Cú sốc năng lượng và bài toán kiểm soát lạm phát

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính chủ trì phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 3/2026 - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Giá năng lượng tăng kéo CPI đi lên

Biến động của thị trường năng lượng toàn cầu đã nhanh chóng phản ánh vào mặt bằng giá trong nước. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), CPI tháng 3/2026 tăng 1,23% so với tháng trước và tăng 4,65% so với cùng kỳ năm trước; bình quân quý I/2026 tăng 3,51%.

Đáng chú ý, có tới 9/11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tính CPI ghi nhận giá tăng, trong đó nhóm giao thông tăng tới 12,85% so với tháng trước, là yếu tố tác động lớn nhất làm CPI chung tăng 1,28 điểm phần trăm. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc giá xăng tăng 29,72% và giá dầu diesel tăng 57,03% theo xu hướng giá thế giới.

Tác động của giá năng lượng không chỉ dừng lại ở nhóm giao thông. Trong tháng 3, giá dịch vụ giao thông công cộng tăng 6,53%, trong đó vận tải hàng không tăng 23,19%, đường sắt tăng 13,92%… phản ánh rõ chi phí nhiên liệu đã lan sang lĩnh vực vận tải. Chi phí nhiên liệu tăng cũng kéo theo chi phí đầu vào, chi phí chế biến, vận chuyển và vận hành dịch vụ, như thể hiện qua việc giá ăn uống ngoài gia đình tháng 3 tăng 1,17%. Như vậy, cơ chế truyền dẫn của giá năng lượng tới lạm phát đã diễn ra rõ rệt: từ xăng dầu sang vận tải, rồi lan sang dịch vụ tiêu dùng và chi phí sinh hoạt.

Tốc độ tăng, giảm CPI tháng 3/2026 so với tháng trước

Chủ động nguồn cung để tránh “sốc kép”

Trước cú sốc năng lượng toàn cầu, bài toán đặt ra không chỉ là giá, mà còn là bảo đảm nguồn cung để tránh đứt gãy.

Tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 3/2026 diễn ra ngày 4/4, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết xung đột tại Trung Đông đã gây ra những hệ lụy lớn đối với thị trường năng lượng, với quy mô và mức độ ảnh hưởng đến nay đã vượt qua cơn sốc dầu mỏ những năm 1970.

Để đối phó với tình hình đó, từ đầu tháng 3/2026, Bộ Chính trị, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công Thương xây dựng 2 kịch bản điều hành xăng dầu gồm: Kịch bản dưới 4 tuần (trong tháng 3) và kịch bản dài hơn 4 tuần (có thể là kéo dài đến cuối tháng 4).

Trên cơ sở đó, cơ quan quản lý đã xây dựng các phương án điều hành xăng dầu, đồng thời thực hiện điều hành theo các nguyên tắc bảo đảm an ninh năng lượng, đảm bảo nguồn cung; cập nhật tình hình giá thị trường thế giới để điều hành giá xăng dầu phù hợp với diễn biến thực tiễn, đảm bảo giá cả ổn định, hài hòa lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Bộ Công Thương đã tham mưu Chính phủ ban hành 2 nghị quyết (Nghị quyết số 36 và Nghị quyết số 55) về điều hành năng lượng. Bộ Công Thương cũng phối hợp với Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ ban hành Nghị quyết tạm ứng ngân sách cho Quỹ bình ổn giá xăng dầu (Quỹ BOG) để tiếp tục thực hiện bình ổn giá mặt hàng xăng, dầu.

Các giải pháp được triển khai gồm tăng cường năng lực sản xuất trong nước, đa dạng hóa nguồn cung và nguồn nhập khẩu, phát triển thêm các nguồn năng lượng tái tạo như xăng sinh học E5, đồng thời nâng cao năng lực dự trữ và quản trị rủi ro, tăng cường ứng dụng công nghệ, phân tích dữ liệu, dự báo và điều hành thị trường.

Về nguồn cung, các số liệu cho thấy trạng thái chủ động đang được duy trì. Trong tháng 3, lượng nhập khẩu xăng dầu đạt khoảng 3,2 triệu m³, trong khi tồn kho duy trì ở mức 2,6–2,8 triệu m³; sản lượng khai thác trong nước tăng khoảng 10%. Đáng chú ý, Nhà máy lọc dầu Dung Quất bảo đảm nguyên liệu cho sản xuất đến hết tháng 4 và tháng 5; Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn bảo đảm đến hết tháng 4.

Với các điều kiện này, Bộ Công Thương khẳng định nguồn cung xăng dầu trong nước đủ đáp ứng nhu cầu sản xuất và tiêu dùng đến hết tháng 4/2026. Đồng thời đang nỗ lực điều hành và xây dựng kịch bản cho các tháng tiếp theo.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân trả lời các câu hỏi của báo chí tại họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 3/2026 - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Bảo đảm điện cho sản xuất trong mùa cao điểm

Chỉ đạo của lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đều nhấn mạnh quan điểm: Tuyệt đối không được để thiếu điện.

“Đây là một mục tiêu vô cùng khó khăn nhưng chúng ta phải cố gắng đạt được”, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nói và cho biết, để chuẩn bị cho cung ứng điện năm 2026, Bộ Công Thương đã phê duyệt phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia năm 2026 tại Quyết định số 3477/QĐ-BCT ngày 28/11/2025.

Theo đó, tổng sản lượng điện cả năm ước đạt khoảng 350 tỷ kWh, tăng 7,92% so với năm 2025. Riêng đối với các tháng cao điểm mùa khô, Bộ Công Thương đã chuẩn bị các phương án dự phòng để điều hành với mức tăng trưởng phụ tải điện lên tới 14,1%. Trong tháng 4/2026, nhu cầu điện dự kiến tăng khoảng 6,07% so với cùng kỳ, còn thực tế 3 tháng đầu năm đã ghi nhận mức tăng trưởng phụ tải khoảng 6,5%.

Cùng với đó, Bộ Công Thương cũng đã thực hiện một số giải pháp bám sát, theo dõi, dự báo, kiểm tra, rà soát… để chuẩn bị cho các phương án và công tác chuẩn bị bảo đảm cung ứng điện. Kết quả kiểm tra cho thấy, các tập đoàn, tổng công ty và các đơn vị có liên quan đã chủ động chuẩn bị đầy đủ phương án đảm bảo cung ứng điện; rà soát, kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị, xử lý các khiếm khuyết nếu có và thực hiện các giải pháp nâng cao độ tin cậy vận hành, ứng dụng công nghệ giám sát thiết bị và vận hành theo tình trạng, chuẩn bị đầy đủ vật tư, thiết bị dự phòng, tăng cường kiểm tra cả các điểm xung yếu.

“Với sự tập trung chỉ đạo của Chính phủ, sự hướng dẫn của Bộ Công Thương, và sự chuẩn bị đầy đủ, chúng tôi tin tưởng rằng việc cung ứng điện cả năm 2026 sẽ được đảm bảo”, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh.

Tuy nhiên, hệ thống điện đang đối mặt với một số hạn chế và khó khăn như ảnh hưởng của El Nino khiến thủy văn khó dự báo chính xác, khó khăn trong cung cấp nhiên liệu cho phát điện, cùng với yêu cầu vận hành đa mục tiêu của các hồ thủy điện. Những yếu tố này tiềm ẩn nguy cơ thiếu hụt công suất trong các thời kỳ cao điểm, đặc biệt trong mùa khô.

Để bảo đảm cung ứng điện, Bộ Công Thương yêu cầu các đơn vị lập kế hoạch huy động tối ưu các nguồn điện, đặc biệt là thủy điện (kể cả các thủy điện nhỏ) trong các giờ cao điểm để đáp ứng nhu cầu phụ tải. Đồng thời, các đơn vị điện lực phải tăng cường kiểm tra, củng cố lưới điện, chuẩn bị đầy đủ nhân lực và vật tư để xử lý nhanh các bất thường, sự cố.

Một giải pháp quan trọng khác là điều chỉnh nhu cầu sử dụng điện. Các tổng công ty điện lực được yêu cầu làm việc với khách hàng doanh nghiệp để thỏa thuận giảm nhu cầu sử dụng điện vào giờ cao điểm, đồng thời đề nghị hỗ trợ từ các nguồn điện dự phòng tại chỗ.

Cùng với đó, Bộ Công Thương khuyến cáo người dân, cơ quan và doanh nghiệp sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, như tắt thiết bị không cần thiết, sử dụng thiết bị hiệu suất cao, đặt nhiệt độ điều hòa hợp lý và chuyển nhu cầu sử dụng điện không cấp thiết ra khỏi các khung giờ cao điểm (từ 14h–17h và 19h–23h).

Ngoài ra, công tác tuyên truyền và triển khai các chương trình quản lý nhu cầu điện tiếp tục được đẩy mạnh nhằm hình thành thói quen sử dụng điện hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả trong toàn xã hội.

Nỗ lực giảm thiểu các tác động

Diễn biến CPI quý I/2026 cho thấy năng lượng đang là yếu tố tác động lớn tới mặt bằng giá. Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục biến động, đặc biệt là rủi ro địa chính trị và gián đoạn chuỗi cung ứng, áp lực từ giá năng lượng vẫn hiện hữu.

Tuy nhiên, việc chủ động điều hành xăng dầu, bảo đảm nguồn cung và kiểm soát hệ thống điện đang giúp Việt Nam giảm thiểu tác động từ các cú sốc bên ngoài. Thực tế cho thấy, dù giá xăng dầu tăng mạnh trong tháng 3, thị trường trong nước vẫn được duy trì ổn định, không xảy ra tình trạng thiếu hụt, qua đó góp phần hạn chế tác động lan tỏa tới lạm phát.

Trong bối cảnh đó, năng lực điều hành năng lượng đang trở thành một trong những trụ cột quan trọng giúp ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh trong năm 2026.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, trong bối cảnh tình hình thế giới dự báo còn diễn biến phức tạp, khó lường, chúng ta cần tiếp tục theo dõi sát, nắm chắc tình hình, tăng cường năng lực phân tích, dự báo, chủ động có giải pháp "xoay chuyển tình thế, chuyển đổi trạng thái", ứng phó kịp thời, linh hoạt, hiệu quả trên tất cả các lĩnh vực, giảm thiểu các tác động, ảnh hưởng tiêu cực từ bên ngoài.

Theo đó, cần tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp bảo đảm cân đối cung cầu, tuyệt đối không để xảy ra thiếu hụt, đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng (cả xăng dầu, điện, than, khí); vận hành an toàn, tối ưu hóa công suất các nhà máy lọc dầu trong nước; điều hành phù hợp chính sách giá xăng dầu, thuế, phí liên quan; tăng cường kiểm tra, giám sát, không để đầu cơ, găm hàng, trục lợi chính sách, nâng giá bất hợp lý.

Về lâu dài, cần tập trung triển khai các giải pháp chuyển đổi năng lượng, nâng cao năng lực dự trữ chiến lược, xây dựng hệ thống quản trị năng lượng thông minh, hiệu quả; hình thành hệ thống kho dự trữ dầu thô quốc gia quy mô lớn; tăng cường hợp tác, đa dạng hóa nguồn cung từ các thị trường ổn định, giúp giảm thiểu rủi ro…