Tầm nhìn nghìn tỷ USD: Sức bật từ công nghiệp chế tạo

Gia tăng hàm lượng công nghệ và tỷ lệ nội địa hóa là "chìa khóa" để xuất khẩu Việt Nam tăng trưởng bền vững - Ảnh: PV

Bức tranh thương mại đầy khởi sắc và những cột mốc mới

Nền kinh tế Việt Nam đang bước vào một giai đoạn mang tính bước ngoặt với những tín hiệu bứt phá mạnh mẽ từ hoạt động thương mại quốc tế. Chỉ sau 9 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa của nước ta đã ghi nhận con số ấn tượng đạt 888,02 tỷ USD. Đây là minh chứng rõ nét cho sức bật của nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Giới phân tích đánh giá, nếu tiếp tục duy trì được tốc độ tăng trưởng như hiện nay, kim ngạch thương mại có khả năng chạm mốc 1.000 tỷ USD chỉ sau 10 tháng và tự tin hướng tới mục tiêu 1.200 tỷ USD cho cả năm 2026. Để hiện thực hóa mục tiêu 1.200 tỷ USD cả năm, nền kinh tế cần duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu, song song với việc nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ và gia tăng giá trị nội địa trong hàng hóa xuất khẩu.

Ảnh minh họa

Không dừng lại ở những thành tích ngắn hạn, Việt Nam đang đứng trước cơ hội thiết lập một cột mốc lịch sử mới. Bộ Công Thương hiện đang xây dựng dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Điểm nhấn đáng chú ý nhất của bản dự thảo này là kịch bản tăng trưởng cao, đưa kim ngạch xuất khẩu vươn lên vượt mốc 1.000 tỷ USD.

Để đạt được con số khổng lồ này, cơ quan soạn thảo đề xuất tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân trong giai đoạn 2026-2030 phải đạt từ 15-16%/năm, đi kèm với tốc độ tăng nhập khẩu ở mức 12-13%/năm. Mục tiêu này thể hiện khát vọng rất lớn, bởi mức tăng trưởng xuất khẩu này cao hơn đáng kể so với mục tiêu bình quân 5-6%/năm của giai đoạn 2026-2030 từng được xác định trong chiến lược phê duyệt năm 2022.

Như vậy, ở kịch bản khả quan nhất, xuất khẩu Việt Nam sẽ vươn lên quy mô hơn gấp đôi so với mức thực hiện của năm 2025. Đi cùng với việc mở rộng kim ngạch, chiến lược cũng đặt ra mục tiêu duy trì xuất siêu bình quân tương đương 3-6% kim ngạch xuất khẩu. Đặc biệt, tỷ trọng xuất khẩu của nhóm doanh nghiệp nội địa được kỳ vọng sẽ gia tăng mạnh mẽ, đạt 28-30% vào năm 2030 và tiếp tục tăng lên mức 38-40% vào năm 2045.

Công nghiệp chế biến và công nghệ cao giữ vai trò "đầu tàu"

Để hiện thực hóa giấc mơ 1.000 tỷ USD, sự chuyển dịch cơ cấu hàng hóa theo hướng tăng hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng là điều kiện tiên quyết. Dự thảo định hướng tỷ trọng sản phẩm chế biến, tinh chế sẽ chiếm đến 89-90% tổng kim ngạch xuất khẩu vào năm 2030. Đáng chú ý, sản phẩm công nghệ cao được kỳ vọng sẽ chiếm khoảng 50% giá trị xuất khẩu của nhóm hàng chế biến, chế tạo.

Nhìn lại năm 2025, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt khoảng 475 tỷ USD, tăng 17% so với năm trước đó. Trong đó, nhóm hàng công nghiệp chế biến đã giữ vai trò dẫn dắt khi chiếm tới 88,7% tổng kim ngạch. Nổi bật nhất là nhóm điện tử, máy tính và linh kiện vươn lên dẫn đầu với 107,7 tỷ USD; theo sau là máy móc, thiết bị đạt khoảng 59 tỷ USD và điện thoại cùng linh kiện đóng góp 56,7 tỷ USD. Những con số này minh chứng rõ ràng cho việc điện tử, công nghệ và công nghiệp chế tạo đang là trụ cột xương sống của xuất khẩu Việt Nam.

Tuy nhiên, để phát triển bền vững, quy mô sản xuất phải đi liền với việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và sự tham gia sâu rộng của doanh nghiệp Việt Nam vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhận định về vấn đề này, chuyên gia Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) đã đưa ra quan điểm sâu sắc. Ông đề nghị: Cần chú trọng phát triển công nghiệp hỗ trợ, đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử và ô tô, nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây chính là chìa khóa để nâng cao giá trị xuất khẩu thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở hoạt động gia công, lắp ráp đơn thuần.

Bên cạnh sức bật từ công nghệ cao, các lĩnh vực truyền thống như gỗ, cà phê, gạo và thủy sản cũng buộc phải chuyển đổi để tối ưu hóa giá trị. Ngành gỗ dù đã tăng trưởng ngoạn mục từ 300 triệu USD cách đây hai thập kỷ lên 17,2 tỷ USD vào năm 2025, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn chưa làm chủ được các khâu cốt lõi như thiết kế, phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu. Đại diện hiệp hội ngành gỗ kiến nghị cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với khối FDI để tiếp cận công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tương tự, ngành cà phê đang gặp rào cản khi nhiều doanh nghiệp nhỏ còn phụ thuộc vào trung gian, năng lực chế biến sâu chưa tương xứng với tiềm năng. Trong khi đó, ngành lúa gạo được Hiệp hội Lương thực Việt Nam đề xuất chú trọng xây dựng thương hiệu quốc gia, đa dạng hóa thị trường và bảo vệ lợi ích người trồng lúa. Đối với thủy sản, việc tháo gỡ khó khăn về nguồn nguyên liệu và cải thiện cơ chế quản lý là yêu cầu cấp thiết để doanh nghiệp thuận lợi thực hiện đơn hàng.

Nhìn chung, để con tàu xuất khẩu Việt Nam cập bến 1.000 tỷ USD vào năm 2030, sự nỗ lực không chỉ nằm ở việc gia tăng sản lượng mà còn là bài toán về nâng tầm giá trị sản phẩm. Với những định hướng chiến lược bài bản về công nghiệp hỗ trợ và sự chung tay của cộng đồng doanh nghiệp, khát vọng này hoàn toàn có cơ sở để trở thành hiện thực.