Xử lý nợ xấu cần căn cứ vào khả năng thu hồi thực tế

Một khoản nợ chậm được xử lý là một nguồn lực bị mắc kẹt kéo dài, ngân hàng khó thu hồi vốn để cho vay mới, còn doanh nghiệp mất thêm điều kiện phục hồi. Nâng cao hiệu lực xử lý nợ xấu, bởi vậy cũng là yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực của nền kinh tế.

Áp lực nợ xấu gia tăng đang hiện hữu rõ hơn qua các chỉ báo chất lượng tín dụng. Theo FiinRatings, trong nửa đầu năm 2026, tỷ lệ nợ xấu nhìn chung ổn định ở mức 1,9%, nhưng nợ cần chú ý đã tăng lên 1,3%. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu giảm còn khoảng 80%, thấp nhất trong 5 năm. Những diễn biến này cho thấy cần theo dõi đồng thời nợ xấu, các khoản vay có dấu hiệu suy giảm khả năng trả nợ và năng lực dự phòng của ngân hàng.

Các chuyên gia của FiinRatings cho rằng, tỷ lệ nợ xấu ổn định chưa đủ để khẳng định rủi ro đã được kiểm soát vững chắc. Khi tổng dư nợ tăng nhanh, tỷ lệ này có thể chưa phản ánh hết áp lực từ quy mô nợ có vấn đề. Nếu nguồn trả nợ của khách hàng suy yếu trong khi bộ đệm dự phòng mỏng đi, TCTD sẽ phải dành thêm nguồn lực xử lý tổn thất, ảnh hưởng đến khả năng cung ứng vốn và hiệu quả kinh doanh.

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV cảnh báo rủi ro nợ xấu có thể tiếp tục gia tăng khi doanh nghiệp chịu tác động từ bất ổn địa chính trị, chi phí đầu vào tăng... Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của doanh nghiệp mà còn tác động đến giá trị tài sản bảo đảm, đặt ra yêu cầu phải chủ động xử lý nợ xấu từ sớm, tránh để các khoản nợ tiếp tục suy giảm khả năng thu hồi.

Ở góc độ NHTM, ông Lê Ngọc Lâm, Chủ tịch HĐQT BIDV đề xuất cho phép bán nợ xấu theo giá thị trường, kể cả khi thấp hơn giá trị sổ sách, trên cơ sở bảo đảm công khai, minh bạch. Theo ông Lâm, việc duy trì giá trị sổ sách không đồng nghĩa với bảo toàn giá trị thực của khoản nợ. Ngược lại, quá trình xử lý kéo dài có thể làm gia tăng chi phí bảo quản tài sản, tố tụng và chi phí cơ hội, trong khi giá trị tài sản bảo đảm có nguy cơ tiếp tục suy giảm. Do đó, việc bán nợ cần căn cứ vào khả năng thu hồi thực tế, có cơ sở định giá phù hợp và cơ chế xác định trách nhiệm rõ ràng. Tính minh bạch phải được bảo đảm trong toàn bộ quá trình, từ hồ sơ pháp lý, hiện trạng tài sản đến lựa chọn bên mua. Điều này không chỉ góp phần hạn chế nguy cơ thất thoát mà còn tạo cơ sở để các bên liên quan chủ động đưa ra quyết định xử lý, tránh tâm lý e ngại, trì hoãn khiến khoản nợ ngày càng khó xử lý.

Cùng với đó, cần tăng hiệu quả phối hợp giữa ngân hàng, VAMC và các cơ quan có thẩm quyền trong giải quyết tranh chấp, thi hành án, hoàn thiện thủ tục tài sản. Với doanh nghiệp còn khả năng phục hồi, xử lý nợ nên gắn với phương án kinh doanh và dòng tiền khả thi. Với dự án không còn hiệu quả, cần sớm lựa chọn phương án chuyển nhượng, khai thác hoặc thanh lý phù hợp, hạn chế lãng phí nguồn lực.

Song song với đó, theo các chuyên gia, việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, tăng cường nguồn lực và mở rộng công cụ xử lý nợ cho VAMC càng trở nên cần thiết. Quyết định số 1413/QĐ-TTg về cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam, Quyết định số 1809/QĐ-TTg về tiếp tục hiện đại hóa hệ thống ngân hàng, xử lý các TCTD yếu kém, cùng Nghị định số 359/2026/NĐ-CP được kỳ vọng tạo cơ sở quan trọng để nâng cao năng lực và phát huy vai trò của VAMC trong xử lý nợ xấu, cơ cấu lại TCTD và phát triển thị trường mua bán nợ.

Theo ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch HĐTV VAMC, Nghị định 359 tiếp tục tạo khuôn khổ cho các hoạt động mua, thu hồi và xử lý nợ xấu… VAMC dự kiến chuyển từ xử lý từng khoản nợ sang góp phần kiến tạo thị trường mua bán nợ, đồng thời tăng cường kết nối giao dịch và quản trị dựa trên dữ liệu.

Xử lý nợ xấu hiệu quả không chỉ giúp các ngân hàng giảm áp lực rủi ro, củng cố chất lượng tài sản mà còn giải phóng nguồn vốn đang bị ứ đọng, tạo thêm nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh. Khi khuôn khổ pháp lý tiếp tục được hoàn thiện và thị trường mua bán nợ phát triển thực chất, dòng vốn sẽ có điều kiện luân chuyển hiệu quả hơn, góp phần bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế bền vững.