Đề xuất cơ chế hỗ trợ lãi suất với doanh nghiệp đổi mới công nghệ

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, Nghị quyết số 57 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của mô hình tăng trưởng mới. Để hiện thực hóa mục tiêu này cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ nghiên cứu, phát triển công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, xây dựng hạ tầng đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực đến hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Theo Bộ trưởng, doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, vì vậy các chính sách phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, xây dựng cơ chế và hạ tầng dùng chung nhằm giảm chi phí đầu tư, tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh. Mục tiêu của chương trình hỗ trợ lãi suất vay thông qua NATIF là khuyến khích doanh nghiệp đầu tư ứng dụng, chuyển giao và đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất lao động, không chỉ đối với doanh nghiệp khoa học và công nghệ mà cả những doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư công nghệ mới.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân tại Hội thảo. Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ

Trình bày tại Hội thảo, ông Bùi Quang Minh, Giám đốc Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF), Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, việc triển khai nhiệm vụ hỗ trợ lãi suất vay nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 cũng như các nghị định hướng dẫn thi hành. Thực tiễn cho thấy nhu cầu đầu tư đổi mới công nghệ của doanh nghiệp ngày càng lớn, trong khi chi phí lãi vay vẫn là một trong những rào cản quan trọng, nhất là với các dự án có quy mô đầu tư lớn và thời gian thu hồi vốn dài.

Theo ông Bùi Quang Minh, bản chất của cơ chế này là Nhà nước không cấp phát vốn, không thay ngân hàng cho vay và cũng không thay doanh nghiệp đầu tư, mà chỉ hỗ trợ một phần chi phí lãi vay để khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư đổi mới công nghệ. Cơ chế được xây dựng theo nguyên tắc thị trường, trong đó ngân hàng thương mại vẫn thực hiện đầy đủ việc thẩm định, quyết định cho vay, quản trị rủi ro và thu hồi nợ theo quy định, còn Quỹ NATIF hỗ trợ một phần chi phí lãi vay từ nguồn ngân sách nhà nước.

Đây cũng là điểm đáng chú ý của chương trình khi vừa tạo điều kiện giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp, vừa phát huy vai trò của hệ thống ngân hàng trong phân bổ tín dụng. Theo phương án được trình bày tại Hội thảo, doanh nghiệp muốn được hỗ trợ phải có hợp đồng tín dụng đã ký với tổ chức tín dụng hoạt động hợp pháp tại Việt Nam, đồng thời đáp ứng các điều kiện về tư cách pháp nhân, năng lực triển khai dự án và cam kết sử dụng vốn đúng mục đích.

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ

Về mức hỗ trợ, doanh nghiệp được đề xuất hỗ trợ bằng 50% lãi suất vay theo hợp đồng tín dụng nhưng không vượt quá 6%/năm, thời gian hỗ trợ tối đa 5 năm kể từ ngày Quỹ phê duyệt và khoản vay phải còn thời hạn tối thiểu 12 tháng. Theo ví dụ được đưa ra tại Hội thảo, nếu doanh nghiệp vay vốn với lãi suất thương mại 10%/năm thì Quỹ NATIF sẽ hỗ trợ 5%, doanh nghiệp chỉ phải chi trả 5% còn lại.

Các dự án được xem xét hỗ trợ phải đáp ứng nhiều tiêu chí như tính khả thi, hiệu quả kinh tế - xã hội, khả năng nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh; đồng thời ưu tiên các dự án sử dụng công nghệ thuộc Danh mục công nghệ khuyến khích chuyển giao, công nghệ cao được ưu tiên đầu tư phát triển và công nghệ chiến lược. Đối với giai đoạn thí điểm, Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến lựa chọn các doanh nghiệp có khoản vay từ 3-5 năm, đã ký hợp đồng tín dụng từ ngày 1/7/2025, có xếp hạng tín nhiệm từ A- trở lên theo đánh giá của ngân hàng cho vay và dự án tạo mức tăng giá trị gia tăng từ 7% trở lên để phục vụ công tác đánh giá, hoàn thiện cơ chế.

Theo quy trình dự kiến, doanh nghiệp trước hết vay vốn và ký hợp đồng tín dụng với ngân hàng. Sau đó, doanh nghiệp nộp hồ sơ trực tuyến tới Quỹ NATIF để được Hội đồng xét duyệt đánh giá. Nếu được phê duyệt, Quỹ, doanh nghiệp và ngân hàng sẽ ký hợp đồng hỗ trợ lãi suất ba bên. Kinh phí hỗ trợ sẽ được Quỹ giải ngân theo từng kỳ trả nợ thông qua tài khoản chuyên dùng mở tại chính ngân hàng cho vay. Quỹ và ngân hàng sẽ phối hợp giám sát quá trình triển khai dự án, sử dụng vốn và thực hiện nghĩa vụ trả nợ của doanh nghiệp trước khi quyết toán, thanh lý hợp đồng và đánh giá hiệu quả dự án.

Để bảo đảm việc triển khai minh bạch, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đưa ra các phương án kiểm soát rủi ro đối với cả Quỹ NATIF, ngân hàng thương mại và doanh nghiệp. Trong đó, đối với các tổ chức tín dụng, trách nhiệm được đặt ra là thực hiện đúng quy định về thẩm định, cấp tín dụng, quản lý khoản vay, kiểm tra việc sử dụng vốn, phối hợp cung cấp thông tin, đối chiếu dữ liệu và báo cáo định kỳ với Quỹ. Trường hợp phát sinh vi phạm dẫn đến hỗ trợ sai đối tượng hoặc sai điều kiện, tổ chức tín dụng và các cá nhân liên quan sẽ phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Theo kế hoạch dự kiến, chương trình sẽ được triển khai thí điểm đối với 20 doanh nghiệp đến hết tháng 9/2026 nhằm đánh giá tính khả thi của cơ chế, quy trình phối hợp giữa Quỹ, ngân hàng và doanh nghiệp trước khi xem xét hoàn thiện và mở rộng phạm vi áp dụng.