![]() |
| Ông Nguyễn Quang Đạt, Tổng Giám đốc Công ty CP Chứng khoán An Bình (ABS) |
Quy mô thị trường tăng mạnh, vốn cổ phần vẫn còn dư địa lớn
Từ phiên giao dịch đầu tiên năm 2000 với hai cổ phiếu và khoảng 3.000 tài khoản, thị trường chứng khoán Việt Nam đã phát triển thành kênh huy động vốn quan trọng của nền kinh tế. Đến cuối tháng 9/2026, thị trường có hơn 1.500 doanh nghiệp niêm yết trên ba sàn giao dịch, hơn 14 triệu tài khoản nhà đầu tư, vốn hóa cổ phiếu đạt khoảng 10,3 triệu tỷ đồng, tương đương trên 80% GDP.
Không chỉ mở rộng quy mô, cơ cấu doanh nghiệp trên thị trường cũng ngày càng đa dạng. Bên cạnh những ngành truyền thống như ngân hàng, bất động sản, thép, năng lượng và bán lẻ, thị trường đã có thêm các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực công nghệ, viễn thông, hàng không, du lịch, chứng khoán và nông nghiệp, phản ánh sự hiện diện của hầu hết các ngành kinh tế quan trọng.
Đánh giá về chặng đường phát triển này, ông Nguyễn Quang Đạt cho rằng, thị trường chứng khoán đã cơ bản hoàn thành sứ mệnh ban đầu là kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế. Riêng 9 tháng đầu năm 2026, doanh nghiệp huy động gần 565.000 tỷ đồng qua thị trường, tăng khoảng 15% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, huy động vốn qua phát hành cổ phiếu tăng gần 69%, nhanh hơn các kênh còn lại.
Theo ông Đạt, sự gia tăng của kênh phát hành cổ phiếu có ý nghĩa quan trọng bởi đây là nguồn vốn chủ sở hữu, phù hợp với nhu cầu tài trợ trung và dài hạn của doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong cơ cấu huy động hiện nay, trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất, trong khi vốn huy động qua cổ phiếu mới chiếm khoảng một phần tư.
Sự chênh lệch này đặt ra yêu cầu tiếp tục phát triển các kênh huy động vốn cổ phần và trái phiếu minh bạch, nhất là khi nhu cầu vốn của nền kinh tế đang bước sang giai đoạn mới.
Giai đoạn 2026-2030, nền kinh tế cần huy động khoảng 5,4 triệu tỷ đồng qua thị trường chứng khoán, gấp hơn hai lần giai đoạn 2020-2025. Việc FTSE Russell nâng hạng thị trường Việt Nam lên nhóm mới nổi thứ cấp, có hiệu lực từ ngày 21/9/2026, được kỳ vọng tạo thêm cơ hội thu hút dòng vốn, đồng thời thúc đẩy nâng cao chất lượng thị trường.
Tuy nhiên, để thị trường thực sự giữ vai trò chủ lực trong cung ứng vốn trung và dài hạn, việc mở rộng quy mô huy động cần đi cùng sự phát triển của các doanh nghiệp niêm yết có chất lượng và khả năng sử dụng vốn hiệu quả.
Có 63 doanh nghiệp tỷ USD, làm gì để xuất hiện thêm những tập đoàn lớn?
Một trong những thành quả nổi bật sau ba thập kỷ phát triển thị trường chứng khoán là sự hình thành và lớn mạnh của nhiều doanh nghiệp có vốn hóa hàng tỷ USD.
Theo thống kê cuối tháng 8/2026 được ông Nguyễn Quang Đạt dẫn ra, thị trường có 63 doanh nghiệp đạt vốn hóa từ 1 tỷ USD trở lên, với tổng vốn hóa hơn 8,5 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 327 tỷ USD. Riêng trong khoảng một năm qua, đã có thêm 6 doanh nghiệp gia nhập nhóm này.
Đáng chú ý, doanh nghiệp tỷ USD không còn tập trung chủ yếu trong lĩnh vực ngân hàng và bất động sản mà đã mở rộng sang công nghệ, viễn thông, hạ tầng hàng không, vật liệu, du lịch nghỉ dưỡng, bán lẻ và chứng khoán. Tuy nhiên, nhóm doanh nghiệp có vốn hóa trên 10 tỷ USD vẫn chỉ có khoảng vài đại diện và biến động theo chu kỳ thị trường.
Ông Đạt cho rằng, 63 doanh nghiệp tỷ USD vẫn là con số khiêm tốn so với quy mô nền kinh tế đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số. Để hình thành thêm những doanh nghiệp lớn, trước hết cần tăng nguồn hàng chất lượng bằng cách khuyến khích các tập đoàn tư nhân, doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa tham gia niêm yết.
Cùng với đó, doanh nghiệp phải nâng chuẩn quản trị, minh bạch theo thông lệ quốc tế nhằm thu hút dòng vốn nước ngoài và các quỹ đầu tư thụ động sau nâng hạng. Quan trọng hơn, nguồn vốn huy động từ thị trường cần được sử dụng cho đầu tư dài hạn và đổi mới công nghệ, thay vì chỉ mở rộng quy mô.
Dẫn trường hợp Tập đoàn Hòa Phát, ông Đạt cho biết, sau khi niêm yết năm 2007, doanh nghiệp đã huy động vốn để đầu tư các khu liên hợp gang thép quy mô lớn tại Hải Dương và Dung Quất, từng bước phát triển từ nhà sản xuất ống thép thành tập đoàn thép tích hợp, đồng thời mở rộng sang những lĩnh vực khác.
Riêng năm 2025, Hòa Phát nộp ngân sách khoảng 13.000 tỷ đồng; lũy kế từ khi niêm yết đến hết năm 2025 đạt khoảng 101.000 tỷ đồng. Việc Nông nghiệp Hòa Phát lên HOSE tháng 2/2026 cũng được ông Đạt xem là ví dụ về mô hình tập đoàn mẹ và công ty con cùng niêm yết, tiếp cận nguồn vốn theo chiến lược riêng.
Bên cạnh các tập đoàn lớn, doanh nghiệp nhỏ và vừa được đánh giá là lực lượng quyết định chiều sâu phát triển của thị trường. Sàn UPCoM hiện có khoảng 839 doanh nghiệp đăng ký giao dịch, vốn hóa hơn 1,3 triệu tỷ đồng, phần lớn hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất, chế biến, xây dựng, thương mại và dịch vụ.
Theo ông Đạt, UPCoM là bước đệm giúp doanh nghiệp làm quen với chuẩn mực công bố thông tin trước khi chuyển lên HNX hoặc HOSE. Trong nửa đầu năm 2026, hơn 10 doanh nghiệp đã hoàn tất hoặc đang thực hiện chuyển từ UPCoM lên HOSE.
Kết quả kinh doanh quý II/2026 của khoảng 500 doanh nghiệp đã công bố cho thấy lợi nhuận sau thuế tăng khoảng 19,7%. Dù số liệu này không chỉ phản ánh riêng nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa, ông Đạt cho rằng, đây là tín hiệu về khả năng tăng trưởng của các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả. Tuy nhiên, chất lượng doanh nghiệp còn phân hóa lớn, đòi hỏi nhà đầu tư phải chọn lọc.
Để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận thị trường vốn thuận lợi hơn, ông đề xuất chuẩn hóa báo cáo tài chính, nâng chất lượng công bố thông tin, phát triển quỹ đầu tư tư nhân, quỹ đầu tư mạo hiểm, quỹ đóng và trái phiếu doanh nghiệp theo khuôn khổ Nghị định 200/2026. Đồng thời, cần có cơ chế hỗ trợ chi phí tư vấn, kiểm toán, niêm yết và tăng cường vai trò của các công ty chứng khoán trong tư vấn cơ cấu vốn, chuẩn bị hồ sơ, kết nối doanh nghiệp với các quỹ đầu tư.
Một nguồn cung hàng hóa quan trọng khác là các doanh nghiệp nhà nước thực hiện cổ phần hóa, thoái vốn gắn với niêm yết. Theo số liệu ông Đạt dẫn từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, HOSE hiện có gần 180 doanh nghiệp nhà nước đã cổ phần hóa trong khoảng 400 doanh nghiệp niêm yết, chiếm khoảng 30% vốn hóa toàn sàn.
Tuy nhiên, tiến độ thoái vốn từng chậm lại trong thời gian dài. Nhiều doanh nghiệp đã cổ phần hóa nhưng tỷ lệ sở hữu nhà nước vẫn cao, lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng thấp, thanh khoản hạn chế; một số doanh nghiệp có nguồn gốc nhà nước chưa niêm yết.
Ông Đạt kỳ vọng việc hoàn thiện chính sách cơ cấu lại vốn nhà nước trong năm 2026 sẽ tạo thêm động lực cho cổ phần hóa, thoái vốn gắn với niêm yết. Quá trình này cần được thực hiện công khai, minh bạch, có lộ trình phù hợp, tránh tập trung quá nhiều đợt bán vốn cùng thời điểm khiến thị trường khó hấp thụ.
Muốn huy động vốn dài hạn, cần thay đổi đồng bộ từ ba phía
Để thị trường chứng khoán đáp ứng nhu cầu huy động vốn ngày càng lớn, ông Nguyễn Quang Đạt cho rằng, cần sự chuyển động đồng bộ từ cơ quan quản lý, thành viên thị trường và nhà đầu tư.
Với cơ quan quản lý, ưu tiên là giữ vững thành quả nâng hạng, hướng tới tiêu chuẩn thị trường mới nổi của MSCI theo mục tiêu Chính phủ đặt ra đến năm 2030. Điều này đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện hạ tầng giao dịch, cơ chế thanh toán bù trừ, mở rộng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài và công bố thông tin bằng tiếng Anh.
Song song với đó là phát triển các sản phẩm phái sinh, ETF, quỹ trái phiếu và tăng cường giám sát hành vi thao túng giá, giao dịch nội gián. Theo ông Đạt, mục tiêu đưa vốn hóa thị trường đạt 120% GDP vào năm 2030 chỉ khả thi khi có thêm nhiều doanh nghiệp lớn niêm yết và lực lượng nhà đầu tư tổ chức tham gia sâu rộng hơn.
Đối với các thành viên thị trường, yêu cầu đặt ra là nâng cao năng lực vốn, quản trị rủi ro, ứng dụng công nghệ, phát triển hoạt động tư vấn huy động vốn, mua bán và sáp nhập doanh nghiệp, đồng thời cung cấp sản phẩm đầu tư phù hợp với từng nhóm khách hàng. Hoạt động nghiên cứu độc lập, đào tạo nhà đầu tư và cho vay ký quỹ có kiểm soát cũng cần được chú trọng.
Về phía nhà đầu tư, ông Đạt nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển từ tư duy lướt sóng sang đầu tư dài hạn dựa trên giá trị doanh nghiệp, tăng cường đầu tư thông qua các quỹ và sản phẩm do tổ chức chuyên nghiệp quản lý.
Cùng với việc lựa chọn kênh đầu tư, nhà đầu tư cần tuân thủ kỷ luật quản trị rủi ro, chia nhỏ các đợt giải ngân, duy trì một phần tiền mặt, xác định ngưỡng cắt lỗ rõ ràng và hạn chế sử dụng đòn bẩy quá mức.
Theo ông Đạt, sự chuyển động đồng bộ từ ba phía sẽ giúp thị trường chứng khoán phát huy tốt hơn vai trò kết nối nguồn vốn dài hạn với doanh nghiệp, đáp ứng yêu cầu huy động nguồn lực cho đầu tư phát triển trong giai đoạn mới.
Đường dẫn bài viết: https://thoibaonganhang.vn/thi-truong-chung-khoan-van-can-them-nhung-doanh-nghiep-ty-usd-190957.htmlIn bài viết
Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản. Copyright © 2026 https://thoibaonganhang.vn/ All right reserved.