Nhận diện tác động để ứng phó trước thách thức

Biến động chính trị tác động trực tiếp đến chi phí vốn, đồng thời làm gia tăng áp lực chi phí trong hoạt động sản xuất kinh doanh

Việt Nam chưa chịu tác động quá lớn trong ngắn hạn

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng (Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân) chia sẻ, Trung Đông trong nhiều thập kỷ qua luôn được xem là “điểm nóng” của thế giới, nơi xung đột và căng thẳng địa chính trị diễn ra thường xuyên. Do đó, về tâm lý cũng như chuẩn bị chính sách, không chỉ Việt Nam mà nhiều quốc gia khác đã quen với việc khu vực này tiềm ẩn rủi ro. Tuy nhiên, các đợt xung đột leo thang hiện nay có mức độ căng thẳng cao hơn, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ lan rộng, ảnh hưởng đến quan hệ giữa các cường quốc và tạo ra những chấn động đối với kinh tế toàn cầu. Nếu xung đột mở rộng, thương mại, đầu tư và các dòng lưu chuyển hàng hóa toàn cầu sẽ chịu tác động, trong đó có Việt Nam.

Xét về ảnh hưởng trực tiếp, PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng cho rằng, do vị trí địa lý cách xa Trung Đông, Việt Nam chưa chịu tác động quá lớn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, vấn đề đáng lưu ý nhất là dầu mỏ. Nếu nguồn cung bị gián đoạn, giá dầu thế giới có thể tăng mạnh. Trường hợp nguồn dự trữ trong nước không đủ dài, giá xăng dầu nội địa sẽ chịu áp lực điều chỉnh, kéo theo chi phí vận tải và sản xuất gia tăng, từ đó tạo áp lực lạm phát và ảnh hưởng đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh đó, hoạt động xuất khẩu sang các thị trường như Israel, UAE hay Ả Rập Xê Út có thể bị tác động bởi rủi ro vận chuyển và tâm lý thị trường. Các tuyến hàng hải đi qua khu vực nhạy cảm có nguy cơ đối mặt với chi phí bảo hiểm cao hơn và khả năng gián đoạn, làm tăng chi phí logistics.

Chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Minh Phong cũng tỏ ra lo lắng. Ông cho rằng một trong những rủi ro đáng lo ngại nhất khi căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang là áp lực lạm phát. Xung đột địa chính trị thường kéo theo sự gia tăng của giá dầu thế giới, từ chi phí vận chuyển đến giá bán nhiên liệu. Khi giá xăng dầu tăng, chi phí đầu vào của hàng loạt ngành kinh tế như sản xuất, vận tải và dịch vụ cũng leo thang, qua đó tạo sức ép lạm phát đối với nhiều nền kinh tế, trong đó có Việt Nam.

Trong bối cảnh doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn, nếu lạm phát gia tăng, ngành Ngân hàng có thể phải cân nhắc các biện pháp chính sách tiền tệ phù hợp. Thực tế này tác động trực tiếp đến chi phí vốn, khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp, đồng thời làm gia tăng áp lực chi phí trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Sẵn sàng các kịch bản ứng phó

Cùng chung nhận định, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) khuyến cáo, doanh nghiệp cần chủ động đàm phán điều khoản giá linh hoạt; sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro tỷ giá khi cần thiết; đa dạng hóa thị trường và nguồn cung để giảm phụ thuộc. Trong bối cảnh bất định, khả năng xoay chuyển chuỗi cung ứng sẽ quyết định biên lợi nhuận.

Đối với những doanh nghiệp thuần nội địa, tác động không đến ngay lập tức nhưng có độ trễ. Nếu giá nhiên liệu tăng kéo theo chi phí sinh hoạt cao hơn, sức mua của người tiêu dùng có thể bị ảnh hưởng. Do vậy, doanh nghiệp bán lẻ, dịch vụ cần kiểm soát chi phí vận hành; tối ưu tồn kho; duy trì chính sách giá hợp lý, tránh tăng giá đột ngột gây phản ứng ngược. Sự ổn định và niềm tin của người tiêu dùng là yếu tố then chốt.

Trong khi đó, các tập đoàn, doanh nghiệp quy mô lớn thường có lợi thế về vốn và công cụ quản trị rủi ro. Tuy nhiên, quy mô lớn cũng đồng nghĩa với mức độ "phơi nhiễm" cao hơn trước biến động toàn cầu. Vì vậy, các doanh nghiệp lớn cần rà soát lại cấu trúc nợ, đặc biệt nợ ngoại tệ; cân nhắc tiến độ đầu tư mới nếu đang dựa trên giả định giá hàng hóa thấp; duy trì dự phòng thanh khoản đủ mạnh...

"Lịch sử cho thấy, những doanh nghiệp lớn có hệ thống quản trị rủi ro bài bản thường không chỉ vượt qua khủng hoảng, mà còn gia tăng thị phần sau biến động. Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), việc cân đối dòng tiền là ưu tiên. Trong bối cảnh hiện nay, điều quan trọng không phải là mở rộng nhanh mà là bảo toàn dòng tiền; tránh sử dụng đòn bẩy cao; duy trì quỹ dự phòng tối thiểu 3-6 tháng chi phí vận hành", ông Nguyễn Quang Huy chia sẻ.

Trước những biến động trên tuyến vận tải qua Biển Đỏ, khu vực đang bị ảnh hưởng vì chiến sự tại Iran, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đề nghị các hiệp hội ngành hàng xuất nhập khẩu, hiệp hội hoạt động trong lĩnh vực logistics theo dõi sát diễn biến tình hình, thường xuyên trao đổi với các Cơ quan quản lý Nhà nước có liên quan, thông tin cập nhật đến các hội viên để chủ động kế hoạch sản xuất, phương án tổ chức xuất nhập khẩu và vận tải hàng hóa. Trong đó, cần đa dạng nguồn cung ứng hàng hóa cũng như tìm kiếm các thị trường khác có nguồn cầu tương tự để lựa chọn phương án thay thế, giảm thiểu ảnh hưởng khi hoạt động xuất khẩu hàng hóa sang khu vực Trung Đông gặp khó khăn, lâu dài có phương án chủ động ứng phó với sự cố tương tự trong tương lai. Bên cạnh đó, khi đàm phán, ký kết các hợp đồng mua bán cần quan tâm và chú trọng tới hợp đồng (hoặc điều khoản) về logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm, nhằm bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro và tổn thất khi có sự cố.

Bộ Công Thương cũng lưu ý các doanh nghiệp cần đảm bảo rằng các hợp đồng vận chuyển có điều khoản về tình huống bất khả kháng, bồi thường và phân chia chi phí khi hàng hóa gặp rủi ro; đồng thời cần mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa để phòng ngừa rủi ro và giảm tổn thất khi phát sinh sự cố tại thị trường nhập khẩu; thường xuyên, chủ động phân tích, phối hợp trao đổi thông tin với các bộ, ngành có liên quan về số liệu xuất nhập khẩu hàng hoá; tình hình biến động địa chính trị có ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh, xuất nhập khẩu và vận tải của doanh nghiệp Việt Nam; tình hình vận tải hàng hóa, giá cước, chi phí, phụ phí... nhằm thống nhất phương án ứng phó đối với các tình huống tương tự trong tương lai...