Điện mặt trời: Dòng vốn xanh giúp doanh nghiệp có thêm động lực đầu tư

Ảnh minh họa - Nguồn: Internet

Không chỉ là bài toán tiền điện

Theo TS. Nguyễn Huy Hoạch, Hội đồng khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam, trong nhiều năm, điện mặt trời mái nhà từng được nhìn chủ yếu dưới góc độ một giải pháp tiết kiệm chi phí. Nay cách nhìn đã thay đổi. Với một nhà máy, cơ sở sản xuất, kho logistics hay tòa nhà thương mại có nhu cầu sử dụng điện lớn vào ban ngày, hệ thống điện mặt trời có thể giúp doanh nghiệp chủ động hơn về nguồn điện, giảm một phần chi phí mua điện và từng bước giảm dấu chân carbon trong hoạt động sản xuất.

Quan trọng hơn, khi các thị trường xuất khẩu ngày càng quan tâm tới phát thải trong toàn bộ chuỗi cung ứng, năng lượng sử dụng trong nhà máy đã trở thành một phần của năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp không thể chỉ quan tâm đến giá thành sản phẩm mà còn phải trả lời câu hỏi sản phẩm đó được tạo ra bằng nguồn năng lượng nào. Chính vì vậy, đầu tư hệ thống điện mặt trời đang chuyển từ một khoản chi phí sang một khoản đầu tư có tính chiến lược.

Khung chính sách cũng đang được hoàn thiện theo hướng tạo thêm dư địa cho năng lượng tái tạo. Nghị định 243/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 26/6/2026, tiếp tục sửa đổi, bổ sung các quy định về phát triển điện năng lượng tái tạo, năng lượng mới và cơ chế mua bán điện trực tiếp.

Tuy nhiên, chính sách chỉ mở đường và để doanh nghiệp thực sự bước vào con đường chuyển đổi năng lượng xanh vẫn cần một yếu tố quyết định đó là vốn.

Khi ngân hàng trở thành “đòn bẩy” xanh

Đầu tư một hệ thống điện mặt trời có thể tạo ra hiệu quả trong nhiều năm, nhưng doanh nghiệp phải bỏ ra một khoản vốn tương đối lớn ngay từ đầu. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây không phải lúc nào cũng là khoản tiền có thể dễ dàng lấy từ dòng tiền kinh doanh.

Nếu phải dùng toàn bộ vốn tự có để đầu tư, doanh nghiệp có thể phải trì hoãn kế hoạch mở rộng nhà xưởng, mua máy móc hoặc bổ sung vốn lưu động.

Bởi vậy, tín dụng ngân hàng có thể đóng vai trò như một chiếc cầu nối giữa nhu cầu chuyển đổi xanh và khả năng tài chính thực tế của doanh nghiệp.

Hình ảnh minh họa được tạo bởi AI

Vietcombank đang cho thấy rõ hơn xu hướng này. Theo công bố mới nhất, từ ngày 7/8/2026, ngân hàng triển khai chương trình tín dụng quy mô 50.000 tỷ đồng, hướng tới các lĩnh vực ưu tiên, động lực tăng trưởng mới và doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đáng chú ý, nhóm khách hàng được chương trình hướng tới bao gồm các dự án thuộc danh mục phân loại xanh theo quy định của pháp luật. Lãi suất được công bố thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với mức lãi suất cho vay bình quân cùng kỳ hạn của Vietcombank trong từng thời kỳ. Điều này có ý nghĩa không nhỏ với doanh nghiệp đang tính toán đầu tư vào năng lượng tái tạo.

Đại diện Vietcombank chia sẻ, thay vì nhìn khoản đầu tư điện mặt trời như một khoản chi ngay lập tức, doanh nghiệp có thể tiếp cận vốn tín dụng để phân bổ chi phí đầu tư theo thời gian. Hiệu quả tiết kiệm năng lượng tạo ra trong quá trình vận hành, về nguyên tắc, có thể trở thành một phần nguồn lực để doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tài chính. Nói cách khác, ngân hàng không chỉ cung cấp tiền cho doanh nghiệp mua thiết bị. Dòng vốn tín dụng đang góp phần biến một yêu cầu về môi trường thành một quyết định đầu tư có thể tính toán được về kinh tế.

Trong thực tế, nhu cầu vay vốn để đầu tư hệ thống điện mặt trời của doanh nghiệp không giống nhau. Quy mô nhà máy, công suất hệ thống, thời gian sử dụng điện, khả năng trả nợ và hiệu quả dự án đều phải được tính toán.

Theo thông tin được doanh nghiệp và thị trường quan tâm, tỷ lệ tài trợ có thể lên tới khoảng 70% giá trị đầu tư trong một số phương án tín dụng phù hợp. Tuy nhiên, mức vay cụ thể vẫn phụ thuộc vào hồ sơ tín dụng, phương án đầu tư, tài sản bảo đảm và quy định của từng sản phẩm ngân hàng.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận này giúp giảm áp lực vốn ban đầu. Nếu một dự án có tổng mức đầu tư 10 tỷ đồng, việc có thể huy động một phần đáng kể từ ngân hàng sẽ giúp doanh nghiệp không phải “rút ruột” toàn bộ vốn tự có.

Theo các chuyên gia năng lượng, doanh nghiệp không nên chạy theo tỷ lệ vay cao nhất. Một hệ thống điện mặt trời chỉ thực sự hiệu quả khi công suất được thiết kế sát với nhu cầu sử dụng, chất lượng thiết bị bảo đảm, thời gian vận hành đủ dài và dòng tiền tiết kiệm được tính toán thực tế.

Đây cũng là điểm ngân hàng có thể đóng vai trò quan trọng hơn một đơn vị cung cấp vốn đơn thuần. Một khoản tín dụng xanh tốt không chỉ dựa trên tài sản thế chấp mà cần nhìn vào chất lượng dự án, dòng tiền, hiệu quả sử dụng năng lượng và khả năng trả nợ.

Thực tế cho thấy Vietcombank không phải mới tham gia vào lĩnh vực tài chính xanh. Theo báo cáo phát triển bền vững của ngân hàng, đến cuối năm 2024, dư nợ cho các dự án xanh đạt khoảng 47.600 tỷ đồng, trong đó vốn dành cho các dự án năng lượng tái tạo và năng lượng sạch chiếm 84,7% dư nợ xanh. Dư nợ tín dụng xanh đã tăng hơn 4 lần so với năm 2020.

Điều doanh nghiệp cần lúc này không chỉ là “ngân hàng có cho vay hay không”, mà là có một sản phẩm tín dụng phù hợp với vòng đời của dự án năng lượng hay không. Một hệ thống điện mặt trời có thời gian khai thác dài. Vì vậy, kỳ hạn vay, lãi suất, phương thức giải ngân, thời gian trả nợ và cách đánh giá dòng tiền cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của dự án.

Điện mặt trời mái nhà đang đứng trước một cơ hội mới đó là chính sách tạo hành lang, công nghệ ngày càng hoàn thiện, trong khi sức ép giảm chi phí và giảm phát thải ngày càng lớn. Nhưng để cơ hội trở thành năng lực sản xuất thực tế, doanh nghiệp cần nhiều hơn một quyết tâm. Và khi ngân hàng cùng doanh nghiệp chia sẻ mục tiêu giảm chi phí, giảm phát thải và nâng sức cạnh tranh thì những mái nhà nhà máy hôm nay có thể trở thành một phần của hạ tầng năng lượng xanh ngày mai.