Luật Đô thị đặc biệt kiến tạo siêu đô thị TP. Hồ Chí Minh thông minh và bền vững

Ngày 29/5/2026, Hội thảo “Thực thi Luật Đô thị đặc biệt: Lộ trình kiến tạo TP. Hồ Chí Minh - đô thị thông minh, bền vững và net-zero” do Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (UEH) tổ chức đã đem ra thảo luận các điều kiện cần để biến những định hướng lớn của Luật thành cơ chế vận hành cụ thể trong thực tế tại siêu đô thị TP. Hồ Chí Minh.

Đây là điểm mấu chốt, bởi kinh nghiệm trong nước và quốc tế cho thấy khoảng cách lớn nhất của nhiều chính sách không nằm ở khâu thiết kế mà nằm ở năng lực triển khai. Một đạo luật dù có tinh thần cải cách mạnh mẽ đến đâu cũng sẽ khó phát huy hiệu quả nếu thiếu cơ chế vận hành cụ thể, thiếu mô hình điều phối liên ngành, thiếu nguồn lực tài chính phù hợp và thiếu sự tham gia của các chủ thể đồng kiến tạo.

Ông Nguyễn Thanh Hòa - Phó Giám đốc Trung tâm chuyển đổi số TP. Hồ Chí Minh

Ông Nguyễn Thanh Hòa - Phó Giám đốc Trung tâm chuyển đổi số TP. Hồ Chí Minh nhận định, hiện nay, TP. Hồ Chí Minh đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, trong đó yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng trưởng kinh tế mà còn là tái cấu trúc mô hình phát triển theo hướng thông minh hơn, bền vững hơn và có năng lực thích ứng cao hơn trước những biến động của thế giới.

Những thách thức như quá tải hạ tầng, áp lực dân số, biến đổi khí hậu, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế đang đòi hỏi Thành phố phải có những công cụ thể chế đủ mạnh, đủ linh hoạt và đủ sáng tạo để dẫn dắt sự phát triển trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng và thực thi Luật Đô thị đặc biệt cho TP. Hồ Chí Minh không chỉ là một bước hoàn thiện hành lang pháp lý, mà còn là một cơ hội lịch sử để định hình một mô hình quản trị đô thị mới cho Việt Nam. Đây phải là một đạo luật mang tính kiến tạo phát triển, cho phép Thành phố có thêm không gian thể chế để chủ động thử nghiệm, đổi mới, phân cấp thực chất và tổ chức thực hiện hiệu quả các mục tiêu chiến lược.

Từ góc nhìn học thuật và thực tiễn, giá trị lớn nhất của một đạo luật đột phá không chỉ nằm ở những quy định được ban hành, mà nằm ở khả năng biến quy định thành hành động, biến chủ trương thành kết quả và biến thể chế thành động lực phát triển. Vì vậy, trọng tâm không đơn thuần là điều chỉnh các chi tiết kỹ thuật, mà là thiết kế lại cơ chế vận hành của quyền lực thể chế, tạo điều kiện để Thành phố có thể chủ động thực thi ngay, không chờ đợi quá lâu vào các tầng nấc hướng dẫn trung gian.

TS. Lê Đạt Chí - Trưởng khoa Tài chính, UEH

TS. Lê Đạt Chí - Trưởng khoa Tài chính, UEH cho biết, thực tiễn quốc tế một đô thị đặc biệt muốn phát triển nhanh và bền vững phải được trao quyền đủ lớn để áp dụng các cơ chế quản trị phù hợp với bối cảnh của chính mình. Theo đó, việc xây dựng thể chế cho TP. Hồ Chí Minh cần hướng tới một số nguyên tắc căn bản: chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ cơ chế xin - cho sang cơ chế trao quyền gắn với trách nhiệm giải trình, từ quản lý hành chính phân mảnh sang quản trị tích hợp, và từ cách tiếp cận đơn ngành sang tư duy đồng kiến tạo đa bên.

Thông qua Hội thảo, UEH đã đề xuất nhiều nội dung góp ý nhằm làm rõ hơn tính khả thi và năng lực thực thi của Dự thảo Luật, trong đó nổi bật là ba định hướng lớn.

Tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế để tạo không gian cho quyền tự chủ và phân cấp thực chất. Một đạo luật dành cho đô thị đặc biệt cần cho phép Thành phố có đủ thẩm quyền điều hành các cơ chế đặc thù, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào quy trình trung gian kéo dài. Điều đó đặc biệt quan trọng đối với các lĩnh vực như đầu tư, phát triển hạ tầng, thử nghiệm mô hình mới và tổ chức các cơ chế điều phối liên ngành. Nếu không giải quyết được các điểm nghẽn này, Luật rất dễ rơi vào tình trạng “quy định tiến bộ nhưng thực thi chậm”, hoặc “cơ chế mở nhưng vận hành còn đóng”.

Đưa đại học trở thành một chủ thể trung tâm của đổi mới sáng tạo và đồng kiến tạo chính sách. Đại học trong bối cảnh hiện nay không chỉ là nơi đào tạo và nghiên cứu, mà còn phải là một tác nhân phát triển của đô thị. Đại học có thể và cần đóng vai trò là nơi tạo ra tri thức mới, thử nghiệm giải pháp mới, kết nối nguồn lực mới và hỗ trợ chính quyền trong thiết kế, kiểm chứng và hoàn thiện chính sách. Đặc biệt, với mô hình Living Lab và Sandbox, khuôn viên đại học có thể trở thành không gian thử nghiệm an toàn cho các công nghệ, mô hình kinh doanh, giải pháp quản trị và sáng kiến đô thị trước khi được nhân rộng ra toàn Thành phố.

Đồng thời, xây dựng các công cụ tài chính và cơ chế tổ chức thực thi phù hợp với mục tiêu phát triển đô thị thông minh, bền vững và net-zero. Một đô thị đặc biệt không thể chỉ dựa vào ngân sách truyền thống, mà cần những công cụ tài chính mới để huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực cho các ưu tiên chiến lược như giao thông công cộng, TOD, hạ tầng xanh, chuyển đổi số, chuyển đổi năng lượng và phát triển carbon thấp. Đồng thời, cần có những mô hình tổ chức thực thi đủ linh hoạt để kết nối các cơ quan nhà nước, cơ sở giáo dục đại học, doanh nghiệp và cộng đồng trong cùng một hệ sinh thái phát triển.