Thúc đẩy liên kết vùng: Từ phối hợp sang cùng kiến tạo

Khu vực dự kiến xây cầu Cái Lái nối TP.Hồ Chí Minh với Đồng Nai. Ảnh: ST

Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới đặt ra định hướng tái cấu trúc không gian kinh tế, tăng cường liên kết, bổ trợ và lan tỏa giữa các vùng, cực tăng trưởng, hành lang kinh tế, chuỗi đô thị và trung tâm kinh tế.

Thời gian qua, TP. Hồ Chí Minh đã tổ chức nhiều chương trình kết nối đầu tư, hợp tác phát triển với các địa phương phía Bắc, Bắc Trung Bộ, Đông Nam Bộ và ĐBSCL, đồng thời xây dựng định hướng hợp tác giai đoạn 2026-2030.

Với ĐBSCL, hợp tác được triển khai trên nhiều lĩnh vực như y tế, thương mại, du lịch, đào tạo nguồn nhân lực, lao động - việc làm, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong thương mại, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất được kết nối với hệ thống phân phối, chương trình cung - cầu và các sàn thương mại điện tử. Trong y tế, các bệnh viện chuyên sâu của TP. Hồ Chí Minh tham gia đào tạo nhân lực, chuyển giao kỹ thuật cho cơ sở y tế địa phương.

Ở Đông Nam Bộ, trọng tâm liên kết thể hiện rõ qua hạ tầng giao thông. Các địa phương đang phối hợp triển khai, khai thác nhiều công trình quan trọng như cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, Vành đai 3 TP. Hồ Chí Minh, Vành đai 4 cùng các cầu Phú Mỹ 2, Cát Lái và Đồng Nai 2.

Liên kết khoa học - công nghệ cũng được mở rộng. Hệ thống kết nối, chia sẻ dữ liệu sàn giao dịch công nghệ đã ghi nhận hơn 1,62 triệu lượt truy cập với sự tham gia của nhiều nhà cung ứng công nghệ, thiết bị, tổ chức tư vấn và chuyên gia.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Sở Xây dựng TP. Đồng Nai cho rằng, giai đoạn 2026-2030 cần chuyển từ “phối hợp triển khai từng dự án” sang “cùng hoạch định một hệ thống kết nối thống nhất cho cả vùng”.

Theo ông Tuấn, kết nối giao thông giữa TP. Hồ Chí Minh và TP. Đồng Nai không chỉ nhằm giải quyết ùn tắc mà phải góp phần hình thành không gian kinh tế - đô thị liên kết. Do đó, cần hoàn thiện mạng lưới đường bộ, cầu vượt sông Đồng Nai, kết nối sân bay Long Thành với TP. Hồ Chí Minh, cảng biển và các trung tâm logistics, đồng thời phát triển đường sắt, metro liên vùng.

Tư duy liên kết mới cũng đòi hỏi vượt qua ranh giới hành chính để hình thành một không gian kinh tế thống nhất, trong đó lợi thế của từng địa phương được kết nối để gia tăng giá trị cho toàn vùng.

Ông Phạm Quang Nhật, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) cho biết, giai đoạn 2026-2030, hợp tác giữa TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh, thành được định hướng chuyển từ liên kết đơn lẻ sang chuỗi giá trị và liên kết vùng bền vững.

Trọng tâm là phát huy thế mạnh bổ trợ giữa các địa phương trong công nghệ cao, bán dẫn; kết nối công nghệ, vốn và thị trường với nguồn nhân lực, công nghiệp hỗ trợ; đồng thời phát triển các sản phẩm du lịch liên vùng về biển, văn hóa và lịch sử.

Theo các chuyên gia, để chuỗi giá trị vận hành hiệu quả, trước hết cần kết nối đồng bộ đường bộ, đường thủy và logistics nhằm rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí và nâng khả năng đưa hàng hóa trong vùng đến TP. Hồ Chí Minh cũng như thị trường quốc tế.

Sự phân vai cũng cần rõ nét hơn. ĐBSCL có lợi thế về vùng nguyên liệu, nông nghiệp và thủy sản; Đông Nam Bộ mạnh về công nghiệp, cảng biển và logistics; trong khi TP. Hồ Chí Minh có lợi thế về thị trường, tài chính, khoa học - công nghệ, dịch vụ và kết nối quốc tế.

Đối với nông sản, thay vì chỉ kết nối đầu ra, liên kết cần được tổ chức xuyên suốt từ giống, sản xuất, tiêu chuẩn chất lượng đến chế biến, xây dựng thương hiệu, logistics và xuất khẩu. Khi từng khâu được kết nối thành chuỗi, chi phí trung gian có thể giảm, giá trị gia tăng được nâng lên và doanh nghiệp có thêm điều kiện tham gia sâu vào thị trường quốc tế.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh cho rằng, TP. Hồ Chí Minh và toàn vùng phía Nam đang đứng trước yêu cầu hình thành một không gian phát triển mới có tính liên kết, hiệu quả và sức cạnh tranh quốc tế cao hơn. Vì vậy, giai đoạn 2026-2030 cần xác định những nội dung hợp tác trọng tâm, thiết thực và phù hợp với không gian phát triển mới sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh.

Theo ông Thạnh, TP. Hồ Chí Minh có thế mạnh về thị trường, tài chính, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, dịch vụ và năng lực kết nối quốc tế; trong khi các địa phương có lợi thế về công nghiệp, nông nghiệp, năng lượng, logistics, du lịch, tài nguyên và không gian phát triển.

“Trọng tâm của giai đoạn 2026-2030 là chuyển từ ‘cùng phối hợp’ sang ‘cùng kiến tạo’, từ liên kết giữa các địa phương sang liên kết không gian phát triển; từ kết nối hạ tầng sang hình thành các hành lang kinh tế và từ hợp tác theo ngành sang liên kết theo chuỗi giá trị”, ông Thạnh nhấn mạnh.