Quy định mới: Trường học được và không được thu khoản nào?

Phân định hoạt động giáo dục, tránh biến tự nguyện thành bắt buộc

Không ít phụ huynh từng băn khoăn trước những chương trình bổ trợ, tiết học liên kết hoặc hoạt động trải nghiệm có thu tiền được giới thiệu tại trường. Gia đình muốn con có thêm cơ hội học tập nhưng cũng cần biết hoạt động nào cần thiết cho mọi học sinh, hoạt động nào đáp ứng nhu cầu riêng và khoản chi nào có thể từ chối.

Thực tế, khó khăn không chỉ nằm ở mức tiền. Khi hoạt động có thu phí được xếp xen kẽ lịch học hoặc phần lớn học sinh trong lớp đều tham gia, quyết định từ chối có thể trở nên khó khăn. Bởi vậy, một lời thông báo “tự nguyện” chưa đủ chứng minh quyền lựa chọn đã được bảo đảm.

Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT quy định về tổ chức hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các cơ sở thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông. Theo đó, giáo dục tăng cường gồm những nội dung cơ bản, nền tảng, cần thiết cho học sinh, giúp tăng thực hành, trải nghiệm, vận dụng kiến thức và phát triển năng lực. Hoạt động này không thu tiền của người học.

Nhà trường không được tách hoặc chuyển những nội dung thuộc trách nhiệm bảo đảm của Nhà nước, cũng như giáo dục tăng cường, thành chương trình theo nhu cầu để thu kinh phí. Giáo dục tăng cường không làm phát sinh môn học mới, không nâng yêu cầu của chương trình và không được biến thành hình thức dạy trước, dạy lại, ôn tập hoặc luyện thi như dạy thêm.

Ngược lại, hoạt động giáo dục theo nhu cầu xuất phát từ sở thích, năng khiếu và định hướng riêng của học sinh. Gia đình có thể cân nhắc những chương trình ngoại ngữ, nghệ thuật, thể thao hoặc lĩnh vực phù hợp với điều kiện của mình. Những hoạt động này phải tổ chức ngoài thời gian chính khóa và giáo dục tăng cường, không được ép buộc hay tạo áp lực tham gia.

Việc học sinh có đăng ký hay không cũng không được dùng làm căn cứ đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, thi đua hoặc khen thưởng. Đối với trường công lập, các khoản thu phải thuộc danh mục và không vượt mức do UBND cấp tỉnh quyết định.

Trao đổi với báo chí, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, Thông tư 85 hướng tới chuẩn hóa các hoạt động giáo dục trong nhà trường, bảo đảm quyền lựa chọn và quyền lợi của học sinh, đồng thời hạn chế việc lợi dụng những hoạt động này để tổ chức dạy thêm trái quy định.

Với những tên gọi như Toán tiếng Anh, tiếng Anh bổ trợ hay STEM Robotics, không thể chỉ nhìn tên chương trình để kết luận có được thu tiền. Cần xem mục tiêu, nội dung, đối tượng tham gia và cách tổ chức thực tế. Nếu một nội dung vốn cần được bảo đảm cho mọi học sinh thì không thể đổi tên thành hoạt động theo nhu cầu để chuyển chi phí sang gia đình.

Từ góc độ quản trị, việc phân loại phải được thực hiện trước khi triển khai, không đợi đến khi phụ huynh phản ánh. Thông tin cần công khai gồm chương trình học, thời lượng, người giảng dạy, địa điểm, mức thu và phương án dành cho học sinh không tham gia.

Ở góc độ chuyên gia, TS. Vũ Việt Anh, Tổng giám đốc Học viện Thành Công cho rằng, cần tách bạch giờ học chính khóa với giờ học liên kết, đồng thời công khai chương trình, chuẩn đầu ra, học phí và trách nhiệm của từng bên. Theo ông, trường công lập phải bảo đảm cơ hội học tập công bằng, vì vậy những hoạt động phát sinh chi phí cần được cân nhắc thận trọng, tránh tạo thêm áp lực đối với học sinh và phụ huynh.

Quyền từ chối phải được thể hiện bằng cách tổ chức cụ thể. Nhà trường cần tránh để học sinh không đăng ký rơi vào tình trạng thiếu hoạt động phù hợp, bị tách biệt hoặc cảm thấy mình kém hơn bạn bè.

Không chia đều khoản hỗ trợ của phụ huynh

Bên cạnh hoạt động học tập, việc vận động đóng góp qua Ban đại diện cha mẹ học sinh là vấn đề được nhiều gia đình quan tâm. Tranh luận thường phát sinh khi khoản tiền được gọi là tự nguyện nhưng lại ấn định mức bình quân, thời hạn nộp hoặc thông báo theo danh sách.

Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, thay thế Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT. Theo quy định mới, Ban đại diện không thuộc cơ cấu tổ chức của nhà trường, không có tư cách pháp nhân, con dấu hay tài khoản riêng. Hoạt động của ban phải bảo đảm tự nguyện, dân chủ, công khai, minh bạch và thiết thực.

Một thay đổi đáng chú ý là Ban đại diện không được thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ hoạt động của mình. Khi cần sự hỗ trợ cho một việc cụ thể, ban phải thông tin rõ mục đích, nội dung, nhu cầu và cách thực hiện. Phụ huynh có thể tự quyết định hỗ trợ bằng hàng hóa, dịch vụ hoặc thanh toán trực tiếp cho bên cung cấp.

Ban cũng không được ấn định mức hỗ trợ bình quân, mức tối thiểu, thời hạn đóng góp; không lập danh sách những người phải hỗ trợ hay yêu cầu một phụ huynh cụ thể thực hiện. Nếu nguồn lực chưa đáp ứng kế hoạch, hoạt động phải điều chỉnh về nội dung, quy mô hoặc phương thức tổ chức, thay vì yêu cầu các gia đình góp thêm cho đủ.

Từ góc nhìn phụ huynh, chị Vân Anh (Hà Nội) mong muốn Ban đại diện cha mẹ học sinh dành nhiều thời gian hơn để lắng nghe, phản ánh những vấn đề liên quan đến việc học tập và sinh hoạt của học sinh. Theo chị, khi tổ chức hoạt động cần sự hỗ trợ, Ban đại diện phải thông báo rõ mục đích, cách thực hiện để từng gia đình tự cân nhắc.

“Gia đình nào không hỗ trợ cũng không nên phải giải thích hay cảm thấy ái ngại”, chị Vân Anh chia sẻ, đồng thời kỳ vọng quy định mới sẽ giúp các khoản đóng góp minh bạch hơn và tiếng nói của phụ huynh được coi trọng.

Như vậy, việc đa số phụ huynh tán thành một hoạt động không đồng nghĩa tất cả đều phải bỏ tiền. Gia đình không tham gia đóng góp cũng không vì thế mà bị gây áp lực hoặc phải giải trình lý do trước tập thể.

Quy định còn đặt ranh giới với những khoản chi thuộc trách nhiệm của nhà trường. Nguồn hỗ trợ hoạt động của Ban đại diện không được dùng để xây dựng, sửa chữa cơ sở vật chất; mua sắm, bảo dưỡng thiết bị; trả thù lao, tiền thưởng, quà tặng cho cán bộ quản lý, giáo viên hoặc thanh toán dịch vụ thường xuyên của trường. Hoạt động tài trợ cho nhà trường phải tuân thủ quy định riêng, không thông qua Ban đại diện để vận động và quản lý tiền.

Thông tư 81 cũng có quy định chuyển tiếp: Ban đại diện được thành lập trước thời điểm văn bản có hiệu lực tiếp tục hoạt động đến hết nhiệm kỳ.

Minh bạch phải thể hiện trong thực thi

Hai thông tư điều chỉnh những lĩnh vực khác nhau và có phạm vi áp dụng không hoàn toàn giống nhau. Thông tư 85 tập trung vào cơ sở thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông, còn Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh liên quan cả cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông. Tuy nhiên, điểm chung là làm rõ trách nhiệm của nhà trường và bảo vệ sự tự nguyện của gia đình.

Để quy định đi vào cuộc sống, mỗi trường cần rà soát các chương trình đang triển khai, đối chiếu nội dung với quy định mới và công khai phương án tổ chức trước khi vận động đăng ký. Với Ban đại diện, điều quan trọng là chuyển trọng tâm từ huy động đóng góp sang lắng nghe, phản ánh kiến nghị và phối hợp chăm lo điều kiện học tập cho học sinh.

Cơ quan quản lý giáo dục cũng cần hướng dẫn thống nhất, kiểm tra việc phân loại hoạt động và tiếp nhận phản ánh kịp thời. Những khoản thu không rõ căn cứ hoặc cách vận động gây sức ép cần được chấn chỉnh, thay vì chỉ điều chỉnh tên gọi trên giấy tờ.

Đây là điều kiện củng cố niềm tin giữa gia đình và nhà trường. Thước đo hiệu quả chính sách không chỉ nằm ở số văn bản đã ban hành, mà còn ở việc phụ huynh có thể từ chối chương trình tự chọn hoặc khoản hỗ trợ mà con vẫn được học tập bình thường, không bị phân biệt đối xử.

Minh họa được tạo bởi AI