Luật Vật liệu xây dựng: Đừng để “cửa” quản lý thành giấy phép con

Hội nghị tham vấn chính sách dự án Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng

Khoảng trống pháp lý cần được lấp đầy

Bộ Xây dựng vừa tổ chức Hội nghị tham vấn chính sách dự án Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng. Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh nhấn mạnh, vật liệu xây dựng (VLXD) giữ vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng kết cấu hạ tầng. Những năm qua, ngành VLXD phát triển nhanh, sản phẩm ngày càng đa dạng, đóng góp tích cực cho phát triển đất nước.

Tuy nhiên, thực tiễn đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện về thể chế, từ định hướng phát triển, cân đối cung - cầu, đổi mới công nghệ đến sử dụng tiết kiệm tài nguyên, năng lượng và bảo vệ môi trường.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh, quan điểm xuyên suốt trong xây dựng Luật là chỉ luật hóa những vấn đề thực sự cần thiết, ổn định và thuộc thẩm quyền của Quốc hội; tôn trọng cơ chế thị trường, bảo đảm quyền tự do đầu tư, kinh doanh hợp pháp; phát triển VLXD gắn với tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải, kinh tế tuần hoàn, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ông Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho biết, cơ bản thống nhất với sự cần thiết xây dựng Luật và đánh giá cao quá trình chuẩn bị Hồ sơ chính sách.

Theo ông Khải, VLXD cần được xác định là ngành công nghiệp nền tảng, phát triển theo hướng hiện đại, xanh, sạch, tiết kiệm tài nguyên và năng lượng; đẩy mạnh chế biến sâu, từng bước làm chủ công nghệ, tăng cường sử dụng vật liệu tái chế, vật liệu thay thế, góp phần giảm phát thải và bảo vệ môi trường.

Cùng với đó, cần bảo đảm nguồn cung cát, đá, xi măng, thép ổn định, minh bạch, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và đầu tư xây dựng.

Ông Nguyễn Hữu Thọ, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng cho biết, nhiệm vụ xây dựng Luật đã được xác định trong Kết luận số 17-KL/TW, Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16, Nghị quyết số 185/NQ-CP và Quyết định số 527/QĐ-TTg.

Mục tiêu là hình thành khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ, minh bạch hơn; thúc đẩy VLXD hiện đại, xanh, tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, năng lượng; nâng cao chất lượng, năng lực cạnh tranh, bảo đảm nguồn cung; đồng thời quản lý theo hướng phân cấp, số hóa, dữ liệu và hậu kiểm.

Theo cơ quan soạn thảo, 6 nhóm chính sách gồm: hoàn thiện công cụ chiến lược, quy hoạch, kế hoạch; phát triển VLXD theo hướng đổi mới công nghệ, sử dụng hiệu quả tài nguyên, năng lượng, vật liệu mới, vật liệu xanh; quản lý nguyên liệu và nguồn cung; sử dụng VLXD trong công trình; thu hồi, tái chế chất thải, phát triển kinh tế tuần hoàn; quản lý nhà nước, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu.

Một nguyên tắc quan trọng là chính sách mới không làm phát sinh cơ chế “xin - cho”, không tái lập quy hoạch sản phẩm, không tạo thêm giấy phép, thủ tục xác nhận công suất hoặc thủ tục hưởng ưu đãi riêng. Với nguồn cung VLXD thông thường, định hướng là theo dõi, dự báo, cảnh báo sớm và phối hợp trên cơ sở dữ liệu, thay vì phân bổ hành chính nguồn vật liệu.

Không để luật mới tạo thêm “giấy phép con”

Tại Hội nghị, các ý kiến đề nghị hoàn thiện cơ chế thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển sang sản xuất vật liệu xanh, vật liệu tái chế; hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và tạo điều kiện đưa vật liệu mới vào công trình.

Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh yêu cầu cơ quan chủ trì tiếp tục chứng minh rõ từng khoảng trống pháp lý cần luật hóa, không quy định lại những nội dung đã được pháp luật khác điều chỉnh đầy đủ; xác định rõ ranh giới của 6 nhóm chính sách, bảo đảm không trùng lặp, chồng chéo.

Thứ trưởng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tinh thần kiến tạo phát triển; không thiết kế quy hoạch sản phẩm, phân bổ hành chính công suất hoặc nguồn vật liệu; không tạo “giấy phép con”, thủ tục chấp thuận vật liệu, điều kiện kinh doanh hay nghĩa vụ báo cáo mới nếu không cần thiết.

Các chính sách về phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn, khoa học và công nghệ phải tạo hành lang cho đổi mới, thử nghiệm, tiêu chuẩn hóa và thương mại hóa. Cơ sở dữ liệu phải hướng tới kết nối, chia sẻ, sử dụng lại dữ liệu, giảm chi phí tuân thủ.

Thứ trưởng giao Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng chủ trì, phối hợp với Vụ Pháp chế và các đơn vị liên quan tổng hợp ý kiến; rà soát Hồ sơ chính sách, làm rõ cơ sở thực tiễn, khoảng trống pháp lý, đánh giá tác động, chi phí thực hiện và định hướng quy phạm hóa.

Đồng thời, tiếp tục loại bỏ những nội dung có nguy cơ phát sinh thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh, chế độ báo cáo trùng lặp hoặc chồng chéo; hoàn thiện Hồ sơ chính sách, thực hiện thẩm định và các thủ tục trình Chính phủ, chuẩn bị giai đoạn soạn thảo dự án Luật.

Với ngành VLXD, điều quan trọng không phải có thêm quy định, mà là một khung pháp lý ổn định, minh bạch, có khả năng dự báo để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn. Khi quản lý dựa trên dữ liệu, tăng cường hậu kiểm và phân định rõ trách nhiệm, doanh nghiệp có thêm dư địa đổi mới công nghệ, phát triển vật liệu xanh.

Nếu luật hóa quá mức những nội dung có thể vận hành hiệu quả bằng pháp luật chuyên ngành và công cụ thị trường, chi phí tuân thủ sẽ tăng, nguồn lực doanh nghiệp bị phân tán. Vì vậy, dự án Luật cần tập trung quản lý những rủi ro thực sự, đồng thời mở rộng không gian cho đổi mới và cạnh tranh.

Một đạo luật tốt vì thế không nên được đo bằng số lượng quy định bổ sung, mà bằng khả năng xử lý đúng những điểm nghẽn đang cản trở phát triển. Khi nguồn cung được theo dõi bằng dữ liệu, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong quyết định đầu tư, còn cơ quan quản lý có điều kiện nhận diện sớm nguy cơ thiếu hụt hoặc mất cân đối.

Đối với cơ quan quản lý, chuyển từ tiền kiểm nặng thủ tục sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu sẽ đòi hỏi năng lực quản trị mới, nhưng cũng mở ra dư địa lớn để giảm chi phí hành chính. Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu xây dựng nền hành chính kiến tạo, nâng chất lượng phục vụ doanh nghiệp và tăng hiệu quả quản lý.

Với ngành VLXD, một khung pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo sẽ không chỉ xử lý những bất cập hiện tại, mà còn tạo nền tảng cho công nghệ mới, vật liệu xanh và kinh tế tuần hoàn phát triển. Đây mới là cơ sở để ngành VLXD phát triển hiện đại, bền vững và có sức cạnh tranh dài hạn.