Xuất khẩu trực tuyến: Tiềm năng lớn, vì sao hàng Việt chưa bứt phá?

Quang cảnh Chương trình “Doanh nhân trẻ vươn ra thị trường quốc tế qua thương mại điện tử”

Dư địa lớn, nhưng cần năng lực cạnh tranh thực chất

Ngày 19/10/2026, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) phối hợp với Amazon khởi động Chương trình “Doanh nhân trẻ vươn ra thị trường quốc tế qua thương mại điện tử”.

Phát biểu tại chương trình, TS. Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương cho biết, xuất khẩu qua thương mại điện tử xuyên biên giới đang trở thành một kênh quan trọng, bổ trợ cho phương thức xuất khẩu truyền thống. Không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, kênh này còn tạo điều kiện giảm chi phí trung gian, tiếp cận người tiêu dùng quốc tế nhanh hơn và từng bước xây dựng thương hiệu Việt Nam ở nước ngoài.

Theo bà Oanh, dù xuất khẩu truyền thống đã đạt nhiều kết quả tích cực, doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với áp lực về chi phí trung gian, thời gian thâm nhập thị trường và những rủi ro trong logistics. Trong khi đó, thương mại điện tử xuyên biên giới mở ra cơ hội tiếp cận trực tiếp khách hàng quốc tế, quảng bá sản phẩm và nắm bắt nhu cầu tiêu dùng linh hoạt hơn.

Nông sản, thực phẩm, thủ công mỹ nghệ, dệt may, da giày và các đặc sản địa phương đều là những nhóm hàng có tiềm năng phát triển trên các nền tảng thương mại điện tử quốc tế. Tuy nhiên, xuất nhập khẩu qua kênh này hiện mới chiếm 0,5% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước. Khoảng cách giữa tiềm năng và kết quả thực tế cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn, nhất là khi Việt Nam có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử thuộc nhóm đầu thế giới, mạng lưới 18 hiệp định thương mại tự do (FTA) cùng năng lực sản xuất, chế biến ngày càng được nâng cao.

Dù vậy, để khai thác hiệu quả cơ hội này, doanh nghiệp trẻ và doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn cần vượt qua nhiều trở ngại, từ thiếu thông tin thị trường, hạn chế về logistics, thanh toán xuyên biên giới đến nhân lực và năng lực xây dựng thương hiệu. Đây cũng là những yếu tố khiến việc tiếp cận người mua quốc tế chưa đồng nghĩa với khả năng tạo ra doanh thu bền vững.

Ông Larry Hu, Giám đốc điều hành Amazon Global Selling khu vực Đông Nam Á nhận định, doanh nhân trẻ đang góp phần nâng cao vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Với nền tảng sản xuất, tinh thần khởi nghiệp và sự hỗ trợ của Chính phủ, doanh nghiệp Việt Nam có thêm cơ hội đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế, xây dựng thương hiệu riêng và nâng cao giá trị hàng hóa. Amazon mong muốn đồng hành cùng doanh nghiệp trên hành trình này.

Cùng quan điểm, bà Vũ Thị Minh Tú, Giám đốc Chính sách công Việt Nam, Amazon cho rằng, Việt Nam có tiềm năng trở thành trung tâm xuất khẩu thương mại điện tử hàng đầu Đông Nam Á. Theo bà Tú, doanh nhân trẻ có thể đóng vai trò dẫn dắt quá trình chuyển đổi chuỗi giá trị thông qua ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào sản xuất, vận hành, xuất khẩu trực tuyến và phát triển thương hiệu trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, công nghệ và nền tảng thương mại điện tử mới chỉ tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận thị trường. Để biến cơ hội thành doanh thu thực tế, doanh nghiệp vẫn cần đáp ứng các tiêu chuẩn nhập khẩu, kiểm soát chi phí, bảo đảm chất lượng sản phẩm và duy trì năng lực cung ứng ổn định.

Gỡ điểm nghẽn

Theo bà Trần Thủy Tiên, chuyên viên Phòng Thương mại điện tử xuyên biên giới, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương, Việt Nam có nhiều lợi thế phát triển xuất khẩu trực tuyến. Tuy nhiên, cần tháo gỡ đồng bộ các điểm nghẽn về chính sách, thông tin thị trường, logistics, hải quan và năng lực doanh nghiệp để chuyển tiềm năng thành doanh thu thực chất.

Dệt may, giày dép, nội thất, đồ dùng nhà bếp, nông sản, thực phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân có cơ hội mở rộng thị trường. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải đáp ứng yêu cầu riêng về nhãn mác, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc và xuất xứ tại từng thị trường; quy định thay đổi có thể tạo rủi ro ngay cả khi đã có đơn hàng.

Thực tế, một số sản phẩm bị gỡ khỏi sàn thương mại điện tử do chưa đáp ứng yêu cầu chứng nhận hoặc thông tin truy xuất nguồn gốc. Việc này làm gián đoạn kinh doanh, phát sinh chi phí và ảnh hưởng kế hoạch mở rộng thị trường.

Theo bà Tiên, doanh nghiệp cần được tiếp cận thông tin pháp lý chính xác, kịp thời và phù hợp với từng thị trường. Nắm rõ quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn sản phẩm và điều kiện nhập khẩu là điều kiện cần để tận dụng ưu đãi từ FTA. Vì vậy, cung cấp thông tin, hướng dẫn tuân thủ và hỗ trợ lựa chọn lộ trình xuất khẩu phù hợp là yêu cầu cấp thiết.

Quy trình hải quan chủ yếu được thiết kế cho các lô hàng xuất khẩu truyền thống, trong khi thương mại điện tử xuyên biên giới phát sinh nhiều đơn hàng nhỏ lẻ với tần suất cao. Sự khác biệt này làm tăng khối lượng hồ sơ, gây áp lực về thời gian giao hàng, vận chuyển và lưu kho.

Chi phí thực hiện đơn hàng tăng có thể thu hẹp lợi thế bán hàng trực tiếp. Bài toán không chỉ nằm ở cước vận chuyển mà còn ở lưu kho, đóng gói, thông quan và giao hàng chặng cuối.

Một hướng thích ứng là chuyển sản phẩm vật lý thành sản phẩm số khi phù hợp. Bà Tiên dẫn ví dụ về sản phẩm rập trong ngành may mặc: thay vì in thành phẩm rồi gửi cho khách hàng, doanh nghiệp có thể chuyển file thiết kế qua mạng để người mua tự in và sử dụng. Cách làm này rút ngắn thời gian cung cấp và loại bỏ chi phí vận chuyển đối với sản phẩm đó.

Giải pháp này chỉ phù hợp với một số ngành. Với phần lớn hàng hóa vật lý, cần giảm chi phí giao nhận, cải thiện kho bãi và đơn giản hóa quy trình xuất khẩu, phù hợp quy mô đơn hàng và yêu cầu bảo quản.

Các khu thí điểm thương mại điện tử xuyên biên giới tại Trung Quốc là kinh nghiệm có thể nghiên cứu về thông quan, kho hàng và thanh toán, nhưng cần điều chỉnh theo điều kiện và khuôn khổ pháp lý Việt Nam.

Ngoài thể chế và hạ tầng, năng lực nội tại quyết định khả năng duy trì kinh doanh quốc tế. Doanh nghiệp cần nhân lực vận hành nền tảng số, phân tích dữ liệu, sử dụng ngoại ngữ và điều chỉnh sản phẩm theo từng thị trường; nếu thiếu, lượt tiếp cận khó chuyển thành đơn hàng ổn định.

Đầu tư công nghệ và kênh bán hàng cần đi kèm năng lực quản trị, chăm sóc khách hàng và kiểm soát chi phí quảng bá, vận hành, hoàn trả hàng, xử lý khiếu nại.

Với doanh nhân trẻ, am hiểu công nghệ và nhạy bén thị trường là lợi thế, nhưng đưa sản phẩm lên sàn mới chỉ là bước khởi đầu. Bà Oanh nhấn mạnh: “Thương mại điện tử thực sự giúp sản phẩm, doanh nghiệp đi nhanh, nhưng chỉ có chất lượng mới giúp sản phẩm đi được lâu dài”. Doanh nghiệp cần chiến lược dài hạn, duy trì chất lượng, xây dựng thương hiệu, đào tạo nhân lực, làm chủ dữ liệu khách hàng và lựa chọn mô hình kinh doanh phù hợp.

Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số đang triển khai giải pháp theo kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026–2030, đồng thời lấy ý kiến dự thảo đề án thúc đẩy xuất khẩu xuyên biên giới. Trọng tâm là hoàn thiện chính sách, hợp tác quốc tế, cung cấp thông tin thị trường và đào tạo nhân lực.

Bà Oanh khẳng định, Cục sẽ tiếp tục tháo gỡ khó khăn, đồng hành cùng doanh nghiệp, nhất là doanh nhân trẻ. Chương trình được kỳ vọng cung cấp kiến thức và giải pháp thiết thực để khai thác cơ hội xuất khẩu trực tuyến.

Xuất khẩu trực tuyến chỉ bền vững khi thể chế, nền tảng dịch vụ và năng lực doanh nghiệp cùng được cải thiện. Mục tiêu không chỉ là đưa hàng Việt lên sàn quốc tế, mà còn bán được hàng, kiểm soát chi phí và tạo tăng trưởng thực chất.