Gỡ điểm nghẽn, tăng tốc chuyển đổi giao thông xanh

Tạo động lực chuyển đổi từ chính sách hỗ trợ

Tại Hà Nội, Sở Xây dựng vừa trình UBND Thành phố dự thảo Quyết định quy định trình tự, thủ tục hỗ trợ trực tiếp bằng tiền đối với cá nhân thuộc hộ nghèo khi chuyển đổi phương tiện giao thông xanh. Theo dự thảo, đối tượng được xem xét hỗ trợ là cá nhân thuộc hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều do UBND TP. Hà Nội phê duyệt, công bố áp dụng trong hai năm 2026 và 2027. Người đề nghị hỗ trợ phải có thông tin về nơi cư trú hoặc nơi ở hiện tại trên ứng dụng VNeID thuộc địa bàn thành phố và được UBND cấp xã xác nhận. Chính sách tập trung vào việc chuyển đổi xe mô tô, xe gắn máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch.

Ảnh minh họa được tạo bởi AI

Việc xây dựng cơ chế hỗ trợ riêng cho hộ nghèo không chỉ góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải mà còn tạo điều kiện để nhóm dân cư yếu thế tiếp cận phương tiện xanh. Trong bối cảnh chi phí mua phương tiện mới vẫn là rào cản lớn đối với người thu nhập thấp, việc hỗ trợ tài chính được kỳ vọng sẽ giảm bớt gánh nặng kinh tế, kích thích người dân chủ động tham gia chuyển đổi.

Cùng với đó, Hà Nội hướng tới đơn giản hóa thủ tục, tăng cường khai thác dữ liệu dân cư và đăng ký phương tiện để kiểm tra, đối chiếu thông tin, bảo đảm chính sách được thực hiện minh bạch, đúng đối tượng. Kinh phí hỗ trợ dự kiến được bố trí từ ngân sách thành phố theo quy định.

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả thực chất, việc hỗ trợ chuyển đổi phương tiện cần đi đôi với phát triển hạ tầng sạc, dịch vụ đổi pin và cung cấp năng lượng. Đây là điều kiện then chốt để người dân yên tâm sử dụng phương tiện xanh, đồng thời tạo nền tảng vững chắc nhằm mở rộng quá trình chuyển đổi giao thông trong đô thị.

Đồng bộ hạ tầng và nguồn lực để phát triển đô thị phát thải thấp

Một trong những điểm nghẽn đáng chú ý hiện nay là hạ tầng phục vụ phương tiện điện chưa theo kịp nhu cầu sử dụng, đặc biệt tại các khu chung cư và khu dân cư có mật độ dân số cao. Theo số liệu do Sở Xây dựng Hà Nội công bố, thành phố hiện có 2.313 vị trí trạm sạc với 10.209 cổng sạc dành cho ô tô điện, cùng khoảng 1.650 tủ đổi pin cho xe máy điện. Tuy nhiên, sự phát triển của mạng lưới này chưa đồng nghĩa với việc người dân có thể dễ dàng tiếp cận dịch vụ sạc ngay tại nơi sinh sống.

TS. Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam cho biết, hạ tầng sạc tại các khu chung cư vẫn thiếu hụt hoặc xảy ra tình trạng quá tải cục bộ. Đây là vấn đề cần đặc biệt quan tâm bởi chung cư là nơi tập trung nhu cầu gửi xe và sạc điện thường xuyên, trong khi điều kiện mặt bằng, hệ thống tải điện và yêu cầu phòng cháy, chữa cháy luôn có những giới hạn nhất định.

Theo ông, quá trình chuyển đổi phương tiện cần được triển khai theo lộ trình phù hợp với khả năng đáp ứng của hạ tầng, đồng thời bảo đảm tuyệt đối các điều kiện an toàn. Thay vì chỉ tập trung mở rộng số lượng trạm sạc, cần tăng cường phát triển hệ thống đổi pin tại những vị trí phù hợp, đồng thời có chính sách thu hút đầu tư và hướng dẫn vận hành cụ thể đối với từng loại hình chung cư.

Những khó khăn này thể hiện rõ qua thực tế tại chung cư New Skyline (khu đô thị Văn Quán, Hà Đông). Theo thông tin từ Ban quản trị, số lượng xe máy điện tại tòa nhà đã tăng từ khoảng 30 chiếc vào đầu năm 2024 lên 102 chiếc tại thời điểm khảo sát. Sự gia tăng nhanh chóng này tạo áp lực lớn lên hệ thống điện và không gian để xe. Dù đã chuyển khu vực sạc lên sân mặt đất để hạn chế nguy cơ cháy nổ trong tầng hầm, việc tổ chức vận hành vẫn phát sinh nhiều bất cập về an toàn, quản lý và chi phí đầu tư.

Để tháo gỡ khó khăn, TS. Hoàng Dương Tùng kiến nghị nghiên cứu các gói tín dụng, cho vay ưu đãi nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư hạ tầng sạc và phát triển nguồn năng lượng sạch tại các chung cư. Đồng thời, cần nghiên cứu phát triển các bãi đỗ xe thông minh kết hợp trạm sạc tập trung, gắn kết chặt chẽ với mạng lưới giao thông công cộng.

Đề xuất này cho thấy nhu cầu cấp thiết trong việc huy động nguồn lực tài chính ngoài ngân sách để phát triển hạ tầng giao thông xanh. Khi có cơ chế đầu tư phù hợp, sự tham gia của doanh nghiệp cùng nguồn vốn tín dụng sẽ góp phần mở rộng mạng lưới trạm sạc, giảm áp lực lên ngân sách nhà nước và tạo điều kiện để người dân tiếp cận phương tiện năng lượng sạch thuận lợi hơn. Tuy nhiên, để thu hút dòng vốn dài hạn, cần làm rõ cơ chế đầu tư, khai thác, vận hành và phân bổ chi phí, bảo đảm hiệu quả kinh tế cũng như khả năng duy trì hoạt động lâu dài của các công trình hạ tầng.

Từ góc nhìn quy hoạch đô thị, TS. Trần Tiến Dũng, Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng) nhận định, việc phát triển xe điện, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT) sẽ góp phần giảm ùn tắc và hạn chế phát thải. Tuy nhiên, để giải quyết căn cơ những bài toán của giao thông đô thị, cần chú trọng tổ chức lại không gian sống, giảm nhu cầu di chuyển cơ giới và nâng cao hiệu quả hệ thống giao thông công cộng.

Theo ông, mô hình “Thành phố 15 phút” - cho phép người dân tiếp cận các dịch vụ thiết yếu trong khoảng 15 phút đi bộ - là một hướng phát triển rất đáng chú ý. Cùng với đó, ứng dụng AI trong phân tích nhu cầu sử dụng phương tiện điện và điều phối phụ tải sẽ giúp tối ưu hóa hạ tầng năng lượng, hạn chế tình trạng quá tải. Việc thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật trạm sạc cũng góp phần tháo gỡ rào cản đầu tư, tạo thuận lợi cho cả doanh nghiệp lẫn người sử dụng.

Nhấn mạnh yêu cầu này, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho rằng, chuyển đổi xanh trong lĩnh vực giao thông vận tải phải được thực hiện theo cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ, gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kết cấu hạ tầng, phương tiện giao thông và nguồn năng lượng. Quá trình chuyển dịch cần có lộ trình hợp lý, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và khả năng huy động nguồn lực thực tế.

Cùng với việc phát triển phương tiện sử dụng năng lượng sạch, cần thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và từng bước làm chủ công nghệ lưu trữ, cung cấp năng lượng; đồng thời quan tâm phát triển các nguồn năng lượng mới như hydrogen xanh, nhiên liệu sinh học và nhiên liệu tổng hợp. Đây là những hướng đi có ý nghĩa chiến lược trong việc đa dạng hóa giải pháp giảm phát thải, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh bền vững của ngành giao thông vận tải trong dài hạn.