Mở không gian phát triển mới cho kinh tế biển

Cảng quốc tế Cái Mép xếp thứ 11 trong danh sách cảng container tốt nhất thế giới. Ảnh: VGP

Cuối tháng 7, UBND TP. Hồ Chí Minh chính thức phê duyệt chủ trương xây dựng FTZ Cái Mép Hạ với quy mô hơn 4.200 ha tại phường Tân Phước và Tân Hải (địa bàn Bà Rịa - Vũng Tàu cũ). Khu vực này nằm liền kề cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải, kết nối với cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, cách trung tâm TP. Hồ Chí Minh khoảng 50 km và sân bay quốc tế Long Thành khoảng 25 km.

Lợi thế lớn nhất của FTZ Cái Mép Hạ không chỉ nằm ở vị trí địa lý, mà còn ở khả năng kết nối đồng thời đường biển, đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa. Theo quy hoạch, FTZ sẽ gồm 3 khu chức năng với tám phân khu, bao gồm hệ thống cảng container Cái Mép Hạ, ga đường sắt thuộc tuyến Biên Hòa - Vũng Tàu, trung tâm logistics, khu công nghiệp, khu đô thị và dịch vụ.

Theo các chuyên gia, đây là mô hình FTZ thế hệ mới, khác biệt so với các khu phi thuế quan truyền thống vốn chủ yếu phục vụ lưu kho và trung chuyển hàng hóa. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, các FTZ hiện đại được định hình như những trung tâm tích hợp logistics thông minh, trung tâm dữ liệu, tài chính số, dịch vụ thương mại quốc tế và các ngành công nghệ cao.

TS. Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP. Hồ Chí Minh cho rằng, định hướng xây dựng FTZ là bước đi chiến lược không chỉ đối với TP. Hồ Chí Minh mà còn tạo động lực phát triển cho toàn vùng Đông Nam Bộ và ĐBSCL. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả lợi thế cảng biển, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý và tháo gỡ các điểm nghẽn đối với vận tải thủy nội địa nhằm hình thành mạng lưới logistics liên vùng đồng bộ.

Theo lộ trình phát triển, giai đoạn 2026-2030, TP. Hồ Chí Minh sẽ tập trung xây dựng bộ máy quản lý, hoàn thiện nền tảng công nghệ vận hành và thu hút các nhà đầu tư chiến lược. Giai đoạn 2031-2035, thành phố hướng đến hình thành hệ sinh thái kinh tế hàng hải có năng lực cạnh tranh cao, phát triển FTZ theo mô hình xanh và hoàn thiện các khu chức năng theo quy hoạch. Sau năm 2035, FTZ Cái Mép Hạ được định hướng trở thành hạt nhân của trung tâm kinh tế biển vùng Đông Nam Bộ và một trong những cảng trung chuyển hàng hóa quy mô châu Á.

Để tạo sức hút đối với nhà đầu tư quốc tế, FTZ sẽ được áp dụng nhiều cơ chế đặc thù theo Nghị quyết số 260/2025/QH15. Theo ông Trần Việt Hà, Phó Trưởng ban HEPZA, FTZ sẽ ưu tiên thu hút các dự án hạ tầng quy mô lớn như bến cảng có tổng vốn đầu tư từ 75.000 tỷ đồng, trung tâm logistics từ 25.000 tỷ đồng và các khu công nghiệp - đô thị - dịch vụ từ 20.000 tỷ đồng trở lên.

Bên cạnh đó, nhiều thủ tục đầu tư dự kiến được đơn giản hóa. Nhà đầu tư nước ngoài được phép thành lập tổ chức kinh tế trước khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư; hàng hóa lưu chuyển trong FTZ không áp dụng các biện pháp quản lý ngoại thương thông thường; hàng hóa đã công bố hợp chuẩn được miễn kiểm tra chuyên ngành. Chuyên gia và lao động chất lượng cao cũng được ưu tiên cấp thị thực lên đến 5 năm và thẻ tạm trú đến 10 năm.

Các chính sách ưu đãi về thuế cũng được thiết kế theo hướng tăng sức cạnh tranh quốc tế. Doanh nghiệp đầu tư vào FTZ được áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 20 năm, miễn thuế 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo; chuyên gia và nhà quản lý được giảm 50% thuế thu nhập cá nhân trong 10 năm. Ngoài ra, doanh nghiệp còn được hưởng các chính sách ưu đãi về tiền thuê đất, cơ chế của khu phi thuế quan, đồng thời được thực hiện các hoạt động chuyển khẩu, tạm nhập tái xuất và thanh toán bằng ngoại tệ trong FTZ.

Theo ông Bùi Đào Thái Trường, Giám đốc hợp danh, Tổng Giám đốc Roland Berger Việt Nam, các FTZ thành công trên thế giới đều vận hành như những “nút giao” của dòng vốn, hàng hóa, dữ liệu và dịch vụ, trong đó thể chế linh hoạt và hạ tầng hiện đại là hai yếu tố quyết định. Xu hướng hiện nay là phát triển FTZ theo mô hình hệ sinh thái tích hợp, tập trung vào logistics thông minh, tài chính, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu - phát triển (R&D) và các ngành sản xuất công nghệ cao.

Ông Trường cho rằng, TP. Hồ Chí Minh đang sở hữu nhiều lợi thế để phát triển mô hình FTZ thế hệ mới, từ vị trí trung tâm Đông Nam Á, vai trò đầu tàu kinh tế đến hệ thống hạ tầng kết nối liên vùng ngày càng hoàn thiện. Nếu được thiết kế với tầm nhìn dài hạn, FTZ sẽ không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn góp phần tái cơ cấu nền kinh tế theo chiều sâu và tạo động lực tăng trưởng mới cho thành phố.

Đồng quan điểm, ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho biết, thành phố đang phát triển đồng bộ cảng nước sâu, sân bay quốc tế, khu công nghiệp, trung tâm tài chính và hạ tầng giao thông liên vùng để hình thành FTZ đa chức năng. Theo ông, việc tiên phong triển khai FTZ Cái Mép Hạ trên cơ sở các cơ chế đặc thù do Trung ương cho phép thể hiện tư duy phát triển mới, hướng tới mục tiêu đưa TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm logistics, thương mại và dịch vụ quốc tế của khu vực.