Không chạy theo tỷ lệ học sinh giỏi, giáo dục chuyển trọng tâm sang chất lượng thật

Không đánh đổi chất lượng lấy những con số đẹp

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành Quyết định số 2758/QĐ-BGDĐT về Chương trình hành động tăng cường kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục. Chương trình cụ thể hóa các chủ trương, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đồng thời xác lập những yêu cầu cần được thực hiện thống nhất trong toàn ngành từ năm học 2026-2027.

Ảnh minh họa

Một trong những điểm nhấn của Chương trình hành động là đưa tinh thần “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” trở thành yêu cầu xuyên suốt. Hoạt động giảng dạy, kiểm tra, thi cử, tuyển sinh và kiểm định chất lượng phải phản ánh đúng năng lực, phẩm chất của người học. Các nhà trường không được chạy theo thành tích hoặc đánh đổi chất lượng thực chất để đạt những chỉ tiêu đẹp trên báo cáo.

Đáng chú ý, cán bộ quản lý phải chịu trách nhiệm về tính trung thực, khách quan của kết quả kiểm tra, đánh giá và thi cử. Nhà trường không được giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số hoặc tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên. Đây là yêu cầu hướng thẳng vào một trong những nguyên nhân của bệnh thành tích, khi áp lực về tỷ lệ có thể dẫn đến việc nới lỏng đánh giá, nâng điểm hoặc phản ánh không đúng năng lực học sinh.

Quan điểm này cũng được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đề cập trước thềm năm học 2026-2027. Bộ trưởng cho rằng, đẩy lùi tiêu cực, gian lận trong học tập và thi cử là nhiệm vụ lớn, cần được thực hiện kiên trì, trước hết bằng việc đổi mới cách đánh giá người học và nhà trường. Các tiêu chí, chỉ số đánh giá phải phản ánh đúng chất lượng và điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục, “đi vào bản chất chứ không đi vào thành tích”.

Khi xã hội và gia đình quá kỳ vọng vào điểm số, rất khó có một nền giáo dục thực chất. Sự tiến bộ thực sự của người học mới phải là thước đo, thay vì chỉ nhìn vào điểm số. Vì vậy, kỳ vọng của gia đình cần hướng tới sự tiến bộ và phát triển toàn diện của con em, không nên biến điểm số thành một cuộc đua giữa học sinh hoặc thành áp lực phải đáp ứng mong đợi của cha mẹ.

Chương trình hành động lần này cũng đề cao trách nhiệm nêu gương về đạo đức, sự trung thực và liêm chính của nhà giáo. Việc đánh giá phải dựa trên sự tiến bộ thực chất của từng học sinh, thay vì chạy theo tỷ lệ hoàn thành hoặc danh hiệu thi đua.

Với người học, yêu cầu được đặt ra là học thật để có tri thức thật, năng lực thật; trung thực trong kiểm tra, thi cử và không lạm dụng công nghệ để giả mạo kết quả. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo được sử dụng ngày càng phổ biến, ngành giáo dục sẽ xây dựng quy định về liêm chính học thuật, phòng chống đạo văn, làm thay và gian lận bằng công nghệ, đồng thời hướng dẫn trích dẫn nguồn, tôn trọng bản quyền và sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm.

Theo lộ trình, đến năm 2030, các tiêu chí về liêm chính, trung thực và trách nhiệm nêu gương phải được cụ thể hóa, áp dụng thực chất trong đánh giá, xếp loại, quy hoạch, bổ nhiệm và khen thưởng. Toàn bộ cơ quan quản lý giáo dục, cơ sở giáo dục phải xây dựng, duy trì môi trường “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”. Đến năm 2035, Chương trình định hướng hình thành văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất trở thành giá trị cốt lõi được xã hội công nhận, tin tưởng.

Siết kỷ cương nhưng không tăng sổ sách

Điểm đáng chú ý của chương trình là gắn tăng cường kỷ cương với giảm hình thức, giảm công việc hành chính và bảo vệ thời gian chuyên môn của giáo viên. Đây là yêu cầu cần thiết, bởi nếu triển khai không thận trọng, một chương trình nhằm chấn chỉnh hoạt động giáo dục có thể lại làm phát sinh thêm hồ sơ, báo cáo và các đợt kiểm tra.

Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu rà soát trong toàn ngành các loại hồ sơ, sổ sách, báo cáo, kỳ thi, cuộc thi, hội thi, hội thao và phong trào thi đua. Những hoạt động không thiết thực hoặc gây áp lực thành tích phải được tinh gọn, thậm chí bãi bỏ.

Việc báo cáo, thống kê được định hướng thực hiện trên môi trường số theo nguyên tắc “một dữ liệu chỉ thu thập một lần” nhưng có thể sử dụng cho nhiều mục đích quản lý. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng nhà trường và giáo viên phải cung cấp lặp lại cùng một thông tin cho nhiều đơn vị.

Chương trình cũng yêu cầu không huy động, điều động giáo viên thực hiện nhiệm vụ hành chính hoặc tham gia phong trào ngoài chức năng, nhiệm vụ, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác. Các cơ sở giáo dục không được tự đặt thêm hồ sơ, sổ sách không cần thiết; phải cắt giảm những cuộc họp và phong trào mang tính hình thức.

Cán bộ quản lý có trách nhiệm bảo vệ thời gian làm chuyên môn của nhà giáo, tạo điều kiện để giáo viên tập trung nghiên cứu bài giảng, đổi mới phương pháp và hỗ trợ học sinh. Như vậy, kỷ cương không chỉ là tăng kiểm tra hay siết trách nhiệm mà còn là đưa giáo viên trở về đúng công việc chuyên môn.

Để chương trình không dừng ở khẩu hiệu, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu tổ chức thực hiện theo phương châm “6 rõ” gồm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian và rõ kết quả.

Ngay trong tháng 9/2026, các đơn vị, sở giáo dục và đào tạo, cơ sở giáo dục phải xây dựng kế hoạch triển khai; rà soát, loại bỏ những kỳ thi, cuộc thi, hội thi, hội thao và phong trào hình thức, gây áp lực thành tích. Hướng dẫn kiểm tra, đánh giá học sinh phổ thông cũng phải được ban hành theo hướng thực chất, khách quan, công bằng, phù hợp với bối cảnh ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.

Thông điệp của chương trình đưa ra khá rõ, đó là tăng kỷ cương nhưng không tăng hình thức, đề cao trách nhiệm nhưng phải bảo vệ hoạt động chuyên môn của giáo viên. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào cách thực hiện tại từng địa phương, từng nhà trường, để “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” trở thành thay đổi có thể nhìn thấy trong lớp học, thay vì chỉ xuất hiện trong những bản kế hoạch đầu năm.