Giá phân bón tăng mạnh: Nông dân gặp khó khăn, lợi nhuận bị bào mòn

Theo đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tại khu vực phía Nam, giá phân bón chủ lực đều ghi nhận mức tăng đáng kể. Cụ thể, phân DAP Trung Quốc đạt 1,02 triệu đồng/bao 50 kg, tăng gần 94 nghìn đồng so với tháng trước; DAP Hàn Quốc lên tới 1,32 triệu đồng/bao, tăng hơn 116 nghìn đồng. Ở nhóm phân đạm, urê Trung Quốc tăng gần 78 nghìn đồng lên khoảng 633 nghìn đồng/bao, trong khi urê Phú Mỹ tăng 80 nghìn đồng, lên gần 700 nghìn đồng/bao. Các dòng NPK cũng tăng thêm từ 78 - 92 nghìn đồng/bao.

Giá phân bón nông nghiệp đang neo ở mức cao

Những con số này cho thấy xu hướng tăng giá không còn mang tính cục bộ mà đã lan rộng trên toàn thị trường phân bón. Đây là tín hiệu cho thấy áp lực chi phí đầu vào đang gia tăng mạnh mẽ, tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất của hàng triệu hộ nông dân.

Thực tế, phân bón là một trong những yếu tố chi phí chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất nông nghiệp. Với mức tăng từ 70 - 120 nghìn đồng/bao như hiện nay, tổng chi phí mỗi vụ của nông dân bị đội lên đáng kể. Tuy nhiên, trong khi chi phí đầu vào tăng nhanh, giá đầu ra của nhiều loại nông sản lại chưa có sự cải thiện tương ứng.

Đặc biệt với mặt hàng lúa gạo đang là ngành hàng có số lượng hộ nông dân tham gia sản xuất lớn nhất, giá lúa trong thời gian qua vẫn duy trì ở mức thấp, thậm chí có thời điểm chững lại do nguồn cung dồi dào và nhu cầu thị trường chưa bứt phá.

Ông Nguyễn Văn Long, hộ nông dân trồng lúa tại Hưng Yên chia sẻ, giá phân bón tăng liên tục nhưng giá lúa bán ra không tăng, thậm chí có lúc còn giảm. Làm ra hạt lúa giờ gần như không còn lãi, nhiều vụ mùa chỉ hòa vốn.

Theo các hiệp hội ngành hàng, đây chính là tình trạng “gánh kép” mà nông dân đang phải đối mặt đó là chi phí đầu vào tăng cao trong khi giá bán sản phẩm không tăng tương ứng. Điều này khiến biên lợi nhuận bị thu hẹp nhanh chóng, thậm chí chuyển sang âm nếu năng suất không đạt kỳ vọng.

Không chỉ dừng lại ở nông dân, tác động của việc giá phân bón tăng còn lan sang toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp, từ doanh nghiệp chế biến đến xuất khẩu.

Cần có những giải pháp đồng bộ nhằm giảm thiểu thiệt hại cho cả nông dân và doanh nghiệp

Theo PGS.TS. Châu Minh Khôi, Phó Hiệu trưởng Trường Nông nghiệp - Đại học Cần Thơ, việc chi phí đầu vào tăng mạnh sẽ khiến nông dân có xu hướng giảm lượng phân bón hoặc sử dụng các loại phân giá rẻ, kém chất lượng. Điều này có thể dẫn tới suy giảm năng suất và chất lượng nông sản, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung nguyên liệu cho doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu.

Ở góc độ doanh nghiệp, đại diện Tổng công ty Lương thực miền Nam (Vinafood 2) cho biết, chi phí đầu vào tăng không chỉ khiến giá thành sản xuất lúa cao hơn mà còn tạo áp lực lên giá thu mua nguyên liệu. Doanh nghiệp đang gặp áp lực đó là nếu nâng giá thu mua để hỗ trợ nông dân thì giảm sức cạnh tranh xuất khẩu, nhưng nếu không nâng giá thì nguy cơ thiếu hụt nguồn cung hoặc giảm chất lượng là điều khó tránh khỏi.

Như vậy, bài toán không còn là câu chuyện riêng của người nông dân mà đã trở thành vấn đề của toàn bộ ngành nông nghiệp.

Trước thực trạng này, các chuyên gia cho rằng cần có những giải pháp đồng bộ nhằm giảm thiểu thiệt hại cho cả nông dân và doanh nghiệp.

Trước hết, về phía quản lý Nhà nước, cần tăng cường kiểm soát thị trường phân bón, đảm bảo minh bạch về giá cả và nguồn cung, hạn chế tình trạng đầu cơ, tăng giá bất hợp lý. Đồng thời, có thể xem xét các chính sách hỗ trợ như giãn, hoãn thuế hoặc phí đối với vật tư đầu vào trong những giai đoạn biến động mạnh.

Bên cạnh đó, việc thúc đẩy sử dụng phân bón hiệu quả và phát triển phân hữu cơ là hướng đi cần thiết. Nếu áp dụng kỹ thuật bón phân hợp lý, nông dân có thể giảm từ 10-20% lượng phân vô cơ mà vẫn đảm bảo năng suất. Đây là giải pháp vừa giảm chi phí, vừa hướng tới sản xuất bền vững, PGS.TS. Châu Minh Khôi cho biết thêm.

Ở góc độ thị trường, cần đẩy mạnh liên kết chuỗi giữa doanh nghiệp và nông dân. Thông qua hợp đồng bao tiêu, hỗ trợ vật tư đầu vào hoặc tín dụng, doanh nghiệp có thể giúp người trồng giảm bớt rủi ro biến động giá, đồng thời đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định.

Ngoài ra, một giải pháp mang tính căn cơ là nâng cao giá trị gia tăng của nông sản thông qua chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường xuất khẩu. Khi giá trị đầu ra được cải thiện, áp lực từ chi phí đầu vào sẽ phần nào được bù đắp.

Rõ ràng, việc giá phân bón tăng không chỉ là câu chuyện thị trường mà còn là thách thức đối với sự ổn định của sản xuất nông nghiệp. Nếu không có giải pháp kịp thời, nguy cơ giảm lợi nhuận, thua lỗ và thu hẹp sản xuất ở các hộ nông dân là hoàn toàn hiện hữu.

Quan trọng hơn, cần nhìn nhận nông dân là mắt xích trung tâm của chuỗi giá trị. Khi “sức chống chịu” của người sản xuất suy giảm, toàn bộ hệ thống sẽ bị ảnh hưởng. Do đó, bài toán đặt ra không chỉ là kiểm soát giá phân bón, mà là tái cân bằng lại mối quan hệ giữa đầu vào và đầu ra, giữa nông dân và doanh nghiệp. Chỉ khi người trồng có lợi nhuận hợp lý, sản xuất nông nghiệp mới có thể duy trì ổn định và phát triển bền vững trong dài hạn.