Áp lực nợ xấu tăng, cần thêm giải pháp đẩy nhanh thu hồi vốn

Chất lượng tài sản chịu sức ép

Diễn biến nợ xấu trong quý III/2026 cho thấy áp lực chất lượng tài sản chưa hạ nhiệt, dù hoạt động kinh doanh ngân hàng tiếp tục tăng trưởng. Theo báo cáo cập nhật ngành Ngân hàng của SSI Research, tại 13 ngân hàng niêm yết trong danh mục theo dõi, tỷ lệ nợ xấu tăng từ 1,97% cuối quý II lên 2,09% cuối quý III. Xu hướng suy giảm chất lượng tài sản thể hiện rõ hơn tại nhóm ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân.

Không chỉ nợ xấu hiện hữu, các chỉ báo về chất lượng tín dụng cũng đặt ra yêu cầu theo dõi chặt chẽ. Tỷ lệ hình thành nợ xấu tăng lên 1,89%, trong khi tỷ lệ nợ nhóm 2 ở mức 1,63%. Dù chưa thuộc nhóm nợ xấu, nợ nhóm 2 là chỉ báo cần chú ý bởi khả năng chuyển nhóm có thể gia tăng nếu dòng tiền và năng lực trả nợ của khách hàng tiếp tục suy yếu.

Nợ xấu tăng trong khi tỷ lệ bao phủ suy giảm đang đặt các ngân hàng trước yêu cầu củng cố dự phòng và đẩy nhanh thu hồi nợ

Áp lực nợ xấu khiến các ngân hàng phải tăng chi phí dự phòng. Tuy nhiên, mức trích lập chưa đủ để duy trì tỷ lệ bao phủ như quý trước. Theo SSI Research, tỷ lệ bao phủ nợ xấu của nhóm ngân hàng được theo dõi giảm từ 83% xuống 77%. Diễn biến này cho thấy bộ đệm dự phòng đang chịu sức ép khi nợ xấu tăng lên.

Khả năng chống đỡ rủi ro cũng có sự phân hóa. Tại nhóm ngân hàng thương mại có vốn Nhà nước, tỷ lệ nợ xấu tương đối ổn định ở mức 1,32%, trong khi tỷ lệ bao phủ đạt 152%. Ngược lại, tỷ lệ bao phủ của nhóm ngân hàng tư nhân chỉ ở mức 55%. Khoảng cách này đặt ra yêu cầu mỗi ngân hàng phải chủ động củng cố dự phòng phù hợp với chất lượng danh mục tín dụng và khả năng thu hồi nợ.

Theo SSI Research, lãi suất cho vay duy trì ở mức cao là một trong những yếu tố gây áp lực lên khả năng trả nợ của khách hàng. Đáng chú ý là những khoản vay mua nhà hết thời gian ưu đãi, chuyển sang lãi suất thả nổi phổ biến trong khoảng 12–15%/năm. Khi nghĩa vụ trả lãi tăng trong khi thu nhập chưa cải thiện tương ứng, người vay có thể gặp khó khăn hơn trong cân đối dòng tiền.

Cùng lúc, thanh khoản thị trường bất động sản chưa thực sự thuận lợi khiến việc xử lý tài sản bảo đảm kéo dài. Một khoản vay có tài sản bảo đảm vẫn có thể mất nhiều thời gian thu hồi nếu tài sản khó bán, còn vướng pháp lý hoặc chưa tìm được người mua phù hợp. Trong thời gian đó, ngân hàng tiếp tục chịu chi phí huy động vốn, chi phí xử lý nợ và áp lực dự phòng.

Từ thực tiễn xử lý nợ, ông Đào Nguyên Vũ, Phó Tổng giám đốc Sacombank cho biết nhiều khoản nợ, tài sản bảo đảm trải qua hàng chục lượt đấu giá vẫn chưa thành công do vướng chính sách đất đai hoặc thiếu kết nối thông tin.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV cũng cảnh báo rủi ro nợ xấu có thể tiếp tục gia tăng khi doanh nghiệp chịu tác động từ bất ổn địa chính trị thế giới, chi phí đầu vào tăng và những biến động của môi trường kinh doanh. Các yếu tố này vừa ảnh hưởng đến khả năng trả nợ, vừa có thể tác động đến giá trị tài sản bảo đảm, đòi hỏi việc nhận diện và xử lý rủi ro phải được thực hiện từ sớm.

Trong bối cảnh đó, tăng trưởng tín dụng cần đi cùng khả năng kiểm soát chất lượng dòng vốn. Theo ông Từ Tiến Phát, Tổng giám đốc ACB, giảm lãi suất giúp doanh nghiệp bớt áp lực chi phí vốn trong ngắn hạn, nhưng năng lực cạnh tranh dài hạn phụ thuộc vào cách tiếp cận và sử dụng nguồn lực. Vì vậy, ngân hàng không chỉ mở rộng tín dụng mà còn cần đồng hành cùng doanh nghiệp cải thiện năng lực tài chính, quản trị, để vốn vay tạo ra khả năng tăng trưởng mới.

Đẩy nhanh xử lý nợ, củng cố bộ đệm dự phòng

Nợ xấu gia tăng không chỉ tác động đến lợi nhuận ngân hàng mà còn ảnh hưởng đến khả năng luân chuyển vốn trong nền kinh tế. Theo ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), vốn bị mắc kẹt trong nợ xấu không tạo ra nguồn thu lãi như kỳ vọng, trong khi ngân hàng vẫn phải trả chi phí huy động và chi thêm cho việc thu hồi nợ.

Gánh nặng này làm giảm hiệu quả sử dụng vốn, chậm vòng quay tín dụng và thu hẹp dư địa giảm lãi suất cho vay. Bởi vậy, nâng hiệu quả xử lý nợ cũng góp phần giảm sức ép chi phí, tạo điều kiện để ngân hàng tiếp tục hỗ trợ khách hàng.

Theo ông Dũng, điểm nghẽn hiện nay là năng lực xử lý nợ của các tổ chức tín dụng, VAMC và các đơn vị tham gia thị trường còn hạn chế. Trong khi nợ cũ đang được xử lý, nợ xấu mới vẫn phát sinh. Yêu cầu đặt ra là nâng tốc độ xử lý lên bằng hoặc nhanh hơn tốc độ hình thành nợ xấu mới, tránh để các khoản nợ tích tụ.

Những khó khăn trong thu hồi vốn đến từ nhiều phía. Khung pháp lý dù đã có những thay đổi nhưng chưa hoàn toàn đồng bộ; hoạt động sản xuất, kinh doanh và sinh kế của một bộ phận người vay còn khó khăn; thị trường bất động sản ảnh hưởng đồng thời đến khả năng trả nợ và khả năng bán tài sản bảo đảm. Trong khi đó, thị trường mua bán nợ còn nhỏ, giao dịch chủ yếu song phương, chưa thu hút rộng rãi các nhà đầu tư và tổ chức trung gian.

Quá trình tố tụng, xét xử, thi hành án và đấu giá tài sản kéo dài cũng làm tăng thời gian thu hồi vốn. Trường hợp khách hàng không hợp tác, né tránh nghĩa vụ hoặc không bàn giao tài sản càng khiến việc xử lý phức tạp hơn.

Để tháo gỡ, ông Dũng đề xuất phát triển thị trường mua bán nợ minh bạch, có quy mô, với nền tảng giao dịch hiện đại và dữ liệu đầy đủ về khoản nợ, tài sản bảo đảm. Đồng thời, cần hoàn thiện cơ chế thu giữ, chuyển giao, xử lý tài sản và thu hút các nhà đầu tư trong nước, nước ngoài, các quỹ đầu tư chuyên nghiệp.

Chứng khoán hóa khoản nợ là một hướng có thể nghiên cứu, song cần đồng bộ các điều kiện về pháp lý, danh mục nợ, nhà đầu tư và nguồn lực tài chính. Với VAMC, năng lực tài chính phù hợp là điều kiện để mở rộng mua nợ theo giá trị thị trường, hỗ trợ phát triển thị trường mua bán nợ.

Về chính sách, Nghị định số 359/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 6/11/2026, quy định VAMC được thực hiện các hoạt động mua, xử lý nợ xấu; cơ cấu lại khoản nợ; hỗ trợ tổ chức tín dụng thu hồi, xử lý nợ và tài sản bảo đảm; tư vấn tái cơ cấu doanh nghiệp. Các phương thức này mở thêm lựa chọn xử lý khoản nợ gắn với khả năng phục hồi của khách hàng và khai thác giá trị tài sản.

Đáng chú ý, khoản 3 Điều 13 quy định tổ chức tín dụng Việt Nam có tỷ lệ nợ xấu từ 3% trở lên, hoặc một tỷ lệ khác do Thống đốc NHNN quy định, nhưng không bán nợ xấu cho VAMC, được NHNN xem xét áp dụng các biện pháp thanh tra hoặc yêu cầu thuê kiểm toán, định giá độc lập để đánh giá lại chất lượng, giá trị tài sản và vốn. Trên cơ sở kết quả này, tổ chức tín dụng phải bán nợ xấu cho VAMC để bảo đảm tỷ lệ nợ xấu ở mức an toàn, thực hiện dự phòng, tuân thủ các tỷ lệ an toàn và cơ cấu lại theo phương án được NHNN phê duyệt.

Cùng với xử lý nợ xấu cũ, ngăn ngừa nợ xấu mới vẫn là nhiệm vụ thường xuyên. NHNN yêu cầu các tổ chức tín dụng theo dõi sát diễn biến các nhóm nợ, nhất là nợ nhóm 2 và nợ xấu; quản lý chặt các khoản nợ tiềm ẩn rủi ro, nợ ngoại bảng, nợ đã được cơ cấu lại thời hạn trả nợ. Việc đánh giá khả năng phục hồi của khách hàng phải được cập nhật thường xuyên để có biện pháp kiểm soát, thu hồi nợ phù hợp.

Đối với tổ chức tín dụng có quy mô và tốc độ gia tăng nợ xấu cao, yêu cầu đặt ra là chủ động rà soát nguyên nhân, quản lý chặt các khoản cấp tín dụng và triển khai giải pháp xử lý kịp thời. Công tác phân loại nợ, trích lập dự phòng phải phản ánh trung thực chất lượng tín dụng, không che giấu nợ xấu hoặc chậm ghi nhận rủi ro.