Khoa học công nghệ là yếu tố sống còn để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước

Thủ tướng Lê Minh Hưng đến dự Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam và Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Chương trình do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức với chủ đề “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - Động lực chính của mô hình tăng trưởng mới”, nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quyết định số 21 ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ về công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia.

Thủ tướng và các đại biểu dự Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam và Hội nghị triển khai công nghệ chiến lược - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Đưa Nghị quyết 57 vào cuộc sống

Thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Thủ tướng Lê Minh Hưng gửi lời chúc mừng tới đội ngũ trí thức, nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân công nghệ và những người đang cống hiến cho sự nghiệp khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Thủ tướng nhắc lại lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày 18/5/1963 về nhiệm vụ “cực kỳ quan trọng” của khoa học, kỹ thuật; coi đó là kim chỉ nam cho hoạt động KHCN Việt Nam trong hơn 60 năm qua.

Người đứng đầu Chính phủ nêu rõ, Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam không chỉ là dịp tôn vinh các nhà khoa học, trí thức, doanh nhân, mà còn khơi dậy niềm tự hào về trí tuệ Việt Nam, tinh thần đổi mới sáng tạo, đặc biệt trong thế hệ trẻ.

Theo Thủ tướng, yêu cầu phát triển đất nước đã xác định KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nền tảng, động lực và đột phá chiến lược hàng đầu. Các nghị quyết, kết luận gần đây đều nhấn mạnh yêu cầu khơi thông nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển, thương mại hóa công nghệ; ưu tiên công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ.

Thủ tướng Chính phủ phát biểu tại sự kiện - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Thủ tướng biểu dương các thế hệ làm công tác KHCN, đổi mới sáng tạo trên mọi miền đất nước và ở nước ngoài; đồng thời thẳng thắn nhìn nhận lĩnh vực này vẫn còn hạn chế, chưa thực sự trở thành động lực, đột phá phát triển kinh tế - xã hội; huy động nguồn lực chưa được chú trọng đúng mức; đào tạo, trọng dụng cán bộ còn bất cập; cơ chế phát triển chậm được hoàn thiện.

Theo Thủ tướng, chúng ta đang tiếp tục hoàn thiện thể chế, phát triển công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược, đào tạo nhân lực, cơ chế tài chính và đột phá chính sách để thực sự đưa Nghị quyết 57 vào cuộc sống. Quan trọng nhất là đóng góp vào tăng năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Làm chủ công nghệ chiến lược

Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, trong thời đại KHCN, đổi mới sáng tạo phát triển từng ngày và cạnh tranh toàn cầu ngày càng tăng, quốc gia có năng lực cạnh tranh cao sẽ nắm được cơ hội để vươn lên, phát triển nhanh và bền vững. Với mục tiêu trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực chủ chốt, là “chìa khóa vàng”, là yếu tố sống còn để hiện thực hóa khát vọng phát triển của đất nước.

Các đại biểu dự Hội nghị - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Các đại biểu dự Hội nghị - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Để đạt mục tiêu đó, Thủ tướng đề nghị thời gian tới, tập trung vào các định hướng chính. Trước hết, Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò hạt nhân cùng các bộ, cơ quan, địa phương, doanh nghiệp, viện, trường trong phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Trọng tâm là tổ chức triển khai hiệu quả các nhiệm vụ phát triển Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg và Quyết định số 808/QĐ-TTg.

Trong đó, Thủ tướng yêu cầu phát triển công nghệ chiến lược phải tạo ra được sản phẩm cụ thể. Sản phẩm công nghệ chiến lược phải có giá trị gia tăng, tính áp dụng thực tiễn, khả năng thương mại hóa và tỷ lệ nội địa hóa cao; đóng góp thực sự hiệu quả cho tăng năng suất lao động, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Cùng với đó, doanh nghiệp, viện, trường phải là trung tâm của hệ sinh thái. Các bộ, ngành được giao nhiệm vụ phải nhanh chóng xây dựng nhiệm vụ, đặt hàng doanh nghiệp, viện, trường phát triển công nghệ lõi, sản phẩm công nghệ chiến lược phục vụ điều hành, quản lý và hoạt động sản xuất kinh doanh trong từng lĩnh vực. Thủ tướng nhấn mạnh quyết tâm trong năm nay phải cụ thể hóa một số sản phẩm để phục vụ một số lĩnh vực trọng tâm.

Về cơ chế, chính sách, Thủ tướng yêu cầu ưu đãi phải đủ mạnh, khả thi và áp dụng được trong thực tế. Chính sách phải đi kèm hướng dẫn chi tiết để triển khai ngay, chỉ rõ điểm nghẽn, vướng mắc cụ thể, thẩm quyền xử lý và đề xuất tháo gỡ kịp thời. Đặc biệt, cần khẩn trương rà soát, tháo gỡ các điểm nghẽn liên quan đến cơ chế tài chính cho KHCN và đổi mới sáng tạo; ưu tiên bảo đảm nguồn lực cho công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và doanh nghiệp công nghệ; thúc đẩy phát triển thị trường vốn cho đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Thủ tướng cho biết Chính phủ đã giao nhiệm vụ trực tiếp cho Bộ trưởng Bộ Tài chính, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ và các bộ trưởng trong các lĩnh vực phải hoàn thiện rất sớm các cơ chế liên quan. Cơ chế phải đột phá, bởi nếu áp dụng quy trình, cơ chế thông thường thì sẽ không thực hiện được những việc đầu tư cho đổi mới sáng tạo. Bài toán đặt ra là đặt hàng, chấp nhận rủi ro có kiểm soát và lấy sản phẩm cuối cùng, sản phẩm đầu ra để đánh giá hiệu quả đầu tư của Nhà nước.

Theo Thủ tướng, cùng với vốn nhà nước, phải khuyến khích vốn của doanh nghiệp và xã hội cùng đầu tư, tập trung vào một số sản phẩm ưu tiên, trong đó cơ chế tài chính của Nhà nước phải rất thông thoáng.

Một yêu cầu khác được Thủ tướng nhấn mạnh là Nhà nước phải làm tốt vai trò hướng dẫn, kết nối, đặt hàng, hỗ trợ nghiên cứu phát triển và đóng vai trò “người mua đầu tiên” đối với sản phẩm công nghệ chiến lược khi đủ điều kiện. Tinh thần là rõ bài toán, rõ sản phẩm, rõ cơ quan chủ trì, rõ doanh nghiệp và viện, trường tham gia, rõ nguồn lực, rõ thời hạn. Bộ, cơ quan nào được giao nhiệm vụ thì bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan đó phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm đến cùng. Trọng tâm là làm chủ công nghệ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Hình thành doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có năng lực cạnh tranh quốc tế

Định hướng thứ hai là xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiệu quả, trong đó Nhà nước kiến tạo thể chế; viện nghiên cứu, trường đại học tạo tri thức, công nghệ và nhân lực; doanh nghiệp là trung tâm thực hiện ứng dụng, thương mại hóa công nghệ, là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Nhà nước tập trung hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực hấp thụ, làm chủ công nghệ, phát triển và thương mại hóa sản phẩm công nghệ chiến lược. Theo Thủ tướng, phải hình thành các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có năng lực cạnh tranh quốc tế, dẫn dắt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Thứ ba, cần tăng cường hợp tác quốc tế; có cơ chế để các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư tại Việt Nam chuyển giao công nghệ; từng bước tham gia và làm chủ các chuỗi công nghệ chiến lược; phát huy mạnh mẽ mạng lưới trí thức và chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài.

Thứ tư, đặc biệt coi trọng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; phải có cơ chế vượt trội để phát hiện, đào tạo, thu hút, trọng dụng nhân tài, nhất là chuyên gia đầu ngành, nhà khoa học trẻ và nhân tài công nghệ. Các trường đại học, viện nghiên cứu cần phấn đấu trở thành trung tâm nghiên cứu mạnh, trung tâm đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.

Thứ năm, phải chuyển mạnh từ tư duy “làm cho có” sang tư duy tạo ra sản phẩm thực chất, giá trị thực chất và hiệu quả thực chất. Mọi chương trình, nhiệm vụ KHCN, đổi mới sáng tạo phải hướng tới giải quyết các bài toán lớn của đất nước, phục vụ trực tiếp người dân, doanh nghiệp, lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả thực tiễn và mức độ thương mại hóa làm thước đo đánh giá kết quả thực hiện.

Thủ tướng khẳng định, phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và công nghệ chiến lược chính là con đường để đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Thủ tướng kêu gọi đội ngũ nhà trí thức, nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội tiếp tục phát huy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

"Chính phủ tin tưởng rằng, với trí tuệ Việt Nam, bản lĩnh Việt Nam cùng với khát vọng vươn lên của dân tộc Việt Nam, chúng ta nhất định sẽ từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược, nâng cao năng lực tự chủ quốc gia và khẳng định vị thế Việt Nam trong kỷ nguyên số và phải quyết tâm cao nhất làm bằng được, thực hiện bằng được mục tiêu này", Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu.

Thủ tướng kêu gọi đội ngũ trí thức, nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội tiếp tục phát huy tinh thần yêu nước, khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo; cùng chung tay xây dựng nền KHCN, đổi mới sáng tạo Việt Nam phát triển mạnh mẽ, góp phần xây dựng đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Chính phủ cam kết luôn đồng hành, lắng nghe, tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi nhất để KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Tổ chức lại 42 chương trình KHCN quốc gia thành 6 chương trình lớn

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý khoa học và công nghệ theo hướng Nhà nước không chỉ quản lý mà phải kiến tạo phát triển; không chỉ kiểm soát rủi ro mà phải tạo không gian cho đổi mới sáng tạo; đồng thời hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, đổi mới cơ chế tài chính, phát triển thị trường KHCN và tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp công nghệ, startup công nghệ Việt Nam phát triển.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân phát biểu tại Hội nghị - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Theo định hướng này, 42 chương trình KHCN quốc gia dự kiến được tổ chức lại theo hướng tinh gọn, phân tầng chức năng thành 6 chương trình lớn. Trong đó, phát triển công nghệ chiến lược quốc gia giữ vai trò đặc biệt quan trọng nhằm tập trung nguồn lực giải quyết các bài toán công nghệ lớn có ý nghĩa chiến lược đối với năng lực tự chủ công nghệ của đất nước. Tại hội nghị, nhiều tham luận cũng tập trung vào làm chủ công nghệ lõi, phát triển nền tảng số và thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm công nghệ.