Siết an toàn thực phẩm trường học từ nguồn cung đến khay cơm học sinh

“Vết nứt” niềm tin từ những bữa ăn học đường

Những vụ việc liên quan đến nguồn thực phẩm, ngộ độc và chất lượng suất ăn thời gian qua cho thấy an toàn thực phẩm trường học không chỉ phụ thuộc vào căn bếp của nhà trường mà liên quan đến cả chuỗi cung ứng phía sau mỗi khay cơm.

Các cơ sở giáo dục phải công khai hằng ngày với cha mẹ học sinh những thông tin liên quan đến bữa ăn. Ảnh minh họa

Tháng 3/2026, Công an TP. Hà Nội phát hiện đường dây thu gom, giết mổ và tiêu thụ khoảng 3.600 con lợn mắc dịch tả lợn châu Phi, tương đương gần 300 tấn. Vụ án đặc biệt gây chú ý khi quá trình điều tra cho thấy những lỗ hổng trong khâu kiểm dịch đã tạo điều kiện để lợn bệnh được đưa vào giết mổ và chuỗi phân phối. Một số cán bộ trong lĩnh vực kiểm dịch thú y sau đó bị khởi tố vì những hành vi liên quan.

Đáng chú ý, Công ty TNHH Thực phẩm Cường Phát - một đầu mối tiêu thụ trong vụ việc - từng tham gia cung ứng thực phẩm cho một số trường học trên địa bàn Hà Nội. Thông tin này lập tức làm dấy lên lo ngại của nhiều phụ huynh về khả năng kiểm soát nguồn gốc thực phẩm trong các bếp ăn trường học.

Vụ việc vẫn đặt ra câu hỏi lớn: nếu thực phẩm đi qua nhiều khâu trung gian trước khi đến bếp ăn, ai chịu trách nhiệm kiểm tra nguồn gốc và chất lượng ở từng mắt xích? Hợp đồng, hóa đơn và giấy chứng nhận liệu đã đủ để bảo đảm an toàn nếu việc kiểm tra thực tế không được thực hiện nghiêm túc?

Không chỉ câu chuyện về nguồn cung, những vụ ngộ độc tại trường học cũng cho thấy hậu quả có thể rất lớn khi một mắt xích trong quy trình bị buông lỏng.

Tháng 9/2025, 41 học sinh Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Kim Thủy, tỉnh Quảng Trị bị ngộ độc thực phẩm. Sau vụ việc, nhà trường bị UBND tỉnh Quảng Trị xử phạt 196,5 triệu đồng và đình chỉ toàn bộ hoạt động chế biến thực phẩm tại bếp ăn trong 5 tháng. Hiệu trưởng và Phó hiệu trưởng nhà trường sau đó bị xử lý kỷ luật, cách chức.

Qua kiểm tra, cơ quan chức năng xác định cơ sở có nhiều vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, trong đó có việc chủ cơ sở và người trực tiếp chế biến thức ăn chưa được tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm theo quy định.

Những vụ việc có tính chất khác nhau nhưng cùng chỉ ra một vấn đề: bữa ăn học đường không thể được quản lý chỉ bằng niềm tin.

Phụ huynh đóng tiền ăn hằng tháng nhưng trong không ít trường hợp rất khó biết thực phẩm được mua từ đâu, chất lượng thế nào, giá trị thực tế của suất ăn ra sao và quy trình giao nhận, chế biến được giám sát như thế nào. Chỉ khi xảy ra sự cố, những mắt xích vốn ít được chú ý trong chuỗi cung ứng mới bắt đầu được rà soát.

Siết an toàn thực phẩm trường học bằng công khai, giám sát

Chỉ thị 33/CT-TTg ngày 14/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm trong cơ sở giáo dục được kỳ vọng khắc phục một phần những khoảng trống này.

Một trong những yêu cầu đáng chú ý là các cơ sở giáo dục phải công khai hằng ngày với cha mẹ học sinh những thông tin liên quan đến bữa ăn. Nội dung công khai không chỉ dừng ở thực đơn mà còn bao gồm đơn vị cung cấp suất ăn, nguyên liệu; hình ảnh thực phẩm; hóa đơn nhập hàng; thực đơn và hình ảnh khay ăn thực tế của học sinh.

Đây là thay đổi quan trọng bởi phụ huynh có thêm dữ liệu để đối chiếu giữa số tiền đóng góp, thực đơn được công bố và suất ăn thực tế của con em mình.

Chỉ thị cũng yêu cầu cơ sở giáo dục tổ chức tiếp nhận và xử lý phản ánh của phụ huynh học sinh trong vòng 24 giờ.

Chị Thu Trang, một phụ huynh tại Hà Nội chia sẻ: “Con học trường công lập nhưng cả năm qua tôi chưa từng được thấy hình ảnh khay cơm thực tế của cháu. Có những hôm con về nhà than thức ăn khô hoặc khó ăn nên bỏ bữa, tôi cũng chỉ biết nấu thêm cho con. Nay có quy định bắt buộc minh bạch, tôi hy vọng bữa ăn bán trú sẽ chất lượng hơn để các con bảo đảm năng lượng học tập suốt cả ngày”.

Tuy nhiên, công khai chỉ phát huy tác dụng khi thông tin phản ánh đúng những gì diễn ra trong bếp ăn và trên bàn ăn của học sinh.

Nếu mỗi ngày nhà trường chỉ đưa một tấm ảnh lên nhóm phụ huynh, trong khi hóa đơn khó đọc, nguồn thực phẩm không thể truy xuất hoặc hình ảnh khay ăn chỉ mang tính minh họa thì yêu cầu công khai rất dễ trở thành một thủ tục hành chính mới.

Vì vậy, thông tin cần được lưu trữ có hệ thống để phụ huynh và cơ quan quản lý có thể kiểm tra, đối chiếu khi cần thiết. Hình ảnh thực phẩm trước chế biến cũng cần gắn với nguồn cung và thời điểm giao nhận, thay vì chỉ phản ánh một phần của quy trình.

Quan trọng hơn, minh bạch thông tin phải đi cùng khả năng truy xuất nguồn gốc. Từ hóa đơn, chứng từ, nhà cung cấp đến khâu giao nhận và chế biến cần tạo thành một chuỗi thông tin có thể kiểm chứng.

Khi xuất hiện bất thường, cơ quan quản lý phải có khả năng lần ngược từ khay cơm của học sinh đến lô thực phẩm, đơn vị cung cấp và cơ sở sản xuất ban đầu. Đây mới là giá trị thực chất của việc công khai.

Chỉ thị 33/CT-TTg siết chặt an toàn bữa ăn học đường cho học sinh. Ảnh minh họa

Trách nhiệm không thể dừng ở nhà cung cấp

Quyền giám sát của phụ huynh cũng cần được tổ chức thực chất hơn. Ban đại diện cha mẹ học sinh có thể tham gia theo dõi nguồn thực phẩm, quá trình giao nhận, chia suất ăn hoặc phối hợp kiểm tra nơi chế biến theo quy định và cơ chế của nhà trường.

Việc giám sát nếu được thực hiện nên có sự luân phiên, ghi nhận kết quả rõ ràng và thông tin đến phụ huynh, tránh tình trạng chỉ một nhóm nhỏ nắm được thông tin.

Tuy nhiên, phụ huynh chỉ là một lớp giám sát bổ sung. Trách nhiệm chính vẫn thuộc về cơ sở giáo dục, đơn vị cung cấp thực phẩm và các cơ quan quản lý nhà nước.

Việc ký hợp đồng với doanh nghiệp cung cấp suất ăn hoặc thuê đơn vị bên ngoài tổ chức bếp ăn không đồng nghĩa nhà trường được đứng ngoài chuỗi kiểm soát.

Người đứng đầu cơ sở giáo dục cần nắm được thực phẩm được cung cấp từ đâu, đơn vị nào giao nhận, hồ sơ nguồn gốc ra sao, ai chịu trách nhiệm kiểm tra khi thực phẩm vào trường và quy trình xử lý thế nào khi phát hiện dấu hiệu bất thường.

Đây cũng là điểm đáng chú ý trong Chỉ thị 33/CT-TTg khi trách nhiệm không chỉ đặt lên cơ sở giáo dục. Chỉ thị yêu cầu nghiên cứu, đề xuất bổ sung chế tài xử lý đối với người đứng đầu cơ quan quản lý y tế địa phương và người đứng đầu cơ sở giáo dục nếu thiếu trách nhiệm trong quản lý an toàn thực phẩm, để xảy ra ngộ độc thực phẩm.

Bộ Công an được giao tăng cường đấu tranh, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm, trong đó có hành vi thiếu trách nhiệm trong quản lý, “cắt xén” khẩu phần, suất ăn học đường.

Cách tiếp cận này cho thấy quản lý bữa ăn học đường đang được đặt trong một chuỗi trách nhiệm rộng hơn. Nhà cung cấp chịu trách nhiệm về nguyên liệu và chất lượng thực phẩm; nhà trường chịu trách nhiệm kiểm soát quá trình tiếp nhận, chế biến và phục vụ; cơ quan quản lý chịu trách nhiệm thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Nếu từng mắt xích đều có trách nhiệm rõ ràng, nguy cơ thực phẩm không bảo đảm chất lượng lọt vào trường học sẽ được hạn chế ngay từ đầu, thay vì chờ đến khi xảy ra sự cố mới truy tìm trách nhiệm.

Một bữa ăn học đường an toàn vì thế không thể phụ thuộc vào vài cuộc kiểm tra báo trước hay những tấm ảnh được gửi lên nhóm phụ huynh. Điều cần thiết là một chuỗi kiểm soát có thể truy xuất, kiểm chứng và xác định được trách nhiệm của từng chủ thể.

Khi phụ huynh được tiếp cận đầy đủ thông tin, có cơ chế phản ánh và nhận được câu trả lời trong thời hạn rõ ràng, những bất thường cũng có cơ hội được phát hiện sớm hơn.

Công khai bữa ăn, vì thế, không nên được nhìn nhận như thêm một thủ tục cho nhà trường. Nếu thực hiện đúng, đây sẽ là một lớp giám sát cần thiết để bảo vệ sức khỏe học sinh, đồng thời từng bước củng cố niềm tin của gia đình đối với bữa ăn bán trú ở trường.