Chuyển dịch năng lượng xanh - “chìa khóa” kiến tạo đô thị sạch ở Việt Nam

Hướng đi tất yếu cho đô thị Việt Nam

Những năm qua, Việt Nam đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng như Luật Bảo vệ môi trường 2020, Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, cùng các kế hoạch hành động về giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng khí hậu. Đây là minh chứng cho quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Việt Nam trong kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ môi trường và thúc đẩy năng lượng xanh là nền tảng hướng tới kinh tế xanh, tuần hoàn và các-bon thấp.

Cần giải pháp đồng bộ từ quy hoạch, hạ tầng, công nghệ đến chính sách tài chính.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành, phát triển năng lượng xanh không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính, bảo đảm an ninh năng lượng, mà còn mở hướng bền vững cho các đô thị lớn. Việc sử dụng năng lượng sạch, giao thông xanh và công trình xanh không còn là xu hướng tương lai mà là nhiệm vụ của hiện tại.

Có những thời điểm, nồng độ bụi mịn PM2.5 tại Hà Nội năm 2024 đạt 40-50 µg/m³, cao gấp 2-3 lần khuyến nghị của WHO. Bộ đang xây dựng lộ trình siết chặt khí thải mô tô, xe máy: Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh áp dụng từ 1/7/2027, các đô thị khác từ 2028 - 2030.

Theo Chiến lược năng lượng quốc gia, đến 2030, năng lượng tái tạo sẽ chiếm 30-35% tổng công suất điện và 47% vào năm 2050. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng để đạt mục tiêu, cần đồng bộ từ quy hoạch, hạ tầng, công nghệ đến chính sách tài chính.

Tiềm năng lớn, rào cản không nhỏ

Ông Nguyễn Xuân Quy, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam nhận định, Việt Nam có tiềm năng lớn về điện mặt trời, điện gió, sinh khối... nhưng triển khai còn chậm do vướng cơ chế giá, hợp đồng điện trực tiếp và kết nối lưới. Bên cạnh đó, có tới trên 90% doanh nghiệp Việt là vừa và nhỏ, thiếu vốn đầu tư và tiếp cận chính sách khuyến khích.

Ông Trương Mạnh Tuấn, Phó Trưởng phòng Quản lý chất lượng môi trường (Cục Môi trường - Bộ TN&MT) cho biết, ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn vẫn nghiêm trọng. Cần thúc đẩy phương tiện điện, tăng tỷ lệ vận tải công cộng và áp dụng công trình xanh trong xây dựng đô thị.

Tỷ lệ vận tải hành khách công cộng ở Hà Nội mới đạt 19,5%, TP. Hồ Chí Minh khoảng 7%. Mục tiêu 2030 phải đạt 45 - 50% và 25%. Khoảng cách này cho thấy cần đầu tư mạnh mẽ hơn cho hạ tầng và cơ chế hỗ trợ, ông Lê Văn Đạt, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược - Bộ Xây dựng chia sẻ.

Về phía doanh nghiệp, bà Trần Thủy Tiên, Giám đốc Phát triển thị trường Constant Energy Việt Nam cho biết, chính sách mua bán điện trực tiếp giữa nhà đầu tư và doanh nghiệp vẫn thiếu hành lang pháp lý. Các dự án điện mặt trời mái nhà cho sản xuất công nghiệp còn chậm triển khai. Nhiều doanh nghiệp sản xuất đang chịu sức ép từ tiêu chuẩn ESG của đối tác quốc tế. Chúng tôi sẵn sàng đầu tư năng lượng sạch, nhưng cần cơ chế giá điện ổn định, minh bạch, cùng tín dụng xanh ưu đãi.

TP. Hồ Chí Minh nghiên cứu mô hình “thành phố điện mặt trời” với hơn 1 triệu m² mái nhà được lắp pin năng lượng.

Theo chuyên gia, để kiến tạo “thành phố sạch”, Việt Nam cần tập trung ba nhóm giải pháp đó là: Kiểm soát khí thải giao thông, khuyến khích phương tiện điện; Phát triển hạ tầng năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời mái nhà và điện gió gần bờ; Tăng cường quy hoạch công trình xanh và đô thị sinh thái theo tiêu chuẩn quốc tế.

Nhiều địa phương đã bắt đầu vào cuộc. Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030, có 75 - 80% số ngày trong năm đạt chất lượng không khí tốt và trung bình. TP. Hồ Chí Minh nghiên cứu mô hình “thành phố điện mặt trời” với hơn 1 triệu m² mái nhà được lắp pin năng lượng. Bình Thuận, Ninh Thuận, Bà Rịa - Vũng Tàu phát triển cụm điện gió – điện mặt trời kết hợp đô thị sinh thái ven biển.

Theo Cục Điện lực và Năng lượng tái tạo, Việt Nam đang ở nhóm 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng năng lượng tái tạo nhanh nhất châu Á.

Chuyển dịch năng lượng xanh không chỉ giúp Việt Nam giảm phát thải khí nhà kính, mà còn mở ra cơ hội kinh tế mới, tạo hàng chục nghìn việc làm và thu hút vốn đầu tư lớn.

Để hiện thực hóa mục tiêu Net Zero 2050, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, hạ tầng lưu trữ điện, lưới thông minh và cơ chế tín dụng xanh, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về tiêu dùng bền vững.