Ứng dụng AI an toàn trong ngân hàng

Xác định chuyển đổi số là hướng đi tất yếu để cạnh tranh, ông Nguyễn Hưng, Tổng Giám đốc TPBank cho biết, ngân hàng đã triển khai hơn 60 ứng dụng AI trong nhiều hoạt động, từ các bộ phận trực tiếp phục vụ khách hàng (front office) đến các bộ phận hỗ trợ, vận hành nội bộ (back office). Dù tăng trưởng khoảng 20 - 25%/năm, phục vụ 18 triệu khách hàng, lực lượng nhân sự gián tiếp của TPBank thậm chí giảm nhờ ứng dụng công nghệ và AI để tối ưu quy trình, tiết kiệm nguồn lực. Theo lãnh đạo TPBank, ngay cả những ngân hàng có tỷ lệ giao dịch số thấp cũng có thể đã thực hiện hơn 2/3 giao dịch qua kênh số. Riêng tại TPBank, giao dịch qua kênh truyền thống chỉ còn chiếm khoảng 1 - 2%.

Nhìn về xu hướng công nghệ thời gian tới, lãnh đạo các ngân hàng nhận định, AI đang phát triển mạnh từ AI tạo sinh (GenAI) sang các tác nhân AI (AI Agent), có khả năng tự lập kế hoạch và thực hiện nhiều tác vụ theo yêu cầu của người dùng. Chẳng hạn, khi được kết nối với các thiết bị thông minh trong gia đình và được cấp quyền sử dụng phương thức thanh toán, AI có thể tự động đặt mua những vật dụng cần thiết, thực hiện thanh toán và xử lý các công việc thường ngày. Những ứng dụng này mở ra nhiều tiện ích mới, nhưng cũng đặt ra thách thức lớn hơn trong việc kiểm soát giao dịch và bảo vệ tài sản của người dùng.

Từ góc độ an ninh mạng, ông Lê Quang Hà, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV An ninh mạng Viettel, lưu ý rủi ro ngày càng phức tạp khi các ngân hàng mở rộng kết nối với đối tác, nhà cung cấp công nghệ và các dịch vụ bên thứ ba. Mỗi kết nối mới có thể làm gia tăng những điểm dễ bị khai thác, khiến việc bảo vệ hệ thống trở nên khó khăn hơn. Vì vậy, theo ông Hà, bên cạnh khả năng phát hiện, ngăn chặn các cuộc tấn công, ngân hàng cần đặc biệt chú trọng năng lực chống chịu, bảo đảm các dịch vụ trọng yếu vẫn có thể duy trì hoạt động khi xảy ra sự cố. Điều này đòi hỏi hệ thống phải có khả năng khoanh vùng, hạn chế sự cố lan rộng, đồng thời rút ngắn thời gian phát hiện, phân tích và xử lý.

Không chỉ đối mặt với nguy cơ bị tấn công hệ thống, các ngân hàng còn phải ứng phó với những thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi nhờ sự hỗ trợ của AI. Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, cảnh báo các đối tượng có thể sử dụng AI tạo tin nhắn giả mạo, hình ảnh và video deepfake để mạo danh, thao túng tâm lý nạn nhân nhằm chiếm đoạt tài khoản, tài sản. Theo ông Tùng, các ngân hàng cần tăng cường giám sát, cảnh báo giao dịch bất thường dựa trên số lượng, giá trị và thời điểm phát sinh để kịp thời phát hiện, ngăn chặn rủi ro. “Bảo đảm an ninh, an toàn phải bắt đầu từ nhận diện rủi ro và chuẩn bị phương án ứng phó. Trách nhiệm giám sát cần được thực hiện trong quy trình nghiệp vụ và tại tất cả các bộ phận liên quan đến giao dịch số”, ông Tùng lưu ý.

Trước những yêu cầu mới về bảo đảm an toàn trong ứng dụng AI, NHNN đã ban hành Thông tư 53/2026/TT-NHNN về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai hệ thống AI trong ngành Ngân hàng, có hiệu lực từ ngày 15/11/2026. Theo đó, các đơn vị phải phân loại hệ thống AI theo mức độ rủi ro, kiểm tra an ninh mạng trước khi đưa vào vận hành chính thức và bảo đảm khả năng giám sát, can thiệp của con người. Đối với hệ thống có mức độ rủi ro cao, việc đánh giá tác động và giám sát liên tục là yêu cầu bắt buộc khi hệ thống tự động thực hiện các quyết định do AI đề xuất. Đáng chú ý, Thông tư quy định ngưỡng cụ thể để nhận diện hệ thống thanh toán tự động có rủi ro cao, đồng thời yêu cầu ngân hàng lập hồ sơ, trình cấp có thẩm quyền quyết định trước khi vận hành, ghi nhật ký hoạt động và quản lý rủi ro theo mô hình ba tuyến bảo vệ. Những quy định này góp phần làm rõ trách nhiệm ở từng khâu, từ triển khai, vận hành đến giám sát và kiểm toán nội bộ. Đây cũng là hướng tiếp cận đang được nhiều quốc gia chú trọng khi AI ngày càng tham gia sâu vào các nghiệp vụ tài chính. Tại Liên minh châu Âu, những ứng dụng như chấm điểm tín dụng, đánh giá khả năng trả nợ được xếp vào nhóm rủi ro cao, phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về dữ liệu, tính minh bạch và sự giám sát của con người. Trong khi đó, Anh chú trọng kiểm định hệ thống trước khi đưa vào sử dụng, trên cơ sở các quy định quản lý hiện hành…

Theo các chuyên gia, Thông tư 53/2026/TT-NHNN tạo cơ sở để các ngân hàng xác định rõ nghiệp vụ nào có thể tự động hóa, phạm vi quyết định được giao cho AI và thẩm quyền can thiệp khi phát sinh bất thường. Khi AI tham gia sâu hơn vào thanh toán, cấp tín dụng và các dịch vụ tài chính, những yêu cầu này cần được cụ thể hóa trong từng quy trình nghiệp vụ, bảo đảm mọi quyết định đều có thể được giám sát, kiểm tra và truy vết khi cần thiết. Đây là điều kiện quan trọng để ngân hàng khai thác hiệu quả công nghệ mới mà vẫn kiểm soát được rủi ro và bảo vệ quyền lợi khách hàng.