Khơi thông đầu tư công, mở dòng tiền cho nền kinh tế

Áp lực hấp thụ hàng nghìn tỷ đồng

Để đạt mục tiêu giải ngân ít nhất 95%, nền kinh tế cần hấp thụ khoảng 700 - 800 nghìn tỷ đồng từ nay đến cuối năm. Áp lực tăng khi nguồn vốn ngân sách Nhà nước năm 2025 kéo dài sang năm 2026 để thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia mới giải ngân 14,3% kế hoạch vốn đầu tư và 10,7% dự toán kinh phí thường xuyên.

Các chuyên gia nhìn nhận, tiến độ chậm kéo dài thời gian thi công và làm giảm hiệu quả dự án. Khi vốn chưa được thanh toán, nguồn lực tiếp tục nằm trong Kho bạc Nhà nước, chưa đi vào tài khoản của nhà thầu, doanh nghiệp cung ứng vật liệu, người lao động và hệ thống ngân hàng. Bởi vậy, giải ngân cần được nhìn nhận như một khâu điều tiết dòng tiền.

Theo TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội khóa XVI, Đại biểu Quốc hội khóa XVI, mục tiêu giải ngân 100% là nhiệm vụ rất thách thức. Khó khăn không đến từ một nguyên nhân chung, bởi mỗi dự án, mỗi địa phương có đặc điểm riêng.

“Mỗi dự án nằm ở một địa điểm khác nhau, có những tính chất phức tạp khác nhau. Nhiều khi những vướng mắc rất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến tiến độ triển khai”, ông Hiếu nhận định.

Từ khảo sát tại nhiều địa phương, ông Hiếu cho rằng, có 2 điểm nghẽn cần tập trung xử lý là nguồn cung vật liệu và tác động của giá đầu vào tăng cao. Tình trạng thiếu vật liệu san lấp, đất đắp và vật liệu xây dựng thông thường đang ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều công trình, trong khi việc quy hoạch, cấp phép, khai thác mỏ vượt quá khả năng tự xử lý của không ít địa phương.

Ông đề xuất Chính phủ nghiên cứu mở rộng cơ chế đặc thù về khai thác và sử dụng vật liệu xây dựng, coi đây là giải pháp phục vụ mục tiêu đẩy nhanh đầu tư công trên phạm vi cả nước. Đồng thời, cần cập nhật đơn giá nhanh, sát thực tế địa phương và xem xét chia sẻ một phần chi phí tăng thêm với những dự án chịu tác động mạnh từ biến động giá.

Mở dòng vốn, giảm áp lực thanh khoản

Quan sát thực tế, ông Nguyễn Xuân Thành, giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright đánh giá, mục tiêu giải ngân 100% là rất tham vọng khi quy mô vốn đã vượt 1 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, nếu đạt khoảng 95%, kết quả này vẫn đủ tạo động lực đáng kể cho tăng trưởng. Năm 2025, tỷ lệ giải ngân thực tế đạt khoảng 98% sau thời gian chỉnh lý quyết toán ngân sách, mức cao nhất trong nhiều năm.

Ông Thành cho rằng, một số dự án hạ tầng lớn đã vượt qua giai đoạn khó khăn nhất về giải phóng mặt bằng và chuyển sang hoàn thiện, lắp đặt thiết bị, nghiệm thu. Đây là lúc có thể giải ngân nhanh nếu thủ tục thanh toán, quyết toán được xử lý thuận lợi. Dù vậy, giá vật liệu và thiết bị tăng đang đặt ra yêu cầu điều chỉnh tổng mức đầu tư, cân đối lại nguồn lực và chuyển vốn từ dự án chậm sang dự án có khả năng hấp thụ tốt hơn. Bên cạnh đó, tác động quan trọng của giải ngân còn nằm ở khả năng hỗ trợ thanh khoản. Khi Chính phủ thanh toán cho các dự án hạ tầng, tiền chuyển từ Kho bạc Nhà nước đến nhà thầu, nhà cung cấp vật liệu và người lao động. Một phần dòng tiền sau đó quay trở lại hệ thống ngân hàng dưới dạng tiền gửi của doanh nghiệp và cá nhân.

Ông Brian Lee Shun Rong, chuyên gia kinh tế Khối phân tích Tập đoàn Maybank (Malaysia) nhấn mạnh: “Thay vì bị ‘nhốt’ ở Kho bạc, tiền giờ đây được các cá nhân và doanh nghiệp gửi trở lại vào hệ thống NHTM. Tốc độ tăng trưởng huy động vốn sẽ ngay lập tức được cải thiện”.

Ông đánh giá, dòng tiền quay lại ngân hàng sẽ góp phần thu hẹp chênh lệch huy động - dư nợ đang ở mức 2,5 triệu tỷ đồng, cải thiện hệ số LDR và giảm áp lực cạnh tranh lãi suất huy động. Khi nguồn vốn ổn định hơn, điều kiện giảm lãi suất cho vay cũng bền vững hơn, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp, tiêu dùng và đầu tư tư nhân.

Tuy nhiên, giải ngân nhanh phải đi cùng hiệu quả. TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng BIDV lưu ý, không chỉ quan tâm quy mô vốn mà còn phải nâng chất lượng phân bổ nguồn lực, tiếp tục kéo giảm hệ số ICOR. Mỗi đồng vốn công chỉ thực sự trở thành cú hích khi tạo được công trình, năng lực sản xuất và sức lan tỏa dài hạn.