EUDR: Minh bạch chuỗi cung ứng để nâng sức cạnh tranh hàng Việt

Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đang đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt là cà phê, gỗ và cao su. Không chỉ dừng ở truy xuất nguồn gốc, quy định này đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống quản trị dữ liệu minh bạch, có khả năng kiểm chứng xuyên suốt chuỗi cung ứng. Đây cũng là cơ hội để hàng Việt nâng cấp năng lực sản xuất, củng cố vị thế tại các thị trường tiêu chuẩn cao.
Đến cuối tháng 10/2026, diện tích cà phê có dữ liệu gắn với tọa độ địa lý đạt khoảng 400.000 ha, chiếm trên 50% diện tích cà phê cả nước.
Đến cuối tháng 10/2026, diện tích cà phê có dữ liệu gắn với tọa độ địa lý đạt khoảng 400.000 ha, chiếm trên 50% diện tích cà phê cả nước (Nguồn ảnh: Detech Coffee)

Từ yêu cầu thị trường đến xu hướng quản trị thương mại

EUDR không đơn thuần là một quy định về môi trường của EU mà còn phản ánh xu hướng mới trong quản trị thương mại quốc tế, khi các tiêu chí về phát triển bền vững, trách nhiệm giải trình và minh bạch nguồn gốc ngày càng trở thành điều kiện quan trọng để hàng hóa tiếp cận thị trường. Trong bối cảnh đó, chủ động thích ứng không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì thị trường xuất khẩu mà còn tạo nền tảng cho năng lực cạnh tranh dài hạn.

Tại tọa đàm “EUDR bước vào giai đoạn thực thi: Từ truy xuất nguồn gốc đến quản trị dữ liệu chuỗi cung ứng cho hàng Việt Nam” diễn ra ngày 20/11/2026 do Tạp chí Công Thương tổ chức, ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương), cho rằng cần nhìn nhận EUDR trong bối cảnh rộng hơn, thay vì chỉ coi đây là quy định nhập khẩu riêng của EU. Hiện nay, yêu cầu về môi trường và phát triển bền vững đang ngày càng phổ biến tại nhiều thị trường. Sản phẩm có chất lượng tốt, giá cả cạnh tranh chưa đủ bảo đảm khả năng tiếp cận thị trường nếu doanh nghiệp không chứng minh được phương thức sản xuất và nguồn gốc nguyên liệu.

EUDR vì thế vừa là tiêu chuẩn bảo vệ môi trường, điều kiện tiếp cận thị trường EU, vừa là biểu hiện của xu hướng quản trị thương mại mới. Nếu không đáp ứng, hàng hóa Việt Nam sẽ gặp khó khăn khi xuất khẩu sang EU và có thể tiếp tục chịu sức ép khi các thị trường khác áp dụng tiêu chuẩn tương tự. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp điều chỉnh phương thức tổ chức sản xuất, nâng cao năng lực truy xuất và xây dựng mô hình kinh doanh bền vững.

Từ góc độ quản lý nhà nước, bà Nguyễn Thị Hoài, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết ngay sau khi EUDR được EU ban hành tháng 5/2023, Bộ đã xây dựng khung kế hoạch hành động, phân công trách nhiệm và triển khai các hoạt động hỗ trợ ngành hàng chịu tác động.

bà Nguyễn Thị Hoài, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường)
Bà Nguyễn Thị Hoài, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường)

Ngày 20/10/2026, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm công bố bản đồ ranh giới rừng năm 2020 phiên bản 1 cùng nền tảng WebGIS, hỗ trợ doanh nghiệp, người dân và địa phương kiểm tra nguy cơ chồng lấn giữa vùng sản xuất và đất rừng. Đến cuối tháng 10/2026, diện tích cà phê có dữ liệu gắn với tọa độ địa lý đạt khoảng 400.000 ha, chiếm trên 50% diện tích cà phê cả nước. Với ngành cao su, các doanh nghiệp lớn và Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam đã xây dựng dữ liệu tọa độ địa lý cho trên 300.000 ha cao su đại điền.

Theo bà Nguyễn Thị Hoài, yêu cầu hiện nay không chỉ là mở rộng diện tích được cập nhật dữ liệu mà còn phải xác minh, làm sạch, chuẩn hóa và kết nối thông tin. Doanh nghiệp cần chủ động sử dụng WebGIS để kiểm tra vùng nguyên liệu. Đặc biệt, cảnh báo chồng lấn trên bản đồ không đồng nghĩa với kết luận vi phạm; các trường hợp cần được xác minh bằng hồ sơ đất đai và tình trạng sản xuất thực tế.

Doanh nghiệp chuyển từ truy xuất nguồn gốc sang quản trị chuỗi cung ứng

Nếu hạ tầng dữ liệu là điều kiện cần thì khả năng tổ chức thực hiện tại doanh nghiệp và từng mắt xích trong chuỗi cung ứng có ý nghĩa quyết định đối với việc tuân thủ EUDR.

Với ngành cà phê, yêu cầu này càng phức tạp khi chuỗi cung ứng có sự tham gia của đông đảo hộ nông dân, đại lý thu mua và cơ sở sơ chế. Bà Lê Hằng, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Cà phê DETECH cho biết, trước đây khách hàng EU chủ yếu quan tâm đến chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm và các tiêu chuẩn thương mại. Nay, yêu cầu đã mở rộng tới tính minh bạch của toàn bộ chuỗi cung ứng, từ vùng trồng, từng mảnh vườn, hồ sơ thu mua, sơ chế đến lô hàng xuất khẩu.

Công ty cổ phần Cà phê DETECH mở rộng thị trường quốc tế
Công ty cổ phần Cà phê DETECH mở rộng thị trường quốc tế

Thực tế tại DETECH cho thấy, từ mùa vụ 2025-2026, doanh nghiệp đã thực hiện hồ sơ truy xuất nguồn gốc đối với mạng lưới 7.500 nông hộ trồng cà phê Arabica tại Sơn La và khu vực Tây Bắc, có chứng chỉ Rainforest Alliance và 4C. Để đáp ứng yêu cầu của khách hàng, doanh nghiệp phải cung cấp dữ liệu đa giác (Polygon), tọa độ GPS từng mảnh vườn, diện tích canh tác, thông tin nhà sản xuất và hồ sơ giao dịch. Mỗi lô hàng xuất khẩu đều phải có thông tin đầy đủ để kiểm chứng.

Quá trình này đòi hỏi đầu tư đáng kể cho định vị, thu thập dữ liệu, đào tạo nông hộ và kiểm tra độc lập. Đặc biệt, tại Tây Bắc, nhiều hộ trồng cà phê là đồng bào dân tộc thiểu số, còn hạn chế trong tiếp cận công nghệ và thông tin truy xuất nguồn gốc. Vì vậy, doanh nghiệp không chỉ đầu tư hệ thống quản lý mà còn phải nâng cao năng lực người sản xuất, hướng dẫn canh tác bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Với ngành gỗ, thách thức tập trung ở khả năng truy xuất và chứng minh nguồn gốc nguyên liệu. Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, cho biết kim ngạch xuất khẩu gỗ và lâm sản ngoài gỗ của Việt Nam năm 2026 dự báo có thể vượt 19 tỷ USD. EU tuy không phải thị trường lớn nhất nhưng có ý nghĩa đặc biệt bởi tiêu chuẩn cao, góp phần tạo uy tín cho sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Theo ông Ngô Sỹ Hoài, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là sự phân mảnh dữ liệu. Chuỗi cung ứng ngành gỗ có khoảng 1,5 triệu hộ trồng rừng, thương lái, hơn 3.000 doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu cùng các cơ quan quản lý và chính quyền địa phương. Nếu các chủ thể hoạt động riêng lẻ, việc hình thành hệ thống dữ liệu đủ tin cậy để đáp ứng EUDR sẽ rất khó khăn.

Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam
Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam

Chung tay tháo gỡ điểm nghẽn, tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn

Từ thực tiễn các ngành hàng, yêu cầu đặt ra là cần cơ chế phối hợp đồng bộ, trong đó Nhà nước kiến tạo hạ tầng dữ liệu nền, doanh nghiệp tổ chức chuỗi cung ứng, hiệp hội làm cầu nối và người sản xuất có trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác. Theo bà Nguyễn Thị Hoài, Nhà nước cần tập trung cung cấp dữ liệu bản đồ rừng, quy hoạch ba loại rừng, dữ liệu địa chính và bản đồ vùng trồng; đồng thời ban hành hướng dẫn chuyên môn, tháo gỡ vướng mắc pháp lý và hỗ trợ đào tạo cho cán bộ cơ sở, người dân, doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cần đóng vai trò đầu tàu, chủ động thu thập, cập nhật, kiểm chứng dữ liệu và hỗ trợ nông hộ trong vùng nguyên liệu. Hợp tác xã, tổ hợp tác và hộ thu mua cần hỗ trợ người dân ghi chép nhật ký sản xuất, quản lý giao dịch. Người nông dân phải cung cấp chính xác thông tin về diện tích, tọa độ địa lý và phối hợp xác minh nguồn gốc. Việc chia sẻ chi phí tuân thủ giữa doanh nghiệp và người sản xuất cũng cần được quan tâm, gắn với cam kết thu mua ổn định và bảo đảm sinh kế cho nông hộ.

Ở góc độ chính sách thương mại, ông Ngô Chung Khanh nhấn mạnh, Việt Nam không nên tìm cách hạ thấp tiêu chuẩn EUDR mà cần tập trung hỗ trợ doanh nghiệp, nông hộ đáp ứng yêu cầu. Cần tăng cường trao đổi với EU để xem xét cơ chế thuận lợi cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hạn chế tình trạng cung cấp lặp lại thông tin đối với cùng một thửa đất, đồng thời thúc đẩy công nhận và sử dụng các cơ sở dữ liệu đáng tin cậy của Việt Nam.

Có thể thấy, EUDR là thách thức không nhỏ đối với hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, nếu chủ động chuyển đổi tư duy sản xuất, đầu tư hạ tầng dữ liệu và tăng cường liên kết chuỗi cung ứng, doanh nghiệp có thể biến sức ép tuân thủ thành động lực đổi mới. Quan trọng hơn, quá trình này không chỉ nhằm duy trì xuất khẩu sang EU mà còn góp phần nâng cấp phương thức quản trị, gia tăng giá trị và sức cạnh tranh của hàng Việt trong xu hướng thương mại xanh, bền vững.

Đường dẫn bài viết: https://thoibaonganhang.vn/eudr-minh-bach-chuoi-cung-ung-de-nang-suc-canh-tranh-hang-viet-191010.htmlIn bài viết

Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản. Copyright © 2026 https://thoibaonganhang.vn/ All right reserved.