Tạo "luồng xanh" cho tài chính xanh

Định hướng phát triển xanh của Việt Nam được cụ thể hóa bằng hệ thống cơ chế, chính sách

Cụ thể hóa từ cơ chế, chính sách

Bước vào năm 2026, định hướng phát triển xanh của Việt Nam không còn dừng ở tuyên bố hay cam kết, mà đã được cụ thể hóa bằng hệ thống cơ chế, chính sách mang tính thực thi cao và có sức hấp dẫn rõ nét đối với nhà đầu tư. Nổi bật trong số đó là việc thiết lập các “luồng xanh” dành riêng cho dòng vốn đầu tư thế hệ mới - những dự án vừa tạo ra giá trị gia tăng lớn cho nền kinh tế, vừa đáp ứng chặt chẽ các yêu cầu về bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn.

Cùng với đó, việc chính thức áp dụng bảng giá đất mới từ ngày 1/1/2026 theo Luật Đất đai 2024 đã tạo ra bước tiến quan trọng về tính minh bạch và ổn định của môi trường đầu tư. Khi bài toán chi phí đất đai được “làm rõ” ngay từ đầu, nhà đầu tư có thêm cơ sở để chủ động xây dựng phương án tài chính dài hạn, giảm thiểu rủi ro và đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án xanh, đặc biệt là các khu công nghiệp sinh thái và dự án năng lượng tái tạo trên phạm vi cả nước.

Bên cạnh đó, các chính sách ưu đãi về thuế và phí cũng được nâng lên một tầm cao mới nhằm khuyến khích doanh nghiệp dấn thân vào con đường phát triển bền vững. Nghị định 320/2025/NĐ-CP về thuế thu nhập doanh nghiệp đã mở rộng diện ưu đãi đáng kể cho các ngành nghề sản xuất xanh và các địa bàn khó khăn có tiềm năng phát triển năng lượng sạch. Những doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao để giảm phát thải không chỉ được giảm thuế mà còn được hưởng các ưu đãi về phí và lệ phí môi trường theo Nghị định 05/2025/NĐ-CP.

Bên cạnh đó, TS. Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Kinh tế - Tài chính cho biết, các ưu đãi thuế và đất đai sẽ là liều thuốc hữu hiệu để kích thích tổng cầu đầu tư xanh, góp phần kiểm soát lạm phát thông qua việc nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Việc đẩy mạnh các dự án nhà ở xã hội vào "luồng xanh" ưu tiên không chỉ giải quyết vấn đề an sinh mà còn thúc đẩy ngành xây dựng chuyển dịch sang sử dụng vật liệu thân thiện môi trường. Sự phối hợp nhịp nhàng này giúp nền kinh tế duy trì được nhịp độ tăng trưởng cao mà vẫn giữ được sự ổn định vĩ mô cần thiết, tạo ra một vòng xoáy tăng trưởng tích cực cho cả giai đoạn 2026-2030.

"Điều này tạo ra một lực đẩy mạnh mẽ, biến chuyển đổi xanh từ một "gánh nặng chi phí" thành một lợi thế cạnh tranh thực thụ. Khi mỗi đồng vốn bỏ ra cho công nghệ xanh đều nhận được sự hỗ trợ thiết thực từ Nhà nước, các nhà đầu tư cả trong và ngoài nước đều cảm thấy tràn đầy niềm tin vào một tương lai bền vững tại Việt Nam. Việc thiết kế các chính sách ưu đãi này là một bước đi chiến lược để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng GDP 10% trong năm 2026. Khi chúng ta tạo ra được các "luồng xanh" trong thủ tục và tài chính, chúng ta không chỉ thu hút được vốn mà còn thu hút được cả công nghệ và tri thức tiên tiến nhất của thế giới", TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, cho biết.

Thêm động lực để bùng nổ các công cụ tài chính xanh

Để thực hiện các cam kết xanh, nguồn lực cần thiết là vô cùng lớn. Ngân hàng Thế giới (WB) dự báo Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD cho đến năm 2040. Trên quy mô toàn cầu, OECD ước tính cần tới 100.000 tỷ USD để thực hiện kế hoạch giảm phát thải. Điều đáng mừng là một trong những bước ngoặt lớn của năm 2026 chính là sự bùng nổ của các công cụ tài chính xanh, mở ra cánh cửa tiếp cận nguồn vốn dồi dào và giá rẻ cho các dự án bền vững.

Trong đó, việc thí điểm phát hành trái phiếu chính phủ xanh và sự hình thành của thị trường tín dụng xanh bài bản đã tạo ra một làn sóng đầu tư mới đầy phấn khởi. Thống kê cho thấy các tổ chức tài chính - ngân hàng đang dẫn đầu trong việc xây dựng chiến lược và triển khai ESG. Hiện có khoảng 19% doanh nghiệp trong nhóm này đã có kế hoạch thực hành các nguyên tắc ESG bài bản, vượt trội so với các ngành khác như Giao thông vận tải (7%).

Gần đây nhất, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) vừa thông báo đã phát hành thành công 2.000 tỷ đồng Trái phiếu Bền vững. Việc phát hành Trái phiếu Bền vững năm 2025 là một bước đi cụ thể trong lộ trình xanh của Vietcombank, nhằm huy động và phân bổ nguồn lực tài chính cho các dự án mang đến tác động tích cực về môi trường và xã hội, phù hợp với định hướng chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững của Việt Nam. Trước đó, trong năm 2024, Vietcombank cũng đã phát hành thành công 2.000 tỷ đồng Trái phiếu Xanh theo quy định pháp luật Việt Nam và theo tiêu chuẩn quốc tế.

Ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup và FiinRatings cho rằng, nhấn mạnh, trái phiếu xanh có thể chưa mang lại lợi thế về lãi suất ngay lập tức, nhưng giá trị lớn nhất của nó nằm ở khả năng tiếp cận nguồn vốn ổn định, dài hạn và gia tăng tính hấp dẫn của dự án đối với nhà đầu tư. Điều kiện tiên quyết vẫn là nội lực của doanh nghiệp: từ chiến lược phát triển dài hạn, tính minh bạch trong sử dụng vốn, đến năng lực báo cáo và quản trị tác động. Nếu dự án không đủ chất lượng, nhãn xanh cũng không thể khỏa lấp điểm yếu về tài chính hay quản trị.

Bên cạnh đó, khoảng cách giữa chính sách và thực tế tại Việt Nam vẫn còn đáng kể. Trong một khảo sát gần đây đánh giá, 39% doanh nghiệp chưa từng nghe đến ESG và 62% chưa nắm rõ các quy định liên quan; các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) đang thiếu hụt nguồn lực để theo dõi các chỉ số hiệu suất ESG và lập báo cáo đạt chuẩn. Nhiều doanh nghiệp chỉ đưa ra các cam kết “hào nhoáng” mà thiếu hành động thực tế, gây mất niềm tin với các nhà đầu tư quốc tế.‏ Độ tin cậy của dữ liệu ESG vẫn là “nút thắt” chính khiến các nhà đầu tư nước ngoài e ngại khi rót vốn vào thị trường Việt Nam.

Ngoài ra, ông Shehryar Ali Shah, Trưởng Văn phòng Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) tại TP. Hồ Chí Minh, phát triển tài chính xanh ở Việt nam đang đối mặt với những thách thức như chi phí phát hành trái phiếu xanh còn cao, nguồn vốn dài hạn trong nước còn hạn chế, thị trường công cụ phòng ngừa rủi ro và phái sinh chưa phát triển, hạn chế về hạ tầng... Vì vậy, cần có thêm chính sách khuyến khích như miễn, giảm hoặc ưu đãi thuế, phí với doanh nghiệp, tổ chức đầu tư vào năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn, hạ tầng xanh.

‏Cùng chung nhận định này, ông Đỗ Ngọc Quỳnh, Tổng Thư ký Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam nhận định, chính sách của Nhà nước cần đóng vai trò hỗ trợ qua cơ chế thuế, tín dụng ưu đãi, thị trường carbon hoặc chia sẻ rủi ro để khuyến khích đầu tư xanh. Tuy nhiên, tài chính xanh chỉ là phương tiện để đạt mục tiêu quan trọng là phát triển bền vững. Với cam kết Net Zero vào năm 2050, Việt Nam thậm chí đang đi trước nhiều quốc gia lớn. Để hiện thực hóa cam kết, phải có lộ trình cụ thể cho từng ngành, từng giai đoạn, đi kèm hệ thống đo lường phát thải, phân bổ chỉ tiêu và cơ chế hỗ trợ hợp lý. Yếu tố then chốt là tính khả thi tài chính. Các tổ chức tài chính quốc tế chỉ giải ngân nếu dự án đảm bảo sinh lời. Bất kể mục tiêu môi trường có cao đẹp đến đâu, doanh nghiệp vẫn phải chứng minh năng lực cạnh tranh bền vững và hiệu quả tài chính. Trong khi đó,

Đồng thời, tài chính xanh đòi hỏi sự chuẩn bị nghiêm túc từ doanh nghiệp, sự nhất quán trong chính sách và một cơ chế giám sát minh bạch. Khi 3 yếu tố này được kết nối chặt chẽ, dòng vốn xanh mới có thể chảy đúng địa chỉ, góp phần nuôi dưỡng tăng trưởng dài hạn và đưa nền kinh tế Việt Nam tiến gần hơn tới Net Zero vào năm 2050 - mục tiêu không còn là lựa chọn, mà là tất yếu trong bối cảnh toàn cầu hiện nay, ông ông Đỗ Ngọc Quỳnh khẳng định.