Thuốc lá dịch chuyển lên môi trường số, đặt ra thách thức quản lý mới

Thuốc lá điện tử chuyển sang kinh doanh trực tuyến, trong khi trưng bày sản phẩm vẫn tiềm ẩn nguy cơ quảng bá trá hình, đặt ra yêu cầu sửa luật.
Chặn đứng thuốc lá điện tử: Thời điểm vàng quyết định Sửa đổi quy định nhập khẩu thuốc lá điếu, xì gà từ 10/4/2026 Phòng, chống tác hại thuốc lá: Không để luật “chạy sau” thực tiễn
Ông Đặng Khắc Lợi phát biểu tại hội thảo
Ông Đặng Khắc Lợi phát biểu tại hội thảo

Thuốc lá vẫn gây gánh nặng lớn cho xã hội

Ngày 17/11, Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá. Hội thảo nhận diện thách thức và đề xuất giải pháp quản lý.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đặng Khắc Lợi, Phó cục trưởng Cục Báo chí cho biết, sau hơn 13 năm thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực, nâng cao nhận thức xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn đặt ra những thách thức gay gắt, đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện chính sách.

Theo số liệu cập nhật của Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, gồm khoảng 84.500 người hút thuốc chủ động và 18.800 người hút thuốc thụ động. Tác hại vì thế không chỉ ảnh hưởng người sử dụng mà còn đe dọa sức khỏe những người xung quanh.

Thuốc lá còn gây gánh nặng kinh tế lớn. Chi phí y tế và tổn thất kinh tế ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP. Đây là tổn thất lớn đối với hệ thống y tế, ngân sách nhà nước và chất lượng nguồn nhân lực. Phòng, chống tác hại thuốc lá vì vậy cũng là yêu cầu của phát triển bền vững.

Một vấn đề nổi lên là hoạt động kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có xu hướng dịch chuyển lên môi trường trực tuyến sau khi lệnh cấm có hiệu lực. Khảo sát thực tế cho thấy việc thu hẹp các điểm bán trực tiếp chưa đồng nghĩa với chấm dứt hoạt động kinh doanh, đặt ra yêu cầu mới cho công tác kiểm tra, giám sát.

TS. Lương Minh Tân, Trường Đại học Y tế công cộng cho biết, khảo sát 126 cửa hàng từng kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại Hà Nội, Huế, Đà Nẵng và TP.HCM ghi nhận 81 cửa hàng (64,3%) đã đóng cửa tại địa điểm cũ. Tuy nhiên, 44 cửa hàng (34,9%) chuyển sang bán trực tuyến và một cửa hàng duy trì cả hai hình thức.

Tại Hà Nội có 14/30 cửa hàng chuyển sang kinh doanh online, trong khi tại TP.HCM là 14/56 cửa hàng. Kết quả cho thấy quy định cấm bước đầu thu hẹp điểm bán công khai, nhưng hoạt động kinh doanh đang dịch chuyển lên không gian mạng, gây khó khăn cho công tác phát hiện, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Siết quản lý từ bao bì, trưng bày đến truyền thống

Bên cạnh kiểm soát kinh doanh, hạn chế những hình thức thúc đẩy tiêu dùng thuốc lá cũng được quan tâm. Bao bì và cách trưng bày sản phẩm có thể tác động trực tiếp đến nhận thức, sự chú ý và hành vi người tiêu dùng.

Ông Nguyễn Đình Thành phát biểu
Ông Nguyễn Đình Thành phát biểu

Ông Nguyễn Đình Thành, chuyên gia truyền thông cho rằng, bao bì và trưng bày là những kênh truyền thông có chủ đích, có khả năng định hướng nhận thức, tác động đến hành vi. Các nghiên cứu cho thấy cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh giúp ghi nhớ tốt hơn và tạo phản ứng cảm xúc mạnh hơn cảnh báo bằng chữ.

Ông Thành ủng hộ đề xuất nâng diện tích cảnh báo sức khỏe lên tối thiểu 85% diện tích mỗi mặt chính của bao thuốc lá; định kỳ thay đổi hình ảnh cảnh báo; bổ sung số tổng đài hỗ trợ cai thuốc lá và cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại các cơ sở bán buôn, bán lẻ. Những giải pháp này được kỳ vọng tăng hiệu quả cảnh báo, hạn chế khả năng tiếp xúc với hình ảnh sản phẩm và hỗ trợ người có nhu cầu cai thuốc.

Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến, đại biểu chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cũng cho rằng, cần tăng cường kiểm soát việc trưng bày thuốc lá tại cửa hàng, quầy bán lẻ. Theo ông Tiến, việc trưng bày công khai có thể thu hút sự chú ý, làm gia tăng mức độ tiếp xúc thường xuyên với sản phẩm, đặc biệt đối với trẻ em và thanh thiếu niên.

Khi quảng cáo thuốc lá đã bị nghiêm cấm, không thể để hoạt động trưng bày trở thành hình thức quảng bá trá hình. Việc sản phẩm xuất hiện thường xuyên tại điểm bán có thể khiến thuốc lá trở nên quen thuộc trong nhận thức, nhất là với nhóm người trẻ. Vì vậy, kiểm soát trưng bày cần được quy định rõ, bảo đảm không tạo ra kẽ hở cho hoạt động quảng bá dưới hình thức khác.

Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến đồng thời nhấn mạnh, cần xây dựng chính sách thuế và giá thuốc lá phù hợp, tránh tình trạng giá quá thấp khiến người dân dễ tiếp cận sản phẩm. Chính sách giá cần góp phần hạn chế tiêu dùng, đồng thời giảm những tổn thất kinh tế và gánh nặng mà ngân sách nhà nước, hệ thống y tế phải chịu do tác hại của thuốc lá.

Một nội dung khác cần được cụ thể hóa là kiểm soát hình ảnh hút thuốc trong phim ảnh và chương trình truyền hình. Theo đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến, cần có hướng dẫn rà soát, kiểm soát những hình ảnh này, tránh việc nhân vật sử dụng thuốc lá vô tình tạo hiệu ứng cổ súy, bình thường hóa hành vi hút thuốc trong công chúng.

Theo đại biểu Quốc hội Vũ Văn Tiến, phòng, chống tác hại thuốc lá không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà cần sự tham gia của mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng. Thay đổi nhận thức, hành vi phải bắt đầu từ từng người, hướng tới môi trường sống không khói thuốc. Sửa đổi luật cần đồng bộ các quy định về kinh doanh trực tuyến, cảnh báo, trưng bày, thuế, giá và hình ảnh thuốc lá trên truyền thông, đồng thời bảo đảm hướng dẫn khả thi để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Đường dẫn bài viết: https://thoibaonganhang.vn/thuoc-la-dich-chuyen-len-moi-truong-so-dat-ra-thach-thuc-quan-ly-moi-190810.htmlIn bài viết

Cấm sao chép dưới mọi hình thức nếu không có sự chấp thuận bằng văn bản. Copyright © 2026 https://thoibaonganhang.vn/ All right reserved.