Giảm 1.251 đầu mối trường học, Hà Nội quản trị chất lượng ra sao?

Chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển

Sắp xếp lại mạng lưới trường học là một trong những thay đổi đáng chú ý của giáo dục Hà Nội trước thềm năm học 2026-2027. Theo dữ liệu công bố tại Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026, toàn thành phố đã giảm 1.251 đầu mối, tương ứng 53,3%. Mạng lưới sau sắp xếp được tổ chức chủ yếu theo hai mô hình: trường một cấp học có nhiều cơ sở, phân hiệu và trường nhiều cấp học.

Giáo dục Hà Nội được yêu cầu chuyển mạnh từ quản lý giáo dục sang quản trị phát triển giáo dục. Ảnh minh họa

Điểm cần lưu ý là việc sắp xếp chủ yếu liên quan đến đầu mối tổ chức và bộ máy quản lý, không đồng nghĩa với việc giảm tương ứng số địa điểm học. Các cơ sở, phòng học tiếp tục được khai thác nhằm bảo đảm nhu cầu học tập của học sinh. Bên cạnh đó, thành phố bổ sung khoảng 1.800 phòng học, trong đó khoảng 800 phòng được đưa vào sử dụng trong năm học mới và khoảng 1.000 phòng tiếp tục được hoàn thiện.

Sau tái cơ cấu, yêu cầu đặt ra là mỗi nhà trường phải tăng khả năng quản trị thống nhất về nhân sự, tài chính, cơ sở vật chất và kế hoạch chuyên môn. Với những trường có nhiều điểm trường hoặc nhiều cấp học, phạm vi quản lý của ban giám hiệu rộng hơn, đồng nghĩa yêu cầu bảo đảm chất lượng tương đối đồng đều giữa các cơ sở cũng trở nên quan trọng hơn.

Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Nguyễn Văn Hiền cho biết theo mô hình mới, mỗi trường là một đầu mối quản trị, sử dụng chung đội ngũ, tài chính, cơ sở vật chất và cơ chế hoạt động; trong khi từng điểm trường vẫn cần có sự linh hoạt phù hợp với địa bàn. Người đứng đầu phải nắm chắc các vấn đề từ tài chính, an toàn trường học đến những khó khăn phát sinh tại cơ sở.

“Mục tiêu cuối cùng là bộ máy tinh gọn, nhưng công tác phục vụ phải tốt hơn, không ảnh hưởng tới phụ huynh, học sinh”, ông Hiền nhấn mạnh.

Điều đó cho thấy thách thức sau sắp xếp không đơn thuần nằm ở việc giảm bao nhiêu đầu mối. Quan trọng hơn là bộ máy mới có vận hành hiệu quả hay không, nguồn lực giữa các điểm trường được phân bổ thế nào và chất lượng giáo dục có được duy trì đồng đều khi một đơn vị phải quản trị nhiều cơ sở hoặc nhiều cấp học.

Ở góc độ này, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Quang Hưng lưu ý việc tái cấu trúc mạng lưới trường học phải gắn với quy mô dân số, quy hoạch đô thị, tốc độ đô thị hóa và những biến động về dân số. Tinh thần đặt ra là sắp xếp để phát triển, tránh thực hiện một cách cơ học.

Cùng với thay đổi mô hình tổ chức, giáo dục Hà Nội được yêu cầu chuyển mạnh từ quản lý giáo dục sang quản trị phát triển giáo dục dựa trên mục tiêu, dữ liệu và kết quả thực chất. Điều này đòi hỏi tăng cường phân cấp, trao quyền chủ động cho cơ sở gắn với trách nhiệm giải trình, đồng thời giảm những cuộc kiểm tra và báo cáo trùng lặp.

Sự chuyển đổi này đáng chú ý bởi khi đầu mối giảm mạnh, quy mô quản trị của một số trường lại tăng lên. Nếu phương thức quản lý vẫn chủ yếu dựa vào thủ tục hành chính và báo cáo, việc tinh gọn tổ chức chưa chắc đồng nghĩa với nâng cao hiệu quả. Ngược lại, quản trị dựa trên dữ liệu có thể giúp cơ quan quản lý và nhà trường nhìn rõ hơn những chênh lệch giữa các điểm trường, nhóm học sinh để phân bổ giáo viên, cơ sở vật chất và học liệu phù hợp.

Đổi mới đánh giá để không rơi vào “cuộc đua” điểm số

Cùng với tái cấu trúc mạng lưới, một thay đổi quan trọng khác là cách theo dõi và đánh giá chất lượng giáo dục.

Thay vì chỉ dựa vào những báo cáo thành tích mang tính tổng hợp, Hà Nội định hướng quản trị bằng hệ thống dữ liệu đa chiều hơn. Các chỉ số được quan tâm không chỉ gồm kết quả học tập mà còn có năng lực ngoại ngữ, nghệ thuật, chỉ số cảm xúc xã hội (SEL) và các chỉ số thể chất như chiều cao, cân nặng, tình trạng dinh dưỡng, chế độ vận động của học sinh.

Cách tiếp cận này mở rộng đáng kể khái niệm chất lượng giáo dục. Một trường có chất lượng không nhất thiết chỉ là trường có nhiều học sinh đạt điểm cao hay giành nhiều giải thưởng mà còn cần thể hiện khả năng giúp người học phát triển về kiến thức, thể chất, kỹ năng và cảm xúc xã hội.

Đối với kết quả học tập, Hà Nội định hướng sử dụng các bài kiểm tra, đánh giá chung toàn thành phố để có thêm dữ liệu theo dõi chất lượng. Ở cấp trung học phổ thông, kết quả có thể được phân tích theo từng môn học, từng nhà trường, từng nhóm học sinh và mức độ tiến bộ. Trên cơ sở đó, các trường có thêm căn cứ nhận diện khoảng trống về kiến thức, kỹ năng của học sinh để điều chỉnh hoạt động dạy học.

Một điểm đáng chú ý là thành phố định hướng theo dõi mức độ tiến bộ của học sinh và sử dụng đây như một trong những chỉ số để đánh giá giáo viên.

Nếu được thiết kế hợp lý, cách đánh giá này có thể tạo ra thay đổi về tư duy. Thay vì chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng của một lớp học, việc đánh giá còn tính đến điểm xuất phát và mức độ tiến bộ của người học. Một giáo viên giúp nhóm học sinh có nền tảng thấp cải thiện rõ rệt kết quả học tập cũng cần được ghi nhận, thay vì thành tích chỉ tập trung vào lớp chọn, học sinh giỏi hoặc số lượng giải thưởng.

Tuy nhiên, từ góc độ quản trị chất lượng, việc đo lường sự tiến bộ cũng đặt ra yêu cầu xây dựng phương pháp đánh giá khoa học và thận trọng.

Sự phát triển của một học sinh chịu tác động của nhiều yếu tố, từ hoàn cảnh gia đình, năng lực tự học, sức khỏe đến môi trường sống và điều kiện học tập, chứ không chỉ phụ thuộc vào giáo viên. Vì vậy, dữ liệu điểm số cần được đặt trong bối cảnh cụ thể của từng nhóm học sinh.

Nếu các chỉ số định lượng được sử dụng quá cứng nhắc, một mục tiêu tốt cũng có nguy cơ tạo thêm áp lực thành tích. Khi điểm kiểm tra trở thành tiêu chí quá quan trọng, các trường có thể bị cuốn vào việc luyện thi, luyện đề để cải thiện chỉ số, trong khi những yếu tố khó đo lường hơn như khả năng sáng tạo, kỹ năng hợp tác, sự tự tin hay sức khỏe tinh thần của học sinh lại ít được chú ý.

Bởi vậy, giá trị lớn nhất của dữ liệu không nằm ở việc tạo ra thêm một bảng xếp hạng giữa các trường mà ở khả năng giúp nhà quản lý nhận diện vấn đề và đưa ra quyết định phù hợp. Kết quả đánh giá có thể trở thành cơ sở xác định nhóm học sinh cần hỗ trợ, xây dựng kế hoạch phụ đạo, điều phối giáo viên và phân bổ học liệu.

Đây cũng là điểm then chốt để quá trình sắp xếp mạng lưới trường học không chỉ dừng lại ở việc tinh giản đầu mối hành chính.

Khi một trường có nhiều cơ sở, dữ liệu có thể giúp ban giám hiệu nhận biết điểm trường nào đang thiếu giáo viên, nhóm học sinh nào có kết quả thấp hơn mặt bằng chung hay nguồn lực nào cần được ưu tiên. Nhờ đó, lợi thế của mô hình quản trị tập trung mới có thể được chuyển hóa thành hiệu quả thực tế.

Việc giảm hơn 1.200 đầu mối vì thế mới chỉ là bước đầu của quá trình thay đổi. Thước đo quan trọng hơn sẽ nằm ở chất lượng vận hành sau sắp xếp: Bộ máy có thực sự gọn hơn, nguồn lực có được sử dụng hiệu quả hơn và học sinh tại các điểm trường khác nhau có được bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục tương đối đồng đều hay không.

Nếu mô hình mới được vận hành hiệu quả, việc tinh gọn đầu mối đi cùng quản trị dựa trên dữ liệu có thể giúp Hà Nội sử dụng tốt hơn nguồn lực giáo dục, đồng thời thích ứng với áp lực gia tăng dân số và nhu cầu trường lớp tại những khu vực đô thị hóa nhanh. Khi đó, ý nghĩa của cuộc tái cấu trúc sẽ không chỉ được đo bằng 1.251 đầu mối được cắt giảm mà quan trọng hơn là chất lượng giáo dục và sự tiến bộ thực chất của từng học sinh.