Đưa ngoại giao khoa học công nghệ thành đòn bẩy phát triển công nghệ chiến lược

Phát biểu tại Phiên thảo luận, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, ngoại giao khoa học công nghệ được kỳ vọng phát huy vai trò mở đường, kết nối và kiến tạo, góp phần nâng cao năng lực khoa học công nghệ, thúc đẩy nội lực quốc gia, bảo đảm an ninh công nghệ và nâng cao vị thế Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Theo Bộ trưởng, quán triệt chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, ngoại giao khoa học công nghệ phải trở thành nhiệm vụ thường xuyên của ngành đối ngoại. Ngoại giao không chỉ tìm kiếm nguồn vốn mà còn phải chủ động tìm kiếm tri thức, công nghệ, người tài và các mô hình phát triển hiệu quả; xây dựng mạng lưới đối tác công nghệ, kết nối viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và chuyên gia quốc tế, đồng thời theo dõi sát các xu hướng công nghệ, tiêu chuẩn và chính sách mới để đưa những tri thức, công nghệ phù hợp về phục vụ phát triển đất nước.

Toàn cảnh Phiên thảo luận "Ngoại giao khoa học công nghệ góp phần kiến tạo năng lực phát triển quốc gia". Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ

Bộ trưởng Bộ Ngoại giao cũng cho biết thời gian qua, công tác ngoại giao khoa học công nghệ đã đạt nhiều kết quả tích cực, từ mở rộng hợp tác với các đối tác công nghệ hàng đầu, thúc đẩy kết nối doanh nghiệp, viện, trường đến phát huy mạng lưới hơn 5.000 chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài phục vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Đóng góp tại phiên thảo luận, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương cho rằng thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển mới, trong đó năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia không còn được quyết định chủ yếu bởi tài nguyên hay lao động giá rẻ mà bởi khả năng tiếp cận, sáng tạo và làm chủ các công nghệ chiến lược. Theo Thứ trưởng, Việt Nam không thể chỉ mua, thuê hay tham gia gia công mà phải từng bước làm chủ các công nghệ lõi, bởi đây là yếu tố quyết định năng lực tự chủ, sức cạnh tranh và an ninh quốc gia.

Thứ trưởng cho biết, mặc dù sản phẩm công nghệ cao hiện chiếm tỷ trọng lớn trong kim ngạch xuất khẩu, song phần giá trị gia tăng cao và các công nghệ cốt lõi vẫn chủ yếu thuộc về khu vực đầu tư nước ngoài. Do đó, điều Việt Nam cần hướng tới không chỉ là sản xuất nhiều hơn mà là làm chủ được công nghệ lõi để tạo ra giá trị gia tăng cao cho nền kinh tế. Đây cũng là yêu cầu tất yếu để đất nước bứt phá trong kỷ nguyên phát triển mới. Theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Việt Nam đã xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược và 30 nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược, với định hướng mỗi công nghệ phải gắn với một bài toán lớn của quốc gia, tạo ra sản phẩm cụ thể và do doanh nghiệp dẫn dắt để từng bước hình thành năng lực công nghệ quốc gia.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương tại sự kiện. Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ

Theo lãnh đạo Bộ Khoa học và Công nghệ, bên cạnh những thuận lợi về thể chế và sự hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo tại hơn 20 quốc gia, Việt Nam vẫn còn nhiều khoảng trống như thiếu công nghệ lõi ở nhiều lĩnh vực quan trọng, thiếu các tổng công trình sư và chuyên gia đầu ngành, thiếu kết nối sâu với các tập đoàn công nghệ lớn, đồng thời cần mở rộng thị trường quốc tế để doanh nghiệp công nghệ Việt Nam tham gia cạnh tranh toàn cầu. Trong bối cảnh đó, ngoại giao khoa học công nghệ cần chuyển từ thúc đẩy hợp tác nghiên cứu mang tính học thuật sang đưa tri thức, công nghệ, nhân lực chất lượng cao, vốn đầu tư và mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu về Việt Nam, qua đó rút ngắn thời gian, chi phí và nguồn lực trên con đường làm chủ công nghệ chiến lược.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương đề xuất các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục chủ động mở rộng kết nối với các tập đoàn công nghệ, viện nghiên cứu, quỹ đầu tư và công ty công nghệ lớn đầu tư tại Việt Nam nhằm thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và nâng cao khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam. Cùng với đó là phát huy hiệu quả mạng lưới chuyên gia, trí thức người Việt Nam ở nước ngoài và tăng cường cung cấp thông tin về xu hướng công nghệ, chính sách kiểm soát xuất khẩu, tiêu chuẩn và rào cản kỹ thuật mới để phục vụ công tác hoạch định chính sách và triển khai các nhiệm vụ phát triển khoa học, công nghệ trong nước.