Nâng tầm doanh nghiệp: Cú hích từ đổi mới sáng tạo

Đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là chìa khóa giúp doanh nghiệp Việt tiến sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu

Nhận diện những "điểm nghẽn" thực tế

Theo thống kê, Việt Nam hiện có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động. Trong đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm tới 98%, riêng nhóm siêu nhỏ và nhỏ chiếm gần 70%. Đây được xem là "xương sống" của nền kinh tế, giữ vai trò then chốt trong việc tạo việc làm, duy trì sinh kế và đóng góp lớn vào tăng trưởng GDP.

Tuy nhiên, bức tranh phát triển của khu vực này vẫn còn nhiều mảng xám. Tại Hội thảo kỹ thuật tham vấn hoàn thiện chính sách hỗ trợ DNNVV do Cục Phát triển Doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) phối hợp với Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) tổ chức vừa qua, bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể đã chỉ ra một thực tế đáng quan ngại như: Tỷ lệ doanh nghiệp tiếp cận được các quỹ hỗ trợ hay quỹ bảo lãnh tín dụng hiện chưa tới 1% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động.

Khu vực DNNVV đang phải đối mặt với bài toán khó như: hạn chế về công nghệ, thiếu hụt lao động kỹ năng và năng suất thấp. Dù nhiều chính sách hỗ trợ đã được ban hành, việc tiếp cận mặt bằng sản xuất, bảo lãnh tín dụng hay đổi mới sáng tạo vẫn thấp hơn nhiều so với nhu cầu. Nguyên nhân một phần đến từ sự thiếu đồng bộ trong khâu thực thi, khi nhiều địa phương chưa bố trí đủ nguồn lực và nhân sự chuyên trách.

Dịch chuyển chiến lược - số hóa và đổi mới sáng tạo

Trong bối cảnh nền kinh tế bám sát mục tiêu tăng trưởng hai con số, Đảng và Nhà nước đã liên tiếp ban hành các Nghị quyết chiến lược (Nghị quyết 68, 198, 57 và 66) nhằm khơi thông nguồn lực cho kinh tế tư nhân. Dựa trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đang chủ trì soạn thảo dự án Luật Hỗ trợ DNNVV (sửa đổi), dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2026.

Điểm sáng lớn nhất của lần sửa đổi này là sự thay đổi về tư duy hoạch định. Các chính sách sẽ dịch chuyển từ hỗ trợ dàn trải sang đồng bộ, minh bạch, khả thi và có trọng điểm. Cụ thể, nguồn lực sẽ được ưu tiên để doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển (R&D), từ đó gia tăng hàm lượng giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đặc biệt, quy trình tiếp cận hỗ trợ sẽ được số hóa 100%, cắt giảm triệt để chi phí tuân thủ và thủ tục hành chính, đồng thời trao quyền chủ động cho chính quyền địa phương gắn với trách nhiệm giải trình rạch ròi.

Dưới lăng kính hội nhập, năng lực cạnh tranh không chỉ nằm ở các chỉ số tài chính. Theo bà Gulmira Asanbaeva, Giám đốc Dự án Hệ sinh thái năng suất vì việc làm bền vững (ILO tại Việt Nam), đối tác thương mại quốc tế hiện nay không chỉ nhìn vào giá thành hay tiến độ giao hàng.

“Lợi thế cạnh tranh đang thuộc về những doanh nghiệp tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị), đảm bảo điều kiện làm việc an toàn, an sinh xã hội cho người lao động và nguyên tắc không phân biệt đối xử”, bà Gulmira nhấn mạnh.

ILO cũng khuyến nghị, hệ sinh thái hỗ trợ DNNVV cần thúc đẩy năng suất song hành với cải thiện điều kiện làm việc; thúc đẩy chính thức hóa khu vực hộ kinh doanh; và mở rộng hỗ trợ đến các nhóm yếu thế như phụ nữ, thanh niên, người khuyết tật. Chuyển đổi số sẽ là chìa khóa để doanh nghiệp nâng cao quản trị và tham gia sâu vào nền kinh tế số.

Đồng thuận với định hướng này, đại diện cộng đồng doanh nghiệp kiến nghị cơ quan soạn thảo cần tập trung khơi thông dòng vốn tín dụng bằng các cơ chế tài chính đặc thù. Quan trọng nhất, để chính sách thực sự "ngấm" vào đời sống kinh tế, cần xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu liên thông giữa các cơ quan quản lý nhà nước. Chỉ khi quá trình thẩm định và cấp vốn hỗ trợ diễn ra liền mạch, minh bạch, DNNVV Việt Nam mới có đủ sức bật để tăng sức cạnh tranh và chống chịu tốt trước mọi biến động của thị trường.