Nâng hạng thị trường và đòi hỏi hoàn thiện pháp lý

Nâng hạng thị trường chứng khoán đồng nghĩa sức ép pháp lý tăng lên

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh - Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, ĐHQGHN cho biết, trải qua gần 30 năm hình thành và phát triển, thị trường chứng khoán Việt Nam đã trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế. Đặc biệt, từ ngày 21/9/2026, thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp theo tiêu chuẩn của FTSE Russell. Đây là dấu mốc quan trọng, đồng thời mở ra một giai đoạn phát triển với những yêu cầu cao hơn đối với thị trường.

PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh - Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, ĐHQGHN phát biểu khai mạc Hội thảo

Theo PGS.TS. Nguyễn Tiến Vinh, việc nâng hạng cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam đã đáp ứng những tiêu chí cần thiết của một thị trường mới nổi. Tuy nhiên, cùng với cơ hội mở rộng quy mô và tiếp cận dòng vốn quốc tế, thị trường cũng cần một khuôn khổ pháp lý phù hợp hơn với tính chất và yêu cầu vận hành mới.

Từ góc độ cơ quan quản lý, ông Nguyễn Quang Long, Phó Trưởng Ban Quản lý kinh doanh chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng, vào nhóm thị trường mới nổi, đồng nghĩa với việc Việt Nam đón nhận thêm một lớp nhà đầu tư mới với yêu cầu cao hơn, khẩu vị rủi ro khác biệt hơn nhưng dòng vốn cũng bền vững hơn. Đi kèm với đó là áp lực chính sách lớn hơn để đáp ứng yêu cầu mới. Điều này đòi hỏi, cơ quan quản lý phải làm tốt vai trò người dẫn dắt, kiến tạo thị trường, chủ động thiết kế khung pháp lý, chỉnh sửa các quy định cụ thể để đáp ứng yêu cầu, tiêu chuẩn cao hơn của dòng vốn quốc tế.

Toàn cảnh Hội thảo

Chào bán chứng khoán: Không chỉ cần “hồ sơ” là đủ

Một trong những vấn đề được đặt ra tại Hội thảo là phải nâng chất lượng hàng hóa ngay từ khâu chào bán chứng khoán, thay vì chỉ tập trung kiểm soát điều kiện và hồ sơ đầu vào. TS. Nguyễn Minh Hằng, Trưởng Bộ môn Luật Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Luật Hà Nội chỉ ra một số khoảng trống pháp lý của Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện như: Nâng cao chất lượng hồ sơ chào bán, trách nhiệm của tổ chức tư vấn, bảo lãnh phát hành, kiểm toán, giám sát việc sử dụng vốn và cơ chế bồi thường thiệt hại. Theo đó, pháp luật cần quy định cụ thể hơn khâu kiểm soát điều kiện đầu vào, đồng thời nâng cao chất lượng thông tin và trách nhiệm của các chủ thể tham gia quá trình chào bán.

Không chỉ chất lượng hàng hóa, việc đa dạng hóa sản phẩm cũng được đặt ra như một yêu cầu quan trọng đối với một thị trường chứng khoán mới nổi. Theo PGS.TS. Lê Thị Thu Thủy, Khoa Luật Tư, Trường Đại học Luật - ĐHQGHN, đa dạng hóa các loại chứng khoán là yêu cầu quan trọng để thu hút dòng vốn và mở rộng thị trường. Tuy nhiên, quá trình này đang đặt ra những vấn đề pháp lý mới, đặc biệt đối với các sản phẩm như chứng khoán mã hóa, chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết, trái phiếu xanh, trái phiếu đô thị và chứng khoán phái sinh bậc cao.

PGS.TS. Lê Thị Thu Thủy khẳng định, đa dạng hóa các loại chứng khoán là yêu cầu quan trọng để thu hút dòng vốn và mở rộng thị trường.

Cụ thể hơn, PGS.TS. Nguyễn Văn Vân, Khoa Luật Thương mại, Trường Đại học Luật TP. Hồ Chí Minh đưa ra một số lưu ý về khuôn khổ pháp lý liên quan đến tài sản tài chính kỹ thuật số, chứng khoán mã hóa và cơ chế tín thác. Ông cũng lưu ý, quy định giữa Bộ luật Dân sự, Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp và Luật Công nghiệp công nghệ số hiện nay còn chưa thực sự đồng bộ, có thể gây khó khăn trong việc xác định quyền, nghĩa vụ và cơ chế quản lý đối với các sản phẩm mới. Để khắc phục những khoảng trống này, Việt Nam cần nghiên cứu thiết lập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đối với các mô hình, sản phẩm mới; hoàn thiện quy định về quyền kỹ thuật số; đồng bộ các quy định về quản trị công ty; đồng thời sớm ban hành Danh mục phân loại xanh quốc gia.

Bảo vệ nhà đầu tư trước những “luật chơi” mới

Thị trường càng phát triển, sản phẩm và phương thức giao dịch càng đa dạng thì yêu cầu bảo vệ nhà đầu tư và kiểm soát rủi ro càng trở nên cấp thiết. Đặc biệt, sự phát triển của giao dịch thuật toán (Algo-trading), giao dịch tần suất cao (HFT) và các sản phẩm tài chính mới đang đặt ra những rủi ro mà khuôn khổ pháp lý truyền thống khó bao quát đầy đủ. Trên góc độ này, ông Lê Văn Khoa, nguyên Phó Vụ trưởng Phụ trách Vụ Hợp tác quốc tế, Kho bạc Nhà nước cho rằng, khuôn khổ pháp lý hiện hành đã cải thiện đáng kể khả năng tiếp cận thị trường, song vẫn cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về kiểm soát xung đột lợi ích, bảo vệ tài sản của khách hàng.

PGS.TS. Nguyễn Thị Thương Huyền nhấn mạnh việc hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp theo hướng minh bạch, phù hợp với đặc thù của thị trường chứng khoán

Bảo vệ nhà đầu tư không chỉ dừng ở việc xây dựng các quy định nhằm phòng ngừa vi phạm, mà cần hình thành một cơ chế xuyên suốt từ phòng ngừa, phát hiện, xử lý vi phạm đến giải quyết tranh chấp và khắc phục thiệt hại - PGS.TS.GVCC. Nguyễn Thị Thương Huyền, nguyên Trưởng Khoa Thuế và Hải quan, Học viện Tài chính chia sẻ. Theo bà, khi nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân, thường ở vị thế hạn chế hơn về thông tin và khả năng tiếp cận chứng cứ, việc xác định trách nhiệm, thu thập chứng cứ và chứng minh thiệt hại có thể trở thành những điểm nghẽn trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Từ thực tế đó, bà Huyền nhấn mạnh khung pháp luật cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp theo hướng minh bạch, phù hợp với đặc thù của thị trường chứng khoán. Cùng với đó, cơ chế khắc phục thiệt hại cần được đặt ngang với việc xử lý hành vi vi phạm, bảo đảm nhà đầu tư có khả năng tiếp cận các phương thức khiếu nại, hòa giải, trọng tài hoặc tòa án một cách hiệu quả. Đây là điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin của nhà đầu tư khi thị trường bước vào giai đoạn phát triển với những phương thức giao dịch và sản phẩm ngày càng phức tạp.

Các vị đại biểu chụp ảnh lưu niệm tại Hội thảo