Phát triển bền vững - chìa khóa mở rộng dư địa tăng trưởng

Thực hành ESG bài bản đang giúp doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn xanh và tạo nền tảng tăng trưởng bền vững trong dài hạn

Tại Việt Nam, dù thị trường vốn xanh vẫn đang trong giai đoạn hình thành, song những chuyển động vài năm gần đây cho thấy yếu tố môi trường, xã hội và quản trị (ESG) đã thấm sâu hơn vào chiến lược của nhiều doanh nghiệp lớn. Từ cách huy động vốn, tổ chức sản xuất đến quản trị điều hành, phát triển bền vững dần được tích hợp như một cấu phần của mô hình tăng trưởng mới, đặc biệt với các doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Theo Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà, thực tiễn thế giới cho thấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang quyết định vị thế, năng lực cạnh tranh và sức phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Việt Nam đã đặt mình trong dòng chảy đó, mở ra cơ hội bứt phá trong giai đoạn tới.

Ở góc độ doanh nghiệp, ESG không chỉ là bộ tiêu chí đánh giá mà là một cách tiếp cận phát triển toàn diện. Khoa học công nghệ chính là động lực để hiện thực hóa các cam kết bền vững, từ đo lường chính xác phát thải, quản trị dữ liệu minh bạch đến tối ưu hóa nguồn lực và xây dựng mô hình sản xuất kinh doanh ít phát thải hơn.

Một trong những thay đổi rõ nét nhất thể hiện ở cách doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn. Bên cạnh tín dụng ngân hàng truyền thống, các công cụ tài chính như trái phiếu xanh, trái phiếu liên kết bền vững hay các khoản vay gắn điều kiện ESG ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong chiến lược huy động vốn.

Trong nhóm doanh nghiệp tiêu dùng, Vinamilk là ví dụ điển hình cho việc tích hợp ESG vào chiến lược tài chính và vận hành. Nhiều nhà máy và trang trại của doanh nghiệp đã đạt chứng nhận trung hòa carbon theo tiêu chuẩn quốc tế, phản ánh quá trình đầu tư bài bản vào nông nghiệp bền vững, năng lượng sinh khối và kinh tế tuần hoàn. Vinamilk cũng là doanh nghiệp sữa đầu tiên tại Việt Nam công bố lộ trình hướng tới Net Zero vào năm 2050, đồng hành cùng cam kết của Chính phủ tại COP26. ESG vì thế không chỉ giúp doanh nghiệp kiểm soát chi phí mà còn mở rộng khả năng tiếp cận dòng vốn xanh quốc tế.

Ở lĩnh vực công nghệ, FPT tiếp cận ESG như một nền tảng tạo giá trị dài hạn. Sau hơn một thập niên thực hành các nguyên tắc phát triển bền vững, tập đoàn đã triển khai ESG trên quy mô toàn diện, từ nội bộ đến hệ sinh thái đối tác. Mục tiêu Net Zero vào năm 2040 cùng các giải pháp công nghệ hỗ trợ tín dụng xanh, quản trị phát thải cho thấy ESG đang trở thành năng lực cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp công nghệ này.

Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, HDBank đang từng bước hình thành hệ sinh thái tài chính xanh, tập trung vào nông nghiệp bền vững, năng lượng tái tạo, y tế, giáo dục và doanh nghiệp xã hội. Từ năm 2019 đến nay, ngân hàng đã huy động nguồn vốn quốc tế cho năng lượng tái tạo và giải ngân lũy kế hơn 31.000 tỷ đồng cho các dự án xanh. Đặc biệt, việc phân loại rủi ro môi trường và xã hội đối với toàn bộ khoản vay doanh nghiệp cho thấy ESG đã được đặt vào trung tâm quản trị rủi ro tín dụng.

Theo TS. Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, ESG không còn là lựa chọn mà đã trở thành “tấm hộ chiếu” giúp doanh nghiệp hội nhập, thu hút vốn và nâng cao năng lực cạnh tranh. Ông cho rằng chuyển đổi xanh chỉ thành công khi gắn liền với chuyển đổi số, bởi nếu quản trị và sản xuất lạc hậu, hiệu suất thấp sẽ kéo theo hệ lụy môi trường.

Thực tế, công nghệ số đang cách mạng hóa cách đánh giá và quản trị ESG. IoT cho phép đo lường tức thời các chỉ số môi trường; AI và Big Data phân tích dữ liệu lớn để cảnh báo sớm rủi ro, tối ưu hóa vận hành. Khi dữ liệu ESG được số hóa, minh bạch và khó bị chỉnh sửa, doanh nghiệp có thể dễ dàng cung cấp báo cáo kiểm chứng cho nhà đầu tư và cơ quan quản lý, qua đó củng cố uy tín và giảm chi phí vốn.

Theo TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân (Ban IV), trong ba năm trở lại đây, nhận thức và chất lượng thực hành ESG của doanh nghiệp Việt đã cải thiện rõ rệt. Các chính sách hỗ trợ như ưu đãi lãi suất cho dự án ESG theo tinh thần Nghị quyết 68 đang góp phần giảm bớt gánh nặng chi phí ban đầu.

Một ví dụ khác là GELEX, doanh nghiệp đã tái cấu trúc danh mục đầu tư theo hướng ưu tiên năng lượng sạch, tiết kiệm năng lượng và minh bạch quản trị. Cách tiếp cận có hệ thống này giúp doanh nghiệp tạo nền tảng tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí hợp lý hơn.

Theo Báo cáo tín dụng xanh 2025 của Ngân hàng Nhà nước, dư nợ tín dụng xanh toàn hệ thống ước đạt khoảng 850.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025, tăng 30% so với năm 2023 và chiếm gần 6% tổng dư nợ nền kinh tế. Các ngân hàng thương mại hiện chiếm khoảng 88% tổng dư nợ tín dụng xanh, chủ yếu huy động thông qua phát hành trái phiếu xanh và vay vốn quốc tế.

Ở góc nhìn rộng hơn, ESG đang thúc đẩy sự thay đổi căn bản trong tư duy điều hành doanh nghiệp. Những yếu tố từng bị coi là “phi tài chính” như phát thải carbon, an toàn lao động hay chuỗi cung ứng có trách nhiệm nay đã trở thành tiêu chí đánh giá hiệu quả quản trị. Dù hành trình chuyển đổi còn nhiều thách thức, song thực tế cho thấy những doanh nghiệp đi trước trong thực hành ESG đang nắm lợi thế rõ rệt về khả năng tiếp cận vốn, mở rộng thị trường và nâng cao giá trị thương hiệu trong trung và dài hạn.