Hoàn thiện cơ chế và hạ tầng dữ liệu mở rộng tín dụng xanh

Ngân hàng vẫn gặp nhiều khó khăn khi triển khai tín dụng xanh

Khi khung chính sách dần hoàn thiện, tín dụng xanh tại nhiều ngân hàng thương mại cũng ghi nhận xu hướng tăng trưởng trong thời gian gần đây. Chia sẻ tại khóa tập huấn về Tài chính bền vững do NHNN phối hợp với Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) và Tiểu ban Tài chính Bền vững (SFSC) thuộc EuroCham tổ chức, đại diện VPBank cho biết, dư nợ tín dụng xanh của ngân hàng đã tăng từ hơn 1.500 tỷ đồng vào năm 2020 lên gần 40.000 tỷ đồng vào năm 2025, tương đương mức tăng trưởng khoảng 26 lần trong vòng 5 năm. Tỷ trọng tín dụng xanh trong tổng dư nợ cũng tăng từ 0,78% lên khoảng 4,62%.

Xu hướng này cũng được ghi nhận tại nhiều ngân hàng khác. Đơn cử tại Agribank, bà Nguyễn Thị Hải Yến - Ban Định chế Tài chính chia sẻ, dư nợ tín dụng xanh của ngân hàng hiện đạt hơn 27,4 nghìn tỷ đồng, phục vụ 38.600 khách hàng. Các khoản vay này chủ yếu tập trung vào lĩnh vực nông nghiệp bền vững, năng lượng tái tạo và các mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp. Đại diện SHB cũng thông tin, tín dụng xanh hiện chiếm hơn 10% tổng dư nợ của ngân hàng. Hiện hệ thống phân loại xanh và các tiêu chí quản lý rủi ro môi trường – xã hội đã được tích hợp vào quy trình cấp tín dụng hiện hành của SHB.

Dù ghi nhận tăng trưởng và khung pháp lý cho tín dụng xanh tại Việt Nam đang tiếp tục được sửa đổi, tạo điều kiện cho các ngân hàng, nhưng thực tế triển khai vẫn gặp nhiều trở ngại. Bà Nguyễn Thị Hải Yến cho biết, việc áp dụng các tiêu chí kỹ thuật trong Danh mục phân loại xanh tại Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg đang là một thách thức đối với nhiều ngân hàng, đặc biệt trong các lĩnh vực có tính chất phức tạp như nông nghiệp sinh thái hoặc kinh tế tuần hoàn. Một số tiêu chí trong hệ thống phân loại xanh hiện vẫn khá khó hiểu đối với cán bộ tín dụng. Vì vậy, Agribank cho rằng cần có hướng dẫn chi tiết hơn theo từng ngành nghề để giúp các ngân hàng có cơ sở thống nhất trong việc đánh giá và phân loại các dự án xanh.

Bên cạnh khuôn khổ chính sách, một rào cản lớn trong triển khai tín dụng xanh hiện nay là thiếu dữ liệu môi trường đáng tin cậy từ phía doanh nghiệp. Bà Quang Thu Nguyệt, Ban Quản lý rủi ro tích hợp SHB cho biết, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, chưa có hệ thống dữ liệu đầy đủ về phát thải và các chỉ số môi trường. Trong khi đó, phần lớn thông tin liên quan đến tác động môi trường hay mức độ tuân thủ tiêu chí xanh hiện vẫn do doanh nghiệp tự cung cấp, khiến ngân hàng gặp khó khăn trong việc xác định mức độ “xanh” của dự án cũng như theo dõi việc thực hiện các cam kết môi trường sau khi giải ngân.

Tương tự, ông Đỗ Tiến Sơn, Giám đốc cao cấp Quan hệ Khách hàng, Phòng Phát triển Khách hàng VPBank cho rằng, việc thu thập và xác minh dữ liệu môi trường của khách hàng hiện vẫn là thách thức lớn. Phần lớn các số liệu về phát thải hoặc tác động môi trường do doanh nghiệp cung cấp, trong khi việc kiểm chứng lại đòi hỏi chuyên môn kỹ thuật cao và nguồn lực đáng kể. Do đó, ngân hàng đề xuất cần sớm xây dựng cơ sở dữ liệu chung về phát thải và các chỉ số môi trường để hỗ trợ quá trình đánh giá và giám sát tín dụng xanh. Một khó khăn khác được nhiều ngân hàng đề cập là chi phí và nguồn lực cho việc xác minh các tiêu chí môi trường – xã hội. Trong nhiều trường hợp, các tổ chức tín dụng phải thuê đơn vị tư vấn hoặc kiểm toán độc lập để đánh giá những dự án có quy mô lớn hoặc tiềm ẩn rủi ro môi trường cao. Tuy nhiên, số lượng tổ chức tư vấn và kiểm toán ESG tại Việt Nam hiện vẫn còn hạn chế, trong khi chi phí dịch vụ tương đối cao.

Từ thực tế này, đại diện SHB cho rằng, cần xây dựng hệ thống dữ liệu chung của ngành Ngân hàng hoặc cơ chế chia sẻ thông tin giữa các cơ quan quản lý và tổ chức tín dụng về các dự án xanh, tình trạng tuân thủ tiêu chí môi trường của doanh nghiệp cũng như các cảnh báo liên quan. Việc có một nguồn dữ liệu tập trung và cập nhật sẽ giúp các ngân hàng giảm chi phí thu thập và xác minh thông tin, đồng thời hạn chế rủi ro trong quá trình thẩm định và giám sát tín dụng xanh.

Ở góc độ khác, ông Prasenjit Chakravarti, Giám đốc Khối Chiến lược & Chuyển đổi Techcombank cho rằng, nhiều doanh nghiệp hiện vẫn chưa hiểu rõ các yêu cầu về ESG cũng như cách tiếp cận các chương trình tín dụng xanh. Bên cạnh đó, việc thiếu các tổ chức thu thập dữ liệu và xác minh độc lập cũng khiến cả ngân hàng và doanh nghiệp gặp khó trong việc chứng minh dự án đáp ứng các tiêu chí môi trường. Theo đại diện Techcombank, để thúc đẩy tài chính bền vững, cần hình thành một hệ sinh thái hỗ trợ gồm các tổ chức thu thập dữ liệu, xác minh và cung cấp các chỉ số ESG đáng tin cậy. Sự tham gia của các tổ chức đánh giá và chứng nhận độc lập sẽ giúp việc xác định các dự án xanh minh bạch hơn, qua đó tạo điều kiện để các ngân hàng mở rộng tín dụng xanh trong thời gian tới.