Kiến tạo đô thị thông minh - động lực tăng trưởng kinh tế

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh cho biết, Luật Phát triển Đô thị được ban hành với mục tiêu kiến tạo khung thể chế mới với mức độ phân quyền mạnh hơn, tạo cơ chế để TP. Hồ Chí Minh - một đô thị đặc biệt - giải quyết triệt để các điểm nghẽn, khơi thông, huy động tối đa nguồn lực và hình thành những mô hình kinh tế mới.

“Riêng về phát triển kinh tế, Luật tạo khung thể chế vượt trội cho những mô hình tăng trưởng mới, mô hình kinh tế mới mà thành phố đang hướng tới. Luật trao thẩm quyền cho thành phố quyết định thành lập, điều chỉnh ranh giới khu thương mại tự do gắn với hệ thống cảng biển quốc tế. Tại đây, nhà đầu tư nước ngoài được miễn thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư trước khi thành lập tổ chức kinh tế và không cần phải có dự án đầu tư. Luật cho phép phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu dự án để huy động vốn; cấp phép ngân hàng đầu tư và tổ chức các giao dịch, dịch vụ tài chính thế hệ mới. Các chính sách này sẽ tạo động lực khơi thông nguồn lực, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số”, ông Cường nhấn mạnh.

Theo UBND TP. Hồ Chí Minh, hiện thành phố xếp thứ hai cả nước về chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương; lần đầu vào tốp 100 toàn cầu về thành phố có hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo năng động, tăng 12 bậc so với năm 2025 và hoàn thành mục tiêu này sớm 4 năm.

Thành phố hiện sở hữu hệ sinh thái khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo lớn nhất cả nước với quy mô khoảng 7,5 tỷ USD. Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP. Hồ Chí Minh hỗ trợ ươm tạo 195 dự án với tổng kinh phí khoảng 30 tỷ đồng. Thành phố cũng ghi nhận hơn 8.500 đơn đăng ký xác lập quyền sở hữu trí tuệ, xếp thứ hai cả nước.

Thời gian qua, thành phố hình thành cơ sở dữ liệu về năng lực nghiên cứu, nhu cầu ứng dụng và nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào các lĩnh vực AI, bán dẫn, robot, điện toán đám mây, công nghệ sinh học, y sinh, an ninh mạng... Thành phố cũng đã hình thành Quỹ đầu tư mạo hiểm theo mô hình công ty cổ phần với vốn điều lệ ban đầu 500 tỷ đồng, hướng tới 5.000 tỷ đồng. Sàn giao dịch công nghệ phiên bản mới vận hành hiệu quả, kết nối thành công 38 hợp đồng với tổng giá trị khoảng 29 tỷ đồng. Thành phố thu hút hơn 1,4 tỷ USD vốn đầu tư quốc tế vào lĩnh vực công nghệ cao, tiêu biểu là các dự án trung tâm dữ liệu siêu quy mô của Starmason, Evolution và Viettel...

Về hạ tầng số, toàn TP. Hồ Chí Minh có 8.523 trạm 5G, chiếm 22,48% tổng số trạm 5G của cả nước, bảo đảm vùng phủ sóng hơn 95%, vượt chỉ tiêu đề ra. Mạng di động 5G dùng riêng được thí điểm tại Công viên phần mềm Quang Trung để phục vụ IoT, nghiên cứu và phát triển đô thị thông minh; đây là mô hình đầu tiên tại Việt Nam. Đồng thời, thành phố ưu tiên đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ thông tin với tổng kinh phí khoảng 3.017 tỷ đồng để nâng cấp trung tâm dữ liệu, hạ tầng mạng, nền tảng dùng chung, trung tâm điều hành thông minh, trung tâm giám sát an toàn thông tin và các hệ thống dữ liệu…

Theo phân tích của các chuyên gia, Luật Phát triển Đô thị giúp xây dựng các công cụ tài chính và cơ chế tổ chức thực thi phù hợp với mục tiêu phát triển đô thị thông minh, bền vững và Net-Zero. Một đô thị đặc biệt không thể chỉ dựa vào ngân sách truyền thống, mà cần những công cụ tài chính mới để huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực cho các ưu tiên chiến lược như giao thông công cộng, TOD, hạ tầng xanh, chuyển đổi số, chuyển đổi năng lượng và phát triển carbon thấp.

Đây là điều cần thiết cho quá trình TP. Hồ Chí Minh tái cấu trúc mô hình phát triển theo hướng thông minh hơn, bền vững hơn và có năng lực thích ứng cao hơn trước những biến động của thế giới.

Ông Trương Trung Kiên, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc thành phố cho rằng, điểm cốt lõi của quy hoạch mới là gắn kết định hướng phát triển kinh tế - xã hội với tổ chức không gian đô thị đa cực, đa tâm. Theo đó, có 4 nhóm vấn đề trọng tâm gồm nâng cao năng lực cạnh tranh; bố trí lại không gian phù hợp với sức chịu tải sinh thái; tăng kết nối vùng và quốc tế qua hạ tầng giao thông, hạ tầng số; nâng cao chất lượng sống đô thị.

Quy hoạch tổng thể cũng cần giải quyết các điểm nghẽn về tổ chức không gian, hạ tầng, kết nối vùng và mô hình tăng trưởng; đồng thời ứng phó biến đổi khí hậu, giảm ùn tắc, ngập và sụt lún. Thành phố được định hướng phát triển công nghiệp, logistics, năng lượng và công nghệ cao làm nền tảng cho chuyển đổi số, thu hút doanh nghiệp và nhân lực. Tuy nhiên, trong điều kiện nguồn lực có hạn, thành phố phải lựa chọn các dự án động lực và xác định thứ tự ưu tiên.

Đặc biệt, quy hoạch thành phố phải có mối liên hệ chặt chẽ với Luật Phát triển Đô thị. Khi có Luật, việc tăng phân cấp, phân quyền và mở rộng tự chủ sẽ giúp thành phố hoàn thiện cơ chế đặc thù, xử lý nhanh hơn các vấn đề về đất đai, hạ tầng, phát triển các ngành ưu tiên và thu hút nhân lực chất lượng cao.

Bàn về vấn đề này, PGS.TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhận định, Luật Phát triển Đô thị và quy hoạch tổng thể như “đôi cánh” giúp thành phố phát triển. Quy hoạch mở ra không gian mới, nhưng để biến tầm nhìn đó thành hiện thực, cần một thể chế tương xứng.

Luật Phát triển Đô thị sẽ tăng phân cấp, phân quyền, mở rộng tự chủ, hoàn thiện cơ chế đặc thù về thủ tục đất đai, hạ tầng, hạ tầng xã hội, nhân lực chất lượng cao và các ngành ưu tiên. Về ưu tiên các khu đặc thù sẽ có: Trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia, các khu công nghệ cao, trung tâm công nghệ số, dữ liệu đổi mới sáng tạo, phát triển thương mại, văn hóa nhằm cắt giảm chi phí, tinh giản thủ tục, hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số.

“Khi đã có những cơ chế đột phá, thành phố cần phát huy vai trò đầu tàu và hành động nhanh để theo kịp sự phát triển. TP. Hồ Chí Minh không chỉ phát triển cho riêng mình mà còn phải tạo sức kéo, động lực cho kinh tế vùng Đông Nam Bộ và cả nước”, ông Thiên khẳng định.