Ngân hàng hỗ trợ phát triển kinh tế biển

Vốn vay đã xuống lồng bè

Cuối tháng 8 vừa qua, NHNN đã ban hành Quyết định số 1941/QĐ-NHNN về Kế hoạch hành động của ngành Ngân hàng thực hiện Nghị quyết số 218/NQ-CP của Chính phủ về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển.

Theo đó, các TCTD được yêu cầu cân đối nguồn vốn, quan tâm đầu tư tín dụng vào các lĩnh vực kinh tế biển quan trọng, trong đó có nuôi biển công nghệ cao; đồng thời nghiên cứu đa dạng sản phẩm, rà soát, cải tiến quy trình và thủ tục cấp tín dụng phù hợp với yêu cầu, thực tiễn từng lĩnh vực.

Thực tế hiện nay, hoạt động cho vay lĩnh vực thủy hải sản đang được các TCTD triển khai khá chủ động. Theo đó, trong tháng 8/2026 Agribank đã công bố dành 5.000 tỷ đồng triển khai chương trình “Tiếp vốn thủy sản - Vững bước thành công” cho khách hàng cá nhân. Ngoài vốn phục vụ con giống, thức ăn, vật tư và hoạt động thu mua, chế biến, chương trình còn cho vay xây dựng, cải tạo ao đầm, lồng bè, kho bảo quản và đầu tư máy móc, thiết bị.

Các NHTM khác như Sacombank, VietinBank, BIDV thời gian qua cũng đã tham gia cho vay lĩnh vực nuôi trồng thủy sản và phát triển các sản phẩm tín dụng xanh cho khách hàng sản xuất, trong đó có các mô hình đáp ứng tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, BAP… tại Quảng Ninh, Khánh Hòa và các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long.

Ghi nhận tại tỉnh An Giang cho thấy, đến nay dòng vốn ngân hàng đã hiện diện tại nhiều vùng nuôi biển trọng điểm. Chẳng hạn, tại khu vực Kiên Hải, đến quý II/2026, chi nhánh Agribank tại địa phương có tổng dư nợ trên 946 tỷ đồng, trong đó dư nợ nuôi trồng thủy sản đạt 151 tỷ đồng. Tại Nam Du, một số hộ nuôi cá lồng bè đã tiếp cận vốn vay từ Agribank Chi nhánh Kiên Giang để mua con giống, thức ăn, cải tạo lồng bè, mở rộng sản xuất. Trong khi đó, tại Khánh Hòa, Sacombank Chi nhánh Ninh Hòa cũng đã phát sinh dư nợ đối với các hộ dân nuôi biển công nghệ cao.

Tuy nhiên, khi quy mô đầu tư tăng lên, theo các NHTM vấn đề tài sản bảo đảm lại đang trở thành một trong những nút thắt ảnh hưởng đến khả năng mở rộng khoản vay. Tại các địa phương, trong quá trình chuyển đổi từ nuôi lồng bè truyền thống sang nuôi biển công nghệ cao, một số hộ dân đã được ngân hàng cấp vốn với lãi suất ưu đãi. Mặc dù vậy, nhiều tài sản phục vụ nuôi biển công nghệ cao có giá trị lớn nhưng chưa được cơ quan chức năng cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nên chưa thể sử dụng làm tài sản thế chấp. Các ngân hàng cũng chưa có đầy đủ thông tin về hạ tầng, thiết kế lồng bè, con giống, công nghệ nuôi, chất lượng và đầu ra sản phẩm để phục vụ quá trình thẩm định.

Các chi nhánh Agribank tại An Giang đang chủ động tài trợ vốn cho nhiều mô hình nuôi cá lồng bè trên biển tại Kiên Hải, Nam Du. (Ảnh: Minh Khương – VP Agribank Tây Nam bộ)

Quyền tài sản cần rõ hơn

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), các dự án trên biển thường có quy mô vốn lớn, vòng đời kéo dài hàng chục năm nên để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân tiếp cận các nguồn tài chính, tín dụng ưu đãi thì cơ chế xác lập quyền tài sản cần hoàn thiện để có thể dùng làm tài sản đảm bảo khi vay vốn.

Ông Tuấn cho biết, đề xuất này hiện nay đã được cụ thể hóa trong dự thảo Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi). Theo đó, cơ quan soạn thảo dự luật đã bổ sung một chương riêng về quản lý, sử dụng không gian biển; đưa vào các quy định về giao, cho thuê, đăng ký, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển và hồ sơ hải chính. Cùng với đó là các quyền chuyển nhượng, cho thuê lại, góp vốn, thế chấp quyền sử dụng khu vực biển và tài sản gắn liền.

Đáng chú ý, dự thảo còn đề xuất cho tổ chức, cá nhân được giao hoặc thuê khu vực biển trong nội thủy và lãnh hải được thực hiện các quyền chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn và thế chấp khi đáp ứng điều kiện theo quy định. Việc xác lập rõ hơn các quyền này sẽ tạo thêm cơ sở pháp lý để quyền sử dụng khu vực biển và tài sản gắn liền có thể tham gia vào các giao dịch tài chính, qua đó hỗ trợ huy động vốn cho những dự án có quy mô đầu tư lớn như nuôi biển công nghệ cao.

Ở góc độ tín dụng, NHNN mới đây cũng đã mở thêm dư địa để các TCTD không chỉ nhìn vào tài sản thế chấp. Tại Công văn số 7858/NHNN-TD ngày 25/8/2026 trả lời kiến nghị của VCCI và VASEP, NHNN cho biết pháp luật hiện hành đã trao quyền cho TCTD quyết định việc áp dụng hoặc không áp dụng biện pháp bảo đảm tiền vay. Việc xem xét cho vay theo dòng tiền cũng đã có cơ sở pháp lý, song thực tế còn phụ thuộc vào khả năng minh bạch doanh thu, đơn hàng, khoản phải thu và nguồn trả nợ của khách hàng.

Theo quy định hiện hành của Luật Thủy sản, tổ chức, cá nhân được giao khu vực biển và trả tiền sử dụng hằng năm được thế chấp tài sản thuộc sở hữu của mình gắn liền với khu vực biển; trường hợp trả trước toàn bộ tiền sử dụng theo thời hạn giao thì được thế chấp cả giá trị quyền sử dụng khu vực biển và tài sản gắn liền. Với các NHTM, quy định này tạo thêm cơ sở để xem xét tài sản bảo đảm, nhưng giá trị tài sản còn phụ thuộc vào khả năng xác lập quyền, định giá và xử lý khi khoản vay phát sinh rủi ro. Vì vậy, cơ chế đăng ký, cấp Giấy chứng nhận và chuyển nhượng quyền sử dụng khu vực biển trong dự thảo Luật sẽ giúp ngân hàng có thêm căn cứ khi thẩm định.

Bên cạnh đó, NHNN đã trình Chính phủ dự thảo Nghị định hỗ trợ lãi suất 2%/năm từ ngân sách nhà nước đối với các khoản vay thực hiện dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG. Với dự án nuôi biển công nghệ cao đáp ứng các tiêu chí này, cơ chế hỗ trợ nếu được ban hành sẽ góp phần giảm chi phí vốn. Khi quyền tài sản trên biển được xác lập rõ hơn, cùng với cho vay dựa trên dòng tiền, các NHTM sẽ có thêm cơ sở mở rộng tín dụng mà vẫn bảo đảm kiểm soát rủi ro.