Nhà ở xã hội: Không chỉ cần đủ căn, mà phải đúng nơi người dân cần

Hà Nội đẩy mạnh gỡ điểm nghẽn thủ tục, tăng tốc nguồn cung nhà ở xã hội ảnh: minh họa

Gỡ điểm nghẽn thủ tục, đẩy nhanh nguồn cung

Theo số liệu thống kê đến hết tháng 8/2026, Hà Nội có 158 dự án nhà ở xã hội và nhà ở cho lực lượng vũ trang đã được chấp thuận, với quy mô khoảng 139.000 căn. Trong đó, 25 dự án đã khởi công và đang triển khai, cung cấp khoảng 20.800 căn. Những con số này cho thấy nguồn cung nhà ở xã hội đang từng bước được mở rộng, tạo thêm cơ hội an cư cho người thu nhập thấp. Tuy nhiên, để các mục tiêu phát triển nhà ở thực sự đi vào cuộc sống, bài toán không chỉ nằm ở số lượng căn hộ mà còn ở tiến độ triển khai, vị trí dự án và khả năng tiếp cận của người dân.

Bên cạnh các chủ trương của Trung ương, Hà Nội đang vận dụng các cơ chế, chính sách của Luật Thủ đô nhằm tháo gỡ vướng mắc, rút ngắn thủ tục và thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển nhà ở xã hội. Việc cải thiện quy trình xử lý hồ sơ được kỳ vọng giúp giảm thời gian chuẩn bị đầu tư, sớm đưa các dự án vào xây dựng, qua đó bổ sung nguồn cung cho thị trường.

Ông Nguyễn Văn Vượng, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Địa ốc Capital Hà Nội, cho biết thành phố đang triển khai nhiều chính sách kịp thời nhằm tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện để doanh nghiệp đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án nhà ở xã hội. Theo ông, sự đồng hành của cơ quan quản lý có ý nghĩa quan trọng trong việc rút ngắn thời gian chuẩn bị, hạn chế tình trạng dự án kéo dài do vướng mắc thủ tục.

Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Luyện Văn Phương, Phó giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội, cho biết thành phố hướng tới rút ngắn thời gian xử lý các thủ tục như thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi và cấp phép xây dựng xuống không quá 10 ngày, qua đó tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ, sớm đưa các dự án vào khởi công.

Việc cải cách thủ tục là một trong những điều kiện cần để mở rộng nguồn cung nhà ở xã hội. Tuy nhiên, tiến độ xây dựng nhanh hơn mới giải quyết được một phần bài toán. Nếu các dự án không phù hợp với nơi người dân làm việc, sinh sống và sử dụng dịch vụ thiết yếu, số lượng căn hộ tăng lên chưa chắc chuyển hóa thành cơ hội an cư thực chất.

Nhà ở xã hội phải gắn với nơi làm việc và sinh kế

Một trong những vấn đề đặt ra hiện nay là nhiều dự án nhà ở xã hội được quy hoạch tại khu vực ngoại thành, vùng ven, nơi còn quỹ đất lớn. Trong khi đó, nhu cầu nhà ở của người thu nhập thấp tập trung đáng kể tại những khu vực gần trung tâm việc làm, khu công nghiệp, trường học, bệnh viện và hệ thống dịch vụ đô thị. Khoảng cách giữa nơi có nguồn cung và nơi phát sinh nhu cầu vì thế có thể trở thành điểm nghẽn mới trong quá trình thực hiện chính sách.

Một căn hộ có giá bán phù hợp nhưng nằm xa nơi làm việc, thiếu kết nối giao thông hoặc không thuận tiện cho sinh hoạt gia đình vẫn có thể nằm ngoài khả năng lựa chọn của người mua. Khi đó, khoản tiền tiết kiệm được từ giá nhà có nguy cơ bị bù đắp bởi chi phí đi lại, thời gian di chuyển và những bất tiện trong cuộc sống hằng ngày.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tiền tệ Quốc gia, cho rằng kết quả phát triển nhà ở xã hội thời gian gần đây ghi nhận những con số đáng khích lệ về số lượng căn hộ hoàn thành theo các mục tiêu chiến lược. Tuy nhiên, dưới góc nhìn kinh tế đô thị, điều quan trọng không chỉ là xây thêm bao nhiêu nghìn căn, mà còn là các căn hộ đó được xây dựng ở đâu.

Theo ông Lực, những dự án nằm xa trung tâm, kết nối giao thông kém, cách xa các trung tâm công nghiệp, trường học và bệnh viện hàng chục cây số có nguy cơ khó thu hút người mua, ngay cả khi giá bán hấp dẫn. Người thu nhập thấp khó có thể lựa chọn một căn nhà giá rẻ nếu phải gánh thêm chi phí đi lại lớn và mất hàng giờ mỗi ngày để di chuyển vào nội đô làm việc.

Từ thực tế này, ông Lực cho rằng tư duy phát triển nhà ở xã hội cần thay đổi theo hướng ưu tiên vị trí, gắn quy hoạch nhà ở với phân bố lao động và các khu công nghiệp tập trung. Nếu không, thị trường có thể xuất hiện nghịch lý người cần nhà nhưng không tìm được nơi ở phù hợp, trong khi những căn hộ đã xây dựng lại nằm quá xa, thiếu các dịch vụ thiết yếu phục vụ cuộc sống của người lao động.

Thực tế, người dân có nhu cầu mua nhà ở xã hội thường ưu tiên những vị trí trung tâm hoặc tương đối gần trung tâm, thuận tiện cho công việc, sinh hoạt, việc học của con cái và tiếp cận dịch vụ y tế. Vì vậy, khả năng kết nối giao thông và mức độ hoàn thiện của hạ tầng xã hội cần được xem xét ngay từ khâu quy hoạch, thay vì chỉ tập trung vào việc tìm kiếm quỹ đất có chi phí thấp.

Đồng quan điểm về vấn đề này, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA), cho rằng thực tế triển khai tại các đô thị lớn như TP.HCM và Hà Nội cho thấy quỹ đất dành cho nhà ở xã hội có nguy cơ bị đẩy ra các vùng giáp ranh hoặc khu vực đất hoang hóa, hạ tầng chưa hoàn thiện. Tình trạng này có thể xuất phát từ việc chủ đầu tư dự án nhà ở thương mại tận dụng các quy định về hoán đổi hoặc bố trí quỹ đất 20%.

Theo ông Châu, hệ quả là nhà ở xã hội được xây dựng nhưng chưa chắc nằm đúng địa điểm người lao động cần. Đối với công nhân và người thu nhập thấp, nhu cầu cấp thiết không chỉ là một căn hộ có giá vừa khả năng chi trả, mà còn là nơi ở gần chỗ làm, trường học của con cái và hệ thống y tế công cộng. Nếu thiếu những điều kiện này, mục tiêu an sinh của chính sách sẽ khó đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Ông Châu kiến nghị các địa phương cần yêu cầu bố trí quỹ đất có vị trí thuận lợi, kết nối giao thông tốt cho nhà ở xã hội ngay trong quá trình quy hoạch các khu đô thị mới và khu công nghiệp lớn. Theo ông, nhà ở xã hội không nên bị đồng nhất với nhà giá rẻ tại những khu vực xa xôi, mà cần được phát triển thành nơi an cư có đầy đủ điều kiện để người dân duy trì việc làm, sinh hoạt và ổn định cuộc sống.

Như vậy, mục tiêu phát triển 120.000 căn nhà ở xã hội không đơn thuần là bài toán về số lượng căn hộ hay quỹ đất. Từ vị trí dự án, hạ tầng kết nối đến tiến độ thủ tục, giá bán và xác định đúng đối tượng thụ hưởng, các yếu tố cần được tính toán đồng bộ. Khi nguồn cung được đặt đúng nơi phát sinh nhu cầu, nhà ở xã hội mới có thể phát huy đầy đủ vai trò an sinh, giúp người thu nhập thấp tiếp cận chỗ ở phù hợp và bền vững.