Giảm tiền kiểm, khơi thông dòng vốn vào giáo dục

Gỡ nút thắt cho nhà đầu tư

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định quy định điều kiện đầu tư và hoạt động trong giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và kiểm định chất lượng giáo dục. Theo cơ quan soạn thảo, một trong những mục tiêu trọng tâm của Dự thảo là cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

So với quy định hiện hành, Dự thảo có nhiều thay đổi liên quan đến điều kiện thành lập và hoạt động của các cơ sở giáo dục. Trong đó, nhiều yêu cầu về hồ sơ, thủ tục được đơn giản hóa theo hướng không yêu cầu cung cấp lại thông tin đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành; tăng cường xử lý thủ tục trên môi trường điện tử; chỉ tổ chức thẩm định thực tế trong trường hợp cần thiết.

Đáng chú ý, Dự thảo cũng điều chỉnh điều kiện về cơ sở vật chất theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn. Trong báo cáo thuyết minh, Bộ GD&ĐT cho biết việc sửa đổi nhằm giảm bớt những điều kiện mang tính hình thức, tạo thuận lợi cho phát triển kinh tế tư nhân nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu về chất lượng đào tạo.

Theo nhiều cơ sở giáo dục, chi phí đất đai và điều kiện cơ sở vật chất vẫn là rào cản đáng kể đối với hoạt động đầu tư, nhất là tại các đô thị lớn. Dự thảo đề xuất giảm một số yêu cầu về diện tích đất tối thiểu, đồng thời cho phép tận dụng tốt hơn cơ sở vật chất và quỹ đất hiện hữu khi mở rộng mạng lưới đào tạo. Theo giới chuyên môn, cách tiếp cận này có thể giúp giảm chi phí đầu tư ban đầu và dành nhiều nguồn lực hơn cho công nghệ, nghiên cứu và chất lượng đào tạo.

Góp ý cho Dự thảo, PGS.TS. Nguyễn Thanh Tùng, Hiệu trưởng Trường Đại học CMC cho rằng, điểm đáng chú ý nhất là sự thay đổi trong tư duy quản lý. Theo ông Tùng, Dự thảo thể hiện rõ định hướng chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên dữ liệu, từ tiền kiểm sang hậu kiểm và quản lý theo mức độ rủi ro. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí tuân thủ mà còn tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục chủ động triển khai mô hình đào tạo mới.

Theo ông Tùng, trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh, đại học không còn đơn thuần là cơ sở đào tạo mà đang trở thành hệ sinh thái tri thức và công nghệ. Theo đó, các quy định mới về địa điểm đào tạo, phân hiệu và quản lý dữ liệu có thể mở ra không gian phát triển cho mô hình đại học đa cơ sở, đại học số và các hình thức đào tạo linh hoạt hơn.

Việc phát triển các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư trong lĩnh vực giáo dục sẽ tạo đòn bẩy thu hút vốn và thị trường hóa các nghiên cứu của sinh viên tại các trường đại học và các cơ sở dạy nghề

Mở rộng nguồn lực cho giáo dục

Theo giới chuyên môn, việc tận dụng tốt hơn cơ sở vật chất hiện hữu khi mở rộng mạng lưới đào tạo có thể tạo điều kiện cho hoạt động hợp tác, liên kết và tái cấu trúc trong lĩnh vực giáo dục, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đầu tư.

Quan sát trên thực tế, vừa qua Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 966/QĐ-TTg lựa chọn Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh và Đại học Việt Đức để đầu tư phát triển đạt trình độ tiên tiến của nhóm đại học hàng đầu châu Á. Đây được xem là bước đi nhằm hình thành các trung tâm đào tạo và nghiên cứu nòng cốt, đóng vai trò dẫn dắt hệ thống giáo dục đại học trong giai đoạn tới.

Song song với đó, Bộ GD&ĐT cũng đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định quy định về tự chủ, cơ chế tài chính đối với giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và chương trình trọng điểm quốc gia đào tạo tiến sĩ toàn thời gian. Bộ Tài chính hiện cũng đang xây dựng dự thảo Nghị định quy định chính sách của nhà nước đối với doanh nghiệp và Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp.

Theo đề xuất, doanh nghiệp tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp sẽ được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ, từ tham gia xây dựng chương trình đào tạo, tổ chức đào tạo tại doanh nghiệp đến tiếp nhận người học thực tập, thực hành. Dự thảo cũng đề xuất cơ chế Quỹ đào tạo nhân lực của doanh nghiệp nhằm khuyến khích đầu tư cho phát triển kỹ năng và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo các chuyên gia, việc đồng thời sửa đổi các chính sách liên quan đến điều kiện đầu tư, cơ chế tự chủ và chính sách đối với doanh nghiệp cho thấy định hướng mở rộng các kênh huy động nguồn lực cho giáo dục thay vì chỉ dựa vào ngân sách nhà nước.

TS. Hoàng Anh Đức, Viện Hàn lâm Khoa học trẻ toàn cầu cho rằng, để các mô hình hợp tác công - tư (PPP) phát triển hiệu quả cần có khung pháp lý ổn định, cơ chế chia sẻ lợi ích và rủi ro hợp lý, cũng như sự tương thích lợi ích giữa nhà nước, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Theo ông Đức, PPP không chỉ giúp cải thiện cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ mà còn giúp chương trình đào tạo bám sát nhu cầu thị trường lao động. Doanh nghiệp sẽ sẵn sàng tham gia hơn khi nhìn thấy giá trị dài hạn từ nghiên cứu và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Riêng về quản trị rủi ro, một số cơ sở giáo dục đại học cho rằng, Bộ GD&ĐT cần nâng cao hiệu quả hậu kiểm và kiểm định chất lượng. Các quy định pháp lý về kiểm định cần được cụ thể hóa, hoàn thiện theo hướng thực chất hơn nhằm bảo đảm chất lượng đào tạo trong bối cảnh quyền tự chủ ngày càng được mở rộng.

Theo PGS. TS. Nguyễn Thanh Tùng, năng lực cạnh tranh của các cơ sở giáo dục trong thời gian tới sẽ không còn chỉ được đo bằng quy mô cơ sở vật chất hay diện tích khuôn viên, mà ngày càng phụ thuộc vào năng lực quản trị, khả năng ứng dụng công nghệ, chất lượng đào tạo và mức độ kết nối với doanh nghiệp. Đây cũng là những yếu tố quyết định khả năng thu hút người học, đối tác và các nguồn lực đầu tư trong dài hạn.