Hoàn thiện thể chế để khơi thông dòng vốn

Trao đổi với phóng viên, Luật sư Nguyễn Hồng Chung – Chuyên gia chính sách đầu tư, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Liên Chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam (VIPFA) cho rằng, những điểm mới lần này có thể mở ra không gian phát triển rộng lớn. Những cải cách nổi bật về thủ tục, cơ chế hậu kiểm, chính sách ưu đãi và quản lý đầu tư ra nước ngoài… không chỉ giúp giảm gánh nặng hành chính, mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho doanh nghiệp Việt vươn ra quốc tế và tăng sức hút dòng vốn FDI chất lượng cao.

Thưa ông, nếu các nội dung trong dự thảo Luật Đầu tư (thay thế) được thông qua tới đây, đâu là những tác động quan trọng nhất đối với thu hút FDI?

Tôi cho rằng, tác động lớn nhất là môi trường đầu tư của Việt Nam sẽ trở nên hấp dẫn hơn nhiều. Việc rút gọn thủ tục, phân cấp thẩm quyền, nâng chuẩn minh bạch và ổn định chính sách sẽ tạo ra thay đổi căn bản.

Thứ nhất, tốc độ triển khai dự án tăng rõ rệt. Thời gian làm thủ tục rút ngắn từ hàng trăm ngày xuống còn vài chục ngày, sẽ giúp Việt Nam cạnh tranh trực tiếp với các quốc gia trong khu vực đang hút mạnh FDI như Indonesia, Thái Lan…

Thứ hai, rủi ro pháp lý giảm đáng kể. Khi các quy định của Luật Đầu tư thống nhất, minh bạch và liên thông với các luật khác, nhà đầu tư sẽ yên tâm hơn khi đưa ra các quyết định cam kết vốn dài hạn.

Thứ ba, chính sách ưu đãi tập trung vào ngành mũi nhọn. Việc bổ sung ưu đãi vượt trội cho những lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, năng lượng tái tạo, công nghệ cao, logistics và các dự án thân thiện môi trường sẽ giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tổng thể, Luật Đầu tư (thay thế) sẽ vừa giữ chân dòng vốn FDI hiện hữu, vừa mở ra khả năng đón làn sóng dịch chuyển đầu tư mới trong bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Một điểm mới khác là việc bỏ giấy phép, thay bằng cơ chế đăng ký – hậu kiểm cho đầu tư ra nước ngoài. Theo ông, điều này có ý nghĩa gì?

Theo tôi, đây là một cải cách thể chế mạnh mẽ. Việc bỏ giấy phép sẽ giúp giảm đáng kể rào cản hành chính, đặc biệt với các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp họ triển khai nhanh các dự án ở nước ngoài thay vì chờ đợi phê duyệt kéo dài.

Cơ chế đăng ký – hậu kiểm còn mang lại sự linh hoạt và chủ động, cho phép doanh nghiệp Việt Nam chớp thời cơ tại thị trường quốc tế, đặc biệt ở những lĩnh vực đòi hỏi quyết định nhanh như thương mại, dịch vụ, công nghệ.

Điều này phù hợp với Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập kinh tế quốc tế, bởi hội nhập không chỉ là thu hút vốn và công nghệ từ bên ngoài vào Việt Nam, mà còn khuyến khích doanh nghiệp Việt xuất khẩu vốn, thương hiệu, mô hình kinh doanh ra thế giới. Đồng thời, nó gắn với tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân như một động lực quan trọng của nền kinh tế.

Nhờ vậy, doanh nghiệp Việt có cơ hội vươn lên thành các “doanh nghiệp đa quốc gia”, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Với chính sách này, Việt Nam không chỉ là điểm đến của FDI, mà còn trở thành quốc gia xuất khẩu vốn và năng lực quản trị, khẳng định vị thế mới trong mạng lưới kinh tế quốc tế.

Về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng, ông có đề xuất gì và đâu là kiến nghị trọng tâm liên quan đến thủ tục đầu tư?

Tôi cho rằng cần phân biệt rõ nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài. Sự phân biệt này không phải để tạo ra sự đối xử bất bình đẳng, mà để làm cơ sở pháp lý cho việc áp dụng các chính sách ưu đãi, hỗ trợ riêng phù hợp cam kết hội nhập quốc tế và mục tiêu phát triển của Việt Nam.

Đồng thời, Luật cần có những chính sách đột phá đủ sức cạnh tranh quốc tế, hướng đến thu hút các dự án chất lượng cao, đặc biệt là công nghệ cao, R&D và thân thiện môi trường. Đây sẽ là yếu tố quyết định để Việt Nam vừa phát triển bền vững, vừa nâng cao vị thế cạnh tranh.

Về thủ tục đầu tư, trọng tâm là cải cách theo hướng tinh gọn và số hóa. Cần rà soát, cắt bỏ những quy trình không cần thiết, chồng chéo, đồng thời xây dựng cơ chế một cửa liên thông trên nền tảng số để rút ngắn thời gian cấp phép và đăng ký đầu tư.

Đặc biệt, cần chuyển đổi mạnh mẽ từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm. Theo đó, nhà đầu tư chỉ cần thực hiện đăng ký và có thể triển khai dự án ngay, trong khi cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào khâu giám sát và kiểm tra sau khi dự án đi vào hoạt động. Điều này sẽ giảm gánh nặng thủ tục ban đầu, đồng thời tăng tính chủ động cho doanh nghiệp.

Chính sách ưu đãi, cơ chế giải quyết tranh chấp và quản lý nhà nước về đầu tư cần được hoàn thiện ra sao, thưa ông?

Về ưu đãi, tôi kiến nghị bổ sung những chính sách vượt trội như giảm thuế thu nhập doanh nghiệp, ưu đãi tiền thuê đất, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực… cho các dự án chiến lược, công nghệ cao, ngành mũi nhọn. Các chính sách này phải cụ thể, minh bạch, ổn định lâu dài để tạo sự yên tâm cho nhà đầu tư. Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về chính sách ưu đãi hiện có, bảo đảm tính công bằng, minh bạch và khả thi. Các tiêu chí để được hưởng ưu đãi cần phải rõ ràng, dễ hiểu, tránh tình trạng áp dụng tùy tiện gây khó khăn cho nhà đầu tư.

Về cơ chế giải quyết tranh chấp, cần xây dựng một cơ chế giải quyết tranh chấp về đầu tư nhanh chóng, hiệu quả, đặc biệt là các tranh chấp liên quan đến các cơ quan quản lý nhà nước. Việc này nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Đồng thời, khuyến khích việc sử dụng các hình thức giải quyết tranh chấp thay thế (ADR) như hòa giải, trọng tài, song song với việc nâng cao năng lực của Tòa án chuyên ngành để giải quyết các vụ việc phức tạp.

Về quản lý nhà nước, tôi cho rằng giải pháp then chốt là hiện đại hóa công tác quản lý thông qua ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đầu tư. Khi dữ liệu được kết nối và công khai, nhà đầu tư sẽ dễ dàng tiếp cận thông tin, đồng thời cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả giám sát, tạo ra một môi trường công bằng và minh bạch hơn.

Xin cảm ơn ông!