tìm lựa chọn phù hợp nhu cầu và ngân sách.

AI có thể chọn hàng, nhưng không thể quyết định thay người tiêu dùng

AI của khách hàng thành “đối thủ” khó lường của doanh nghiệp. Những thay đổi theo gợi ý của AI khiến doanh nghiệp tốn thời gian, chi phí và khó chốt phương án. Người bán cần giúp khách nhận diện nhu cầu thực sự. Hiệu quả AI phụ thuộc cách đặt câu hỏi: thông tin đầy đủ, định hướng rõ sẽ cho kết quả sát hơn; câu hỏi chung chung thường dẫn đến tư vấn dàn trải.

Ông Nguyễn Trần Quang, CEO Future One Consulting cho rằng, AI đang đổi cách làm việc. Chỉ một câu lệnh cũng giúp người dùng tiếp cận lượng kiến thức lớn và tư vấn chi tiết, buộc con người xác định lại giá trị khác biệt.

Theo ông Quang, mỗi cuộc cách mạng công nghệ giúp con người vượt giới hạn: chữ viết mở rộng trí nhớ, khoa học mở rộng hiểu biết, máy móc thay sức cơ bắp, máy tính và Internet vượt giới hạn không gian, kết nối. AI tiếp tục mở rộng tư duy khi nhanh chóng phân tích, đề xuất giải pháp. Vì thế, con người cần biết đặt câu hỏi. AI tạo lời giải nhanh, nhưng chất lượng phụ thuộc đầu vào. Ông Quang nhấn mạnh doanh nghiệp cần trả lời “What is the problem?” (Vấn đề là gì?) trước khi tìm lời giải. Xác định đúng vấn đề giúp thống nhất mục tiêu. Khi AI tăng tốc tìm giải pháp hàng trăm, hàng nghìn lần, năng lực đặt câu hỏi quan trọng. Câu trả lời có thể lỗi thời, nhưng câu hỏi đúng vẫn giữ giá trị.

AI làm thay đổi lợi thế cạnh tranh. Khi công nghệ tạo sản phẩm tốt hơn với chi phí thấp, doanh nghiệp khó khác biệt nếu chỉ dựa vào thông số, tính năng, hiệu suất. Theo ông Quang, giá trị con người nằm ở khả năng tạo trải nghiệm và cảm xúc, khiến khách hàng sẵn sàng trả thêm tiền. Ông Quang gọi đó là “Human Premium” – giá trị gia tăng từ tính người. Bên cạnh tiêu chí “Tốt”, người tiêu dùng còn tìm kiếm “Ngon, Hay, Đẹp, Sướng”. Những kỳ vọng khó đo bằng thông số nhưng tác động lớn đến quyết định mua hàng. Nếu AI nâng chất lượng, giảm chi phí, tối ưu công năng, thì con người tạo khác biệt bằng trải nghiệm, cảm xúc, bản sắc và ý nghĩa thương hiệu.

Ông Quang cho rằng, con người có bốn nguồn vốn AI khó thay thế: trải nghiệm và vốn sống; tri thức tích lũy; bản sắc, văn hóa từ gia đình, ngôn ngữ, niềm tin, cộng đồng; cùng năng lực, gu sáng tạo.

Yếu tố khác là ý nghĩa sản phẩm và thương hiệu. Trong lĩnh vực hàng xa xỉ, “make meanings” – tạo ra ý nghĩa – ngày càng được coi trọng. Sản phẩm còn được đánh giá qua câu chuyện, văn hóa và trải nghiệm. Theo ông Quang, mỗi thương hiệu cần xác định “ngọn cờ” – giá trị cốt lõi để khách hàng và đội ngũ cùng tin tưởng. Khi AI đưa ra nhiều lựa chọn, bản sắc giúp thương hiệu không hòa lẫn. Doanh nghiệp cần để sản phẩm được AI nhận diện nhưng vẫn khác biệt, dùng dữ liệu hiểu khách mà không đánh mất sự thấu cảm, trải nghiệm.

Đường dẫn bài viết: https://thoibaonganhang.vn/ai-co-the-chon-hang-nhung-khong-the-quyet-dinh-thay-nguoi-tieu-dung-190935.htmlIn bài viết

Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản. Copyright © 2026 https://thoibaonganhang.vn/ All right reserved.