Tiền giấy phát hành giai đoạn 1952 - 1955: Kỳ I

Tháng 12/1947, thực dân Pháp đưa Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy (Bảo Đại) về nước sau khi đã chấp thuận điều kiện của Vĩnh Thụy là thành lập Quốc gia Việt Nam trên cơ sở nguyên tắc độc lập và thống nhất của Việt Nam trong Liên hiệp Pháp.

Kể từ khi cuộc xâm lược bắt đầu, đặc quyền phát hành giấy bạc tại Nam Kỳ đã được giao cho Ngân hàng Đông Dương theo sắc lệnh ngày 21/01/1875. Theo hai sắc lệnh ký ngày 20/02/1888 và 06/5/1900, đặc quyền này được tiếp tục gia hạn và mở rộng cho cả Bắc Kỳ, Trung Kỳ và AiLao. Đạo luật ký ngày 31/3/1931 lại tái cấp đặc quyền trong thời hạn 25 năm cho đến 31/3/1956. Sắc lệnh ngày 28/12/1951 lại chuyển giao việc phát hành tiền cho Viện Phát hành các quốc gia liên kết Việt Nam, Lào, Campuchia (gọi tắt là Viện Phát hành).

Cuối tháng 9/1948, Hội nghị PAUL được tổ chức tại PAUL, Pháp với các đại diện của Pháp và Việt Nam - Lào - Campuchia. Chính phủ Pháp ký kết hiệp ước với ba nước Đông Dương để công nhận quy chế các Quốc gia liên hiệp, hiệp ước ký với Việt Nam ngày 08/3/1949 có một số nguyên tắc liên quan đến vấn đề tiền tệ:

“Nước Việt Nam sẽ ở trong khối Liên hiệp tiền tệ với các nước khác tại Đông Dương; tiền tệ duy nhất được lưu hành trên lãnh thổ khối Liên hiệp tiền tệ này sẽ là đồng bạc do Viện phát hành phát ra”.

“Đồng bạc Đông Dương sẽ nằm trong khu vực đồng Phật-lăng (Franc Pháp). Sự bình giá giữa đồng bạc và đồng Phật-lăng không hẳn cố định và có thể thay đổi tuỳ theo điều kiện kinh tế. Tuy nhiên sự bình giá đó chỉ có thể thay đổi sau khi được tham khảo ý kiến của các quốc gia tại Đông Dương”.

Kết quả là quyền phát hành giấy bạc của Ngân hàng Đông Dương bị thu hồi và tới năm 1952 trao lại Viện Phát hành được đặt dưới sự kiểm soát của Pháp.

Tiền tệ Liên minh ba nước Đông Dương ở Việt Nam (do Chính quyền Bảo Đại phát hành), ngoài tiền kim loại (10 xu, 20 xu và 50 xu) còn có tiền giấy, gồm hai bộ tiền với các mệnh giá 1 piastre, 5 piastres, 10 piastres, 100 piastres và 200 piastres, được phát hành từ năm 1952 đến năm 1955.

Chữ ký trên tiền trong giai đoạn này như sau:

Tiền giấy 1 piastre, 1953

Tiền giấy 1 piastre, mẫu 1, 1953 (Phát hành tại Việt Nam)

Tiền giấy 1 piastre, mẫu 1, 1953 (Phát hành tại Lào)

Tiền giấy 1 piastre, mẫu 1, 1953 (Phát hành tại Campuchia)

Tiền giấy 1 piastre (Một đồng) : Hình chữ nhật, kích thước 127 x 81 mm, in nhiều màu, phát hành toàn Đông Dương năm 1953. Họa tiết giống tờ 1 piastre phát hành đợt 2, kỳ 3 (1932 - 1936) nêu ở phần trên, chỉ khác dòng chữ “Banque de l’ Indochine”(Ngân hàng Đông Dương) được đổi thành dòng chữ “Institut d’emission des Etats du Cambodge, du Laos et du Vietnam” (Viện Phát hành của Liên bang Campuchia, Lào và Việt Nam).

Ngoài ra còn có hai mẫu tiền 1 piastre:

Tiền giấy 1 piastre, mẫu 2, 1954 (Phát hành tại Việt Nam)

Tiền giấy 1 piastre, mẫu 2, 1954 (Phát hành tại Campuchia)

Mẫu tiền thứ nhất (Giấy một đồng): Kích thước 100 x 60 mm, được in tại Pháp, màu vàng, hồng và xanh lá, phát hành riêng cho ba nước năm 1953, mặt trước in hình chân dung người đứng đầu Chính phủ các nước (Việt Nam là chân dung Quốc trưởng Bảo Đại; Lào là Quốc vương Sisavang Vong và Campuchia là Quốc vương Shihanouk). Mặt sau in hình hoa văn và tên Viện Phát hành tương ứng với từng nước.

Tiền giấy 1 piastre, mẫu 2,1954 (Phát hành tại Lào)

Mẫu tiền thứ hai (Một đồng): Kích thước 127 x 80 mm, được in tại Pháp, màu xanh lá cây, màu hồng đỏ, phát hành năm 1954. Mặt trước in hình ảnh 2 cây thốt nốt và rừng xanh. Mặt sau in hình ảnh tương ứng với nước phát hành (Việt Nam là hình tượng Kỳ lân đá trong Điện Thái Hòa của kinh đô Huế, Campuchia là hình Nhà thủy tạ, Lào là hình chùa ở Luang Prabang).