Giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô trước nhiều “cơn gió ngược”

Biến số khó lường từ môi trường bên ngoài

Bức tranh kinh tế quốc tế những tháng đầu năm 2026 tiếp tục cho thấy mức độ bất định gia tăng. Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông làm dấy lên nguy cơ gián đoạn các tuyến vận tải biển và hàng không quốc tế, kéo theo biến động mạnh của giá dầu và các mặt hàng năng lượng. Đối với Việt Nam, những biến động này thường lan tỏa thông qua nhiều kênh truyền dẫn khác nhau.

Trước hết là kênh thương mại và chuỗi cung ứng. Theo TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Vietnam, khi an ninh tại các tuyến vận tải quốc tế trở nên phức tạp, nhiều tuyến vận chuyển buộc phải thay đổi lộ trình hoặc kéo dài thời gian di chuyển. Điều này khiến chi phí logistics tăng lên, tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu của Việt Nam, đặc biệt đối với các nhóm hàng có chuỗi cung ứng toàn cầu sâu như dệt may, điện tử hay dược phẩm.

Song song với đó, chuỗi cung ứng nguyên vật liệu phục vụ sản xuất trong nước cũng có nguy cơ bị gián đoạn. Khi chi phí đầu vào tăng, nhiều doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với áp lực chi phí lớn hơn, qua đó ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và khả năng cạnh tranh.

Kênh truyền dẫn thứ hai là áp lực nhập khẩu lạm phát. Trong bối cảnh xung đột địa chính trị, giá năng lượng thường có xu hướng tăng mạnh. Khi giá xăng dầu tăng, chi phí vận tải và sản xuất cũng gia tăng, tạo hiệu ứng lan tỏa sang nhiều ngành kinh tế khác và đẩy mặt bằng giá cả lên cao hơn.

Ngoài ra, biến động địa chính trị còn có thể ảnh hưởng gián tiếp đến Việt Nam thông qua chính sách tiền tệ toàn cầu. Nếu giá năng lượng tăng khiến lạm phát tại các nền kinh tế lớn quay trở lại, NHTW các nước lớn có thể trì hoãn kế hoạch giảm lãi suất hoặc duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn. Điều này sẽ tạo áp lực lên tỷ giá và dòng vốn tại các nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam.

Trong bối cảnh môi trường bên ngoài nhiều biến động, việc giữ ổn định thị trường tiền tệ trong nước trở thành yếu tố quan trọng để giảm thiểu các cú sốc từ bên ngoài. Theo Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà, dù kinh tế thế giới tiếp tục có nhiều biến động phức tạp, cơ quan điều hành đã chủ động triển khai đồng bộ các công cụ chính sách tiền tệ nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Một điểm đáng chú ý là tỷ giá vẫn được duy trì ổn định trong bối cảnh thị trường quốc tế biến động mạnh. Dù căng thẳng tại Trung Đông khiến tỷ giá có nhích lên trong những ngày đầu tháng 3, song so với cuối năm 2025 tỷ giá liên ngân hàng vẫn giảm.

Thanh khoản của hệ thống ngân hàng được đảm bảo nhờ việc NHNN điều tiết linh hoạt trên thị trường tiền tệ. Lãi suất liên ngân hàng duy trì ở mức hợp lý. Tín dụng cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực ngay từ đầu năm. Đến ngày 26/2/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt khoảng 18,86 triệu tỷ đồng, tăng 1,4% so với cuối năm 2025 và tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước.

Quan trọng hơn, dòng vốn tín dụng đang được định hướng nhiều hơn vào các lĩnh vực sản xuất - kinh doanh và các động lực tăng trưởng như nông nghiệp, hạ tầng, xuất khẩu và nhà ở xã hội. Đây là yếu tố giúp duy trì đà phục hồi của nền kinh tế ngay từ quý đầu năm.

Kiên định mục tiêu ổn định vĩ mô

Mặc dù nền kinh tế và thị trường tiền tệ nhìn chung vẫn duy trì được sự ổn định, song nhiều dự báo cho thấy các thách thức trong thời gian tới vẫn hiện hữu. Theo ThS. Trần Trọng Triết, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới, tổng vốn đầu tư toàn xã hội có thể cần đạt khoảng 35 - 40% GDP. Điều này đồng nghĩa với việc nhu cầu tín dụng và vốn đầu tư sẽ tăng mạnh trong những năm tới. Trong khi đó, dư địa của chính sách tiền tệ lại không còn nhiều.

Một vấn đề mang tính cấu trúc của nền kinh tế là sự phụ thuộc lớn vào tín dụng ngân hàng. Hiện nay quy mô tín dụng tương đương khoảng 145% GDP, trong khi thị trường trái phiếu doanh nghiệp mới chỉ khoảng 11% GDP. Điều này cho thấy phần lớn nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế vẫn đang dựa vào hệ thống ngân hàng. Sự phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng không chỉ tạo áp lực thanh khoản cho hệ thống tài chính mà còn làm gia tăng rủi ro chu kỳ tín dụng.

Vì vậy, định hướng điều hành tín dụng trong thời gian tới cần gắn chặt hơn với mục tiêu nâng cao chất lượng tăng trưởng. Dòng vốn cần được ưu tiên cho các lĩnh vực có khả năng tạo giá trị gia tăng cao như công nghiệp chế biến, logistics, năng lượng xanh, chuyển đổi số và hạ tầng.

TS. Lê Duy Bình cũng khuyến nghị, ưu tiên hàng đầu hiện nay vẫn là giữ ổn định kinh tế vĩ mô, đặc biệt là kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá. Đây là hai chỉ số có ý nghĩa then chốt đối với sự ổn định của nền kinh tế. Tuy nhiên, việc đạt được các mục tiêu này không thể chỉ dựa vào chính sách tiền tệ. Trong bối cảnh hiện nay, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tiền tệ với các chính sách khác như tài khóa, điều hành thị trường và các biện pháp hỗ trợ sản xuất kinh doanh.

Chung quan điểm, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) nhận định, trong bối cảnh dư địa của chính sách tiền tệ dần thu hẹp, vai trò phối hợp đồng bộ giữa các chính sách vĩ mô trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Đầu tiên là điều hành linh hoạt giữa chính sách tiền tệ với tài khóa nhằm giữ ổn định kỳ vọng lạm phát và củng cố niềm tin thị trường. Bên cạnh đó xây dựng chiến lược dự trữ và đa dạng hóa nguồn cung năng lượng, qua đó giảm mức độ phụ thuộc vào các cú sốc từ bên ngoài. Ngoài ra, cần thúc đẩy chuyển đổi năng lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, giúp nền kinh tế giảm độ nhạy trước biến động giá dầu và các cú sốc năng lượng.

Cùng với đó, phát triển thị trường vốn cần được xem là một trụ cột quan trọng của hệ thống tài chính. Khi doanh nghiệp có thêm các kênh huy động vốn dài hạn như trái phiếu doanh nghiệp hoặc thị trường cổ phiếu, áp lực cung vốn đối với hệ thống ngân hàng sẽ giảm bớt. Trong bối cảnh “gió ngược” từ bên ngoài vẫn hiện hữu, nguyên tắc quan trọng nhất đối với điều hành chính sách tiền tệ vẫn là chủ động, linh hoạt và kịp thời.

Về phía cơ quan điều hành, lãnh đạo NHNN cho biết, sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến kinh tế trong nước và quốc tế để điều hành lãi suất phù hợp với tình hình lạm phát và mục tiêu chính sách; Đồng thời, tỷ giá sẽ tiếp tục được điều hành linh hoạt nhằm hạn chế các cú sốc từ bên ngoài. Tín dụng cũng sẽ được định hướng tăng trưởng an toàn, hiệu quả, tập trung vào các lĩnh vực sản xuất – kinh doanh và các động lực tăng trưởng của nền kinh tế, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro.